Ngày 9/2 vừa qua, Tòa Thượng thẩm Los Angeles đã mở phiên xét xử vụ kiện liên quan các nền tảng Instagram thuộc Meta và YouTube thuộc Google dưới sự chủ trì của Thẩm phán Carolyn B. Kuhl. Trong phần mở đầu, luật sư Mark Lanier, đại diện cho nguyên đơn, được gọi là K.G.M, khẳng định các công ty công nghệ đã chủ động thiết kế sản phẩm nhằm giữ chân người dùng trẻ. “Instagram và YouTube vận hành như những “cỗ máy gây nghiện”. Các nền tảng này sử dụng thuật toán, thông báo và tính năng tự động để kéo dài thời gian sử dụng”, luật sư nhấn mạnh.
Phía nguyên đơn cũng cho rằng, Meta và YouTube không cảnh báo đầy đủ về các nguy cơ đối với sức khỏe tâm thần của người dùng trẻ. Theo luật sư Lanier, các công ty hiểu rõ tác động tiêu cực đối với trẻ em nhưng vẫn tiếp tục triển khai vì lợi ích kinh tế. Ông Lanier dẫn một email năm 2015 của Tổng Giám đốc điều hành (CEO) Meta Mark Zuckerberg, trong đó yêu cầu tăng thời gian người dùng ở lại nền tảng thêm 12% để đáp ứng kế hoạch kinh doanh. Phía nguyên đơn sẽ cung cấp cho tòa các tài liệu nội bộ và thư điện tử của lãnh đạo cấp cao nhằm chứng minh việc các công ty ưu tiên mục tiêu tăng trưởng.
Luật sư của nguyên đơn cũng cáo buộc YouTube cố tình nhắm đến người dùng trẻ vì có thể thu phí quảng cáo cao hơn so với YouTube Kids, đồng thời lợi dụng các bậc phụ huynh bận rộn đang tìm kiếm một dạng “dịch vụ trông trẻ kỹ thuật số”. Theo lập luận từ phía nguyên đơn, trẻ em, với não bộ chưa hoàn thiện, đặc biệt dễ bị cuốn vào các thuật toán đề xuất nội dung liên tục, từ đó dẫn đến các hệ lụy như trầm cảm, rối loạn ăn uống, tâm thần, thậm chí tự tử.
Trước các cáo buộc từ phía nguyên đơn, luật sư đại diện cho Meta và YouTube bác bỏ lời buộc tội. Meta và YouTube cho rằng, các vấn đề sức khỏe tâm thần của K.G.M. xuất phát từ hoàn cảnh cá nhân và gia đình, không phải từ các nền tảng mạng xã hội. Luật sư Paul Schmidt của Meta nhấn mạnh, K.G.M. lớn lên trong môi trường gia đình bất ổn, từng chịu bỏ bê và bạo hành. Ông dẫn hồ sơ cho thấy K.G.M. đã phải gặp chuyên gia trị liệu từ khi mới ba tuổi. Phía Meta khẳng định, nguyên đơn chưa chứng minh được Instagram là nguyên nhân chính dẫn đến các rối loạn tâm thần. Trong khi luật sư của YouTube cũng quả quyết, nền tảng không thể chịu trách nhiệm cho mọi hệ quả tâm lý của người dùng khi tồn tại nhiều yếu tố tác động khác.
Phiên tòa dự kiến kéo dài sáu tuần. Tòa án sẽ tham vấn ý kiến của các chuyên gia, thân nhân của những trẻ em đã qua đời và đại diện các bên liên quan. Dự kiến, CEO Meta Mark Zuckerberg, Giám đốc Instagram Adam Mosseri và CEO YouTube Neal Mohan sẽ ra làm chứng. Bồi thẩm đoàn cũng sẽ nghe lời khai của các cựu nhân viên Meta, những người từng công khai cảnh báo về nguy cơ nghiện mạng xã hội ở trẻ em.
Theo CNN, vụ kiện diễn ra trong bối cảnh nhiều phụ huynh lên tiếng cảnh báo về những tác động nguy hại từ mạng xã hội. Kết quả xét xử có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hàng nghìn đơn kiện liên quan cáo buộc tương tự do các gia đình, tổ chức theo đuổi. Phán quyết của tòa án sẽ góp phần xác định trách nhiệm pháp lý của các nền tảng công nghệ đối với sức khỏe người dùng, đặc biệt là trẻ em.
Trong diễn biến mới nhất, chính quyền Mỹ đã yêu cầu tòa án liên bang tại California buộc Meta thay đổi hoặc vô hiệu hóa một số yếu tố trong mô hình kinh doanh. Các yêu cầu bao gồm việc xóa tài khoản và dữ liệu của người dùng dưới 13 tuổi, cũng như hạn chế các thuật toán và công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) sử dụng dữ liệu này, đồng thời đề nghị áp đặt giới hạn thời gian sử dụng và vô hiệu hóa các tính năng như cuộn vô hạn và tự động phát. Trước những yêu cầu này, đại diện Meta cho biết trong hai năm qua, tập đoàn đã triển khai các “tài khoản thanh, thiếu niên” nhằm tăng cường bảo vệ người dùng trẻ. Tuy nhiên, nhiều ý kiến nhận định, các biện pháp này chưa giải quyết triệt để vấn đề.
Giới phân tích đánh giá, vụ kiện này đặt ra những yêu cầu về trách nhiệm xã hội của các tập đoàn công nghệ, buộc các “ông lớn” này điều chỉnh việc quản lý và hoạt động của các nền tảng số đối với trẻ em.
