Mới đây, tại hội thảo “Vai trò và mối liên hệ giữa TTCKPS và TT cơ sở” do HNX tổ chức, Phó Vụ trưởng Phát triển TT (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - UBCKNN) Nguyễn Quang Thương cho biết, chưa phát hiện trường hợp nào có biểu hiện thao túng giá CKPS.
Về lý thuyết, việc làm giá vẫn có thể xuất hiện nếu hội tụ đủ một số điều kiện, nhưng trong thực tế là gần như không thể. Trước tiên, cần xác định vì sao lại xuất hiện những nghi ngờ về làm giá trên TTPS. Hãy quay lại giai đoạn quý II-2018, khi TTCK điều chỉnh mạnh từ 1.200 điểm xuống 900 điểm, điều này tạo ra cơ hội cho những nhà đầu tư (NĐT) mở vị thế bán (short) hợp đồng tương lai (HĐTL). Do giá trị của HĐTL phụ thuộc vào chỉ số VN30, mà VN30 cũng đồng biến với VN Index, vì vậy VN Index giảm thì VN30 sẽ giảm và giá trị HĐTL cũng giảm theo. Những ai short HĐTL với giá cao, sau đó chuyển sang mua vào (long) giá thấp tất nhiên có lãi.
Lúc này, thuyết âm mưu về việc TTCK cơ sở bị làm giá bắt đầu xuất hiện và được lập luận như sau: Những “cá mập” sau khi short HĐTL sẽ quay sang lấy cổ phiếu (CP) có vốn hóa lớn trên TTCK cơ sở để xả hàng nhằm dìm luôn VN Index lẫn VN30. Khi các chỉ số này giảm xuống thì giá HĐTL cũng giảm xuống lúc đó cá mập lại ra tay mua vào HĐTL và mua vào cả CP trên TT.
Nhưng cần biết rằng, hiện có khoảng 30 CP vốn hóa lớn và có khả năng tác động đến các chỉ số TT, liệu có cá mập nào đủ hàng để mà xả, chưa kể đến việc nếu xả không khéo có thể bị “mất hàng”, rơi vào trạng thái bán rẻ mua đắt. Nguyên nhân dẫn đến thuyết âm mưu này có thể bắt nguồn từ sự… hằn học, theo đó, một số NĐT bắt sai đáy tại những vùng 1.100 điểm rồi 1.000 điểm của VN Index, nhưng chỉ số này vẫn tiếp tục giảm nên quay sang đổ thừa tại TT bị làm giá. Cũng nên biết rằng, thanh khoản của TTPS trong giai đoạn này có những phiên lên đến 10.000 tỷ đồng, với quy mô lớn như vậy thì khả năng làm giá lại càng khó xảy ra hơn.
Thuyết âm mưu lại xuất hiện lần thứ hai vào giai đoạn cuối tháng 6 và đầu tháng 7 khi có khoảng chục ngày VN Index biến động rất khó lường quanh vùng 900 điểm. Có những lúc, chỉ số này phát ra tín hiệu về khả năng giảm xuống… 800 điểm đi kèm với những nhận định hết sức bi quan từ các chuyên gia hay công ty CK. Lúc này, nhận định của NĐT bị nhiễu loạn, chẳng hạn: Vào ngày T, NĐT mua vào cả CP và HĐTL, sang đến ngày T+1 VN Index bắt đầu tăng lại, nhưng đến T+2 và T+3 giá tiếp tục giảm, khiến nhiều người phải cắt lỗ, nhưng vừa cắt xong thì giá CP lại tăng, TT hồi phục. Có ít nhất ba lần TT diễn biến theo hình thái như vậy trong những ngày đầu tháng 7 và cho dù VN Index không giảm thêm thì NĐT vẫn thiệt hại vô số kể. Thuyết âm mưu lúc này lại là phe đánh CKPS cố ý dìm cho TT cơ sở xuống để… gom hàng, mở vị thế mua (long), rồi mới “cho” TT hồi phục.
Nhưng cần biết rằng, sau một đợt giảm, quy trình tạo đáy khi nào cũng như vậy, đi ngang trong một số phiên kèm biến động mạnh, nhưng không vượt quá khỏi vùng đáy. Và đổ thừa cho TTPS bị làm giá xem ra là một thái độ hằn học.