Trách nhiệm nào của chủ xe?
Hà Nội là một trong những địa phương đầu tiên áp dụng công nghệ vào giám sát và xử lý vi phạm giao thông. Riêng Phòng Cảnh sát Giao thông (CSGT) Hà Nội đang quản lý 587 camera, trong đó có hơn 200 camera dùng để phục vụ công tác xử lý vi phạm. Theo đó, các phương tiện vi phạm trên tuyến có lắp đặt hệ thống camera đều được ghi lại với đầy đủ thông tin như địa điểm, thời gian, vị trí, lỗi, biển kiểm soát, phương tiện vi phạm... Qua gần bốn năm thí điểm phạt nguội tại 60 nút giao thông phức tạp, đã có 16.870 trường hợp, trong đó có 164 xe biển xanh, 87 xe biển đỏ vi phạm giao thông tại Hà Nội bị xử lý.
Trung tá Nguyễn Minh Thúy, Phó Đội trưởng Chỉ huy giao thông và điều khiển đèn tín hiệu giao thông, Phòng CSGT Công an TP Hà Nội cho biết: Hệ thống camera đang phát huy tác dụng giúp giảm lực lượng trực tiếp làm việc ngoài đường mà vẫn có thể chủ động chỉ huy, điều hành giao thông, giải quyết các vụ việc phức tạp về tai nạn, an ninh trật tự… Riêng việc trích xuất hình ảnh để phạt nguội vẫn gặp nhiều khó khăn. Có trường hợp chúng tôi phải mất nhiều công sức để xác minh người vi phạm thật sự là ai. Như từ đầu năm đến nay, chúng tôi đã phát đi 1.700 thông báo nhưng hơn 500 trường hợp vẫn chưa đến nộp phạt.
Thống kê tại một số địa phương cho thấy, tỷ lệ phạt nguội qua hình ảnh trích xuất từ camera đạt khá thấp. Từ đầu năm đến nay, Phòng CSGT Công an TP Hồ Chí Minh đã trích xuất 27.280 trường hợp nhưng cũng chỉ xử phạt được hơn 4.800 trường hợp, đạt 17,62%. Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Cục CSGT - đơn vị quản lý về trật tự an toàn giao thông trên hệ thống cao tốc của toàn quốc, với tỷ lệ xử phạt qua hình ảnh chỉ đạt khoảng 70%.
Một trong các nguyên nhân được chỉ ra là do nhiều phương tiện khi mua, bán, cho, tặng không sang tên đổi chủ hoặc người đang sử dụng thay đổi chỗ ở. Để khắc phục bất cập này, Trung tá Nguyễn Minh Thúy cho rằng cần gắn trách nhiệm cho chủ xe. Trung tướng Vũ Đỗ Anh Dũng, Cục trưởng CSGT, Bộ Công an cho biết: Hiện Cục CSGT đang nghiên cứu để đề xuất hoàn thiện quy định xử lý nghiêm các trường hợp mua bán xe, sang tên đổi chủ không nộp lại đăng ký. Xây dựng được khung pháp lý và các chế tài mạnh tay với hành vi không chuyển quyền sở hữu xe, không nộp lại đăng ký xe là tiền đề tốt để tiến tới trong tương lai, cảnh sát chỉ xử phạt qua hệ thống camera, giảm công sức cho lực lượng chức năng.
Thúc đẩy cơ sở cho phạt nguội
Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 12 về tăng cường bảo đảm trật tự an toàn giao thông và chống ùn tắc giao thông giai đoạn 2019 - 2021, trong đó có yêu cầu lập đề án đầu tư lắp đặt camera để giám sát, chỉ huy điều hành giao thông và xử lý vi phạm giao thông trên địa bàn cả nước. Như vậy, tới đây, hàng loạt hệ thống camera sẽ được trang bị dày đặc trên các tuyến đường, địa bàn giao thông trọng điểm để mở rộng tầm giám sát vi phạm.
Tuy nhiên, để bảo đảm quá trình phạt nguội hiệu quả, ông Trần Hữu Minh, Phó Chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông quốc gia cho rằng: Video, hình ảnh chỉ là một yếu tố, ngoài ra còn nhiều nền tảng mà chúng ta phải kiên trì xây dựng. Thứ nhất, toàn bộ hệ dữ liệu phương tiện, người lái phải được quản lý trên địa chỉ được mã hóa chính xác, chi tiết. Việc này không đơn giản, nằm ngoài phạm vi của ngành công an và cần sự phối hợp của nhiều bộ, ngành cùng chính quyền địa phương. Thứ hai, cần làm tốt việc quản lý xe chính chủ. Chúng ta đã có chính sách rồi nhưng việc thực thi còn khó. Tại một số nước, khi mua bán, chủ cũ chỉ cần điền thông tin theo mẫu rồi gửi qua đường bưu điện để cập nhật thông tin về chủ mới mà không cần đóng thêm bất cứ khoản thuế, phí nào. Vì vậy việc quản lý xe chính chủ được thực hiện nghiêm. Tôi cho rằng đây cũng là những kinh nghiệm để chúng ta nghiên cứu làm sao đơn giản hóa việc sang tên đổi chủ, khuyến khích người dân tuân thủ pháp luật.
Về tình trạng nhiều chủ phương tiện không sang tên đổi chủ, ông Nguyễn Văn Thanh, nguyên Chủ tịch Hiệp hội ô-tô Việt Nam cũng cho rằng, các cơ quan quản lý nhà nước cần nghiên cứu và đưa ra giải pháp quyết liệt buộc chủ phương tiện mua bán, cho tặng phải thực hiện việc này. Ngoài ra, nếu thấy việc đánh thuế mua bán phương tiện còn cao thì cần giảm xuống để tạo điều kiện cho người dân giao dịch mua bán sang tên. “Nhiều người mua bán, cho tặng xe ngại sang tên, đổi chủ do sợ bị đánh thuế cao. Do vậy, nhà nước có thể nghiên cứu giảm thuế để khuyến khích người mua bán xe chủ động sang tên”.
Ứng dụng công nghệ vào giám sát, xử lý vi phạm giao thông là một chủ trương rất đúng đắn của Chính phủ, tuy nhiên theo nhiều chuyên gia để có thể phát huy hiệu quả, chúng ta cần hoàn thiện một nền tảng với các yếu tố: “Công nghệ hiện đại - Địa chỉ được mã hóa - Xe chính chủ - Quy định pháp luật liên quan” chứ không chỉ đơn thuần lắp đặt camera.
