“Chúng tôi như sống lại những ngày xưa”...

1/Tuổi hơn 90, mắt mờ, chân cũng đau yếu lắm, nhưng ký ức về Chiến dịch Điện Biên Phủ trong tâm trí ông Nguyễn Hữu Chấp như còn vẹn nguyên. Lặng nhìn từng khuôn mặt trong tranh và lắng nghe từng lời của hướng dẫn viên Hoàng Thị Trâm gọi tên bốn trường đoạn lịch sử của bức tranh, gồm: “Toàn dân ra trận”, “Khúc dạo đầu hùng tráng”, “Cuộc đối đầu lịch sử”, “Chiến thắng Điện Biên” thì những người chiến sĩ Điện Biên năm xưa đã không nén nổi niềm xúc động. Ông Nguyễn Hữu Chấp, Phạm Đức Cư bật khóc. Không gian trong phòng tranh như cũng ngừng trôi để lưu lại đây khoảnh khắc hiếm hoi này. Khoảnh khắc đồng đội thấy đồng đội, đồng chí gặp đồng chí… trong tranh; khoảnh khắc những ngày chiến đấu gian lao mà anh dũng đã lặng lẽ trôi theo tháng năm thì hôm nay - 69 năm sau ngày chiến đấu và chiến thắng trên chiến trường Điện Biên Phủ đã ùa về nhắc nhớ bao niềm thương…

Ông Nguyễn Hữu Chấp đưa tay theo từng trường đoạn trong tranh và nói: Tôi như sống lại không khí hào hùng của ngày toàn dân ra trận 70 năm về trước. Ngày đó, đúng như hình ảnh trùng trùng từng đoàn dân và quân thồ hàng, trèo đèo lội suối cung cấp lương thực cho tiền tuyến mà không quản gian lao. Ai cũng vui mừng hân hoan vì được ra trận. Rồi tiếp trận Him Lam mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ vào ngày 13/3, trận đánh Độc Lập 14/3, Bản Kéo 17/3… Cứ như thế theo đà khí thế tiến công trong suốt 56 ngày đêm, bộ đội ta đã chiến đấu kiên cường trong điều kiện vô cùng cực khổ, thiếu thốn nhưng không một ai chùn bước. Trong trường đoạn 3 “Cuộc đối đầu lịch sử”, hình ảnh hầm hào, dây thép gai, đánh giáp lá cà và hình ảnh quả bộc phá phát nổ trên đồi cao A1 đã phần nào khắc họa được sự gian khổ trong chiến đấu của bộ đội ta ngày đó. Nhưng đổi lại, chúng ta có niềm vui sướng, tự hào với “Chiến thắng Điện Biên”… “Bao nhiêu hy sinh, gian khổ đã qua, hôm nay gặp lại đồng đội, đồng chí và nhân dân trong tranh này, chúng tôi cũng phần nào mãn nguyện lắm”, cựu chiến binh Nguyễn Hữu Chấp nói trong niềm xúc động trào dâng.

2/Thuyết minh viên nhỏ nhắn, xinh đẹp Hoàng Thị Trâm như cũng bị cuốn theo cảm xúc riêng của những người chiến sĩ Điện Biên năm xưa. Giọng nhẹ nhàng, Trâm khẽ nói: Mỗi ngày em đều dẫn nhiều đoàn tham quan bảo tàng và xem tranh, nhưng với các đoàn có các ông, các cụ là cựu chiến binh thì bài dẫn của em thường bị đứt quãng. Nhìn những khóe mắt sậm nước, những khuôn mặt hằn sâu vết thời gian rưng rưng niềm xúc động, nhớ thương thì em không sao dẫn tiếp được. Cảm xúc của em cứ thế trôi theo mạch cảm xúc của người xem tranh chị ạ! Trâm còn cho biết thêm: “Có khi may mắn dẫn đoàn có cựu chiến binh là chiến sĩ Điện Biên thì em lại chuyển vai từ thuyết minh viên thành khách. Buổi hôm ấy em học được rất nhiều kiến thức về trận chiến và hiểu được cảm xúc của những người chiến sĩ xưa, để tự sửa cho bài dẫn của em ngày càng hoàn thiện hơn”.

Như để giữ không gian tĩnh lặng cho những người chiến sĩ Điện Biên năm xưa hồi tưởng về trận chiến, chị Vũ Thị Tuyết Nga, Giám đốc Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đã bước thật khẽ đến bên tôi. Cung cấp thông tin về thời gian mở cửa đón khách, chị Nga khái quát: Từ dịp lễ hội Hoa ban giữa tháng 3/2023 đến nay, cơ bản là bảo tàng mở cửa suốt. Cán bộ, nhân viên cơ quan đã quen với nhịp làm việc nên càng gần lễ 30/4, 1/5 và dịp này kỷ niệm 69 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954-7/5/2023), thì hầu như ngày nào bảo tàng cũng mở xuyên suốt từ 6 giờ sáng đến 18 giờ chiều. Và đương nhiên, bức tranh panorama “Chiến dịch Điện Biên Phủ” là một điểm đến gần như không đoàn nào và người nào bỏ qua. Sơ bộ, từ ngày 29/4 đến hết ngày 3/5, bảo tàng đón gần 20 nghìn người tham quan và xem tranh; trong đó phần lớn là cựu chiến binh khắp mọi miền đất nước. Nhiều bác đau yếu phải có con cháu dìu. Ấy vậy mà khi từ phòng tranh trở ra, cụ lại như khỏe hơn vì ước nguyện tham quan trận chiến Điện Biên Phủ trong cùng một không gian đã toại nguyện.

Nói thêm các thông tin về bức tranh panorama “Chiến dịch Điện Biên Phủ”, bà Tuyết Nga khẳng định: Theo đánh giá của giới chuyên môn thì đây là một tác phẩm xứng tầm với chiến thắng Điện Biên Phủ. Trước đó, tại Cuộc họp Hội đồng nghệ thuật nghiệm thu tác phẩm bức tranh “Chiến dịch Điện Biên Phủ”, họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhận xét, đây là một kỳ tích đặc biệt, chưa từng có của nền mỹ thuật Việt Nam đương đại. Họa sĩ nói: “Có một thế hệ nghệ sĩ còn rất trẻ đã tự tin chấp nhận những thách thức đầy áp lực để thể hiện khả năng nghề nghiệp khi bước ngược chiều thời gian, tái hiện thành công trên nền sử hào hùng và vĩ đại của dân tộc với Chiến thắng Điện Biên Phủ, chấn động địa cầu”.