1/Văn Cao có nhiều thành tựu ở cả nhạc, họa và thơ. Hội thảo sẽ tập trung phần lớn vào những đóng góp của ông ở mảng thơ. Qua bài viết của các tác giả Lê Huy Quang, Văn Giá, Nguyễn Việt Chiến, Nguyễn Hoài Nam, Thiên Sơn, Phùng Gia Thế..., người đọc sẽ có cái nhìn tổng thể về hành trình thơ Văn Cao cùng những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời của ông. Nhìn vào hành trình thơ Văn Cao, có thể thấy cả sự vận động của thi ca Việt Nam hiện đại, từ lãng mạn đến tượng trưng và siêu thực. Nhà văn Thiên Sơn nhận định: “Từ một nhà lãng mạn, Văn Cao đã nỗ lực để trở thành một nhà thơ hiện thực. Từ một nhà thơ hiện thực, Văn Cao đã tiến thêm một bước vào lãnh địa của thơ tượng trưng”.
Trong giai đoạn đầu, Văn Cao gây ấn tượng mạnh mẽ với các bài thơ như: “Một đêm đàn lạnh trên sông Huế”, “Chiếc xe xác qua phường Dạ Lạc” và “Ngoại ô mùa đông 1946”. Vào giữa những
năm 50, “Những người trên cửa biển” của ông được coi là một trong những trường ca đầu tiên của văn học Việt Nam hiện đại. Đất và người Hải Phòng ở đó hiện lên với đầy đủ khí chất mạnh mẽ, hào sảng, mãnh liệt cùng một sức sống vạm vỡ: “Hải Phòng đã dựng lên thơ/Những con cá ném lên trời cũng sống”. Văn Cao cũng tự bạch về mình qua trường ca này, một tâm hồn nghệ sĩ luôn mở rộng đón những vang động của đời sống: “Cuộc đời ôm tôi như trong cái bình/Một tiếng vang vang cả lòng cả đáy”. Thơ Văn Cao trong giai đoạn sau 1975 hướng đến sự cô đọng và tối giản ngôn ngữ, gợi nhiều suy tưởng triết học. Có thể nhắc đến những tác phẩm nổi bật của ông như ba bài thơ Quy Nhơn hoặc “Khúc biến tấu tuổi 65”. Văn Cao cũng có những bài thơ tình trong trẻo, đầy tha thiết và tin yêu hy vọng vào cuộc đời: “Khuôn mặt em làm giếng/ Để anh tìm làm đáy ngọc châu/ Ôi khuôn mặt sáng trong và bình lặng/ Tôi được đầu tiên và còn lại cuối cùng” (Khuôn mặt em).
2/Mỗi tác giả tham luận đều có nhiều dụng công, tìm tòi để đi vào thế giới nghệ thuật thơ Văn Cao từ những góc nhìn khác nhau. Có những bài mang tham vọng khái quát toàn bộ hành trình thơ Văn Cao như bài “Văn Cao, một tiếng thơ “vang vang cả lòng cả đáy” của Hoài Nam, “Văn Cao, một đường thơ” của PGS, TS Phùng Gia Thế, “Những bước ngoặt trong tư duy thơ Văn Cao” của Thiên Sơn. Có những bài đi vào một giai đoạn sáng tác cụ thể như bài “Thơ “chấn thương” của Văn Cao” của PGS, TS Ngô Văn Giá, có những bài tìm ra một cái tứ riêng khi nhìn vào thế giới sáng tạo của Văn Cao như bài “Người tiên tri của cách mạng” của PGS, TS Phạm Xuân Thạch. Có những tác giả đi vào các tác phẩm hoặc một chủ đề cụ thể nào đó như nhà văn Đào Bá Đoàn với bài “Về một bài thơ kinh dị trong tập “Lá”, nhà thơ Nguyễn Thành Phong với bài “Dòng sông Lô…trôi”. Cuốn sách còn kể những kỷ niệm văn nghệ khó quên với Văn Cao qua bài “Văn Cao và tôi” của nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha, bài “Ngoại ô mùa đông năm 1946” của nhà thơ Văn Thao, con trai của Văn Cao…
Một số bài viết về âm nhạc và hội họa Văn Cao có trong tập sách cũng góp phần khẳng định những giá trị đặc sắc của gia tài nghệ thuật của tác giả Quốc ca. Các bài hát của Văn Cao có phần ca từ đẹp như những bài thơ, ông có những bước phát triển quan trọng trong ca khúc, từ phong cách lãng mạn du dương cho đến các hành khúc yêu nước. Tác phẩm của ông mang đậm khát vọng hòa bình và hòa hợp dân tộc, tiêu biểu nhất phải kể đến “Mùa xuân đầu tiên”. Với bài viết “Quẻ Văn Văn Cao: Hội họa - Đồ họa - Minh họa”, họa sĩ Lê Thiết Cương khẳng định: “Về hội họa, tuy chỉ học hai năm dự bị ở Trường Mỹ thuật Đông Dương nhưng Văn Cao đã có những đóng góp vô cùng quan trọng cho giai đoạn đầu của mỹ thuật Việt Nam hiện đại bằng thẩm mỹ hội họa độc đáo, kết hợp hài hòa giữa hội họa và đồ họa”. Văn Cao chính là người đồng thiết kế cho măng-sét của tạp chí Văn nghệ - tuần báo Văn nghệ của Hội Nhà văn Việt Nam ngày nay.
3/Ngoài 21 tham luận, phần cuối của ấn phẩm “Văn Cao mùa chữ, mùa người” có nhiều bài thơ viết về, viết tặng Văn Cao của các nhà thơ: Thanh Thảo, Nguyễn Trọng Tạo, Nguyễn Duy, Nguyễn Thụy Kha, Hoàng Hưng… và một số minh họa mà Văn Cao đã vẽ trong tiểu thuyết “Búp sen xanh” của nhà văn Sơn Tùng và “Tuyển tập thơ Victor Hugo”.
Trong quá trình thực hiện cuốn sách, có tác giả viết tham luận khi đang mang trọng bệnh, sau khi hoàn thành tham luận được ít hôm thì qua đời, như nhà thơ NSND Lê Huy Quang. Có người tuổi cao, ốm đau lâu ngày như nhà thơ Lê Kim Giao, vẫn nhiệt tình gửi bài viết. Các tác giả cùng đội ngũ biên soạn đã hết lòng thực hiện ấn phẩm này như một sự tri ân sâu sắc với một bậc tài danh, tác giả của Quốc ca Việt Nam, người đã cháy hết mình trong dòng “thác lũ nghệ thuật”.
Cũng trong ngày 14/11, tại Đài Tiếng nói Việt Nam, 58 Quán Sứ, Hà Nội, Ban Văn học Nghệ thuật (VOV6) sẽ tổ chức hội thảo “Văn Cao - Mùa chữ mùa người”, tôn vinh người nghệ sĩ tài danh và giới thiệu cuốn sách.
