Không quyết được giá
Năm 2016, một CTCK được cho là có chung cổ đông với một DN trong ngành xây dựng đã công bố BCPT về DN này với một mức định giá không tưởng. Sang năm nay, CP của công ty xây dựng này đã tiệm cận với mức định giá năm trước trong sự ngỡ ngàng của nhiều người.
Mới tuần rồi, CTCK có thị phần vào loại khá cũng ra báo cáo về một tập đoàn đa ngành có chung thương hiệu với mình và định giá lên đến hơn 70.000 đồng/CP (thường được gọi là 7x) trong khi giá trên TT chỉ mới tăng lên hơn 5,5x. Ngặt nỗi trước khi BCPT này xuất hiện giá CP của tập đoàn kia tăng khá tốt nhưng đến khi BCPT xuất hiện thì đường đi lại gập ghềnh hơn rất nhiều.
Hai thí dụ này đã nói lên rất nhiều điều về chuyện CTCK phân tích cho “người nhà”. Đầu tiên là tính chính xác, về lý mà nói các CTCK làm BCPT nhóm CP này thường có quá nhiều lợi thế nên thông tin đưa ra thường là chuẩn, còn về việc nhận định, định giá CP cũng chỉ mang tính chất “hên xui” vì không phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí của DN hay CTCK. Chuyện này vốn dĩ cũng rất bình thường, thậm chí chuyện CTCK đôi lúc nhận định thiếu chính xác hay chưa chuẩn xác cũng là bình thường. Vấn đề nằm ở mối quan hệ giữa CTCK với DN, nếu có chung thương hiệu, chung cổ đông hay một liên đới gì đó có thể tạo ra những bàn tán, nghi ngại về chuyện “người nhà nói tốt cho nhau”.
Tránh tiền lệ không hay
Theo xu hướng chung của các định chế tài chính thế giới thì bộ phận phân tích luôn phải giữ được sự độc lập, nhưng trong thực tế liệu “người nhà” có thể nói xấu lẫn nhau hay không?
Sẽ có hai trường hợp phổ biến, trong trường hợp nếu DN ở vào trạng thái không tốt thì CTCK “trong nhà” sẽ không phát hành BCPT, còn trong trường hợp DN khả quan, CTCK “trong nhà” sẽ phân tích một cách thận trọng. Nhưng dù ở trường hợp nào thì tính chất độc lập cũng được đặt ra và sự khắc nghiệt sẽ nằm ở việc nếu giá CP đúng như những gì CTCK phân tích thì không ai biểu dương cả vì cho rằng đó là chuyện đương nhiên. Còn ngược lại, nếu CTCK nhận định sai sẽ nhận được không ít sự dè bỉu từ nhiều phía.
Những năm trước đây, một số CTCK thuộc các định chế tài chính cũng lớn vẫn ra BCPT về các đơn vị cùng hệ thống như công ty bảo hiểm, ngân hàng… nhưng năm nay không thấy nữa. Thiết nghĩ đây là một lựa chọn hợp lý của các đơn vị này nhằm bảo đảm tính độc lập, và cũng để hạn chế rủi ro. Mặt khác, khi TT diễn biến thuận lợi, nhu cầu tìm kiếm hàng hóa trên TTCK cũng rất cao và nếu CP tốt thật sự thì cũng không lo không có CTCK nào nói về mình. Mặc dù không có quy định cụ thể, nhưng chuyện “người nhà” nói về nhau có lẽ nên hạn chế để tránh những thông lệ không tốt.