Đáp ứng xu hướng thanh toán mới
Tại diễn đàn thực hiện Quyết định số 2545/QĐ-TTg về thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trong doanh nghiệp (DN), Phó Vụ trưởng Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Lê Anh Dũng cho biết, trong thời gian qua, NHNN đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Cho đến nay, hành lang pháp lý cho hoạt động thanh toán tiếp tục hoàn thiện; cơ sở hạ tầng kỹ thuật phục vụ thanh toán không dùng tiền mặt, nhất là hạ tầng thanh toán điện tử, tiếp tục được NHNN và các tổ chức tín dụng (TCTD) chú trọng đầu tư, nâng cao chất lượng. Các TCTD đã liên tục đưa ra sản phẩm, dịch vụ thanh toán hiện đại phục vụ khách hàng. Hệ thống thanh toán điện tử liên NH cũng đã được kết nối với toàn bộ 63 kho bạc nhà nước cấp tỉnh trong cả nước, đáp ứng nhu cầu thu, chi của người dân và DN một cách nhanh chóng, kịp thời. Qua đó, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh, cung ứng dịch vụ của các NH, tổ chức trung gian thanh toán, hỗ trợ tích cực các DN, thương nhân Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào mạng lưới kinh doanh, chuỗi cung ứng toàn cầu.
Minh chứng cho sự phát triển tích cực của thanh toán không dùng tiền mặt, ông Lê Anh Dũng dẫn số liệu, trong sáu tháng đầu năm 2020, Việt Nam đã có 75 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán qua internet và 45 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán thực hiện qua điện thoại di động; khoảng 93,7 triệu tài khoản cá nhân, số lượng thẻ lưu hành đạt 106 triệu thẻ; số lượng giao dịch thanh toán nội địa qua thẻ NH đạt 171 triệu giao dịch với giá trị đạt khoảng 399 nghìn tỷ đồng (tăng tương ứng 20,9%) và tăng 9,1% so cùng kỳ năm 2019. Bên cạnh thẻ, giải pháp thanh toán qua mã QR Code được các TCTD, trung gian thanh toán quan tâm đẩy mạnh. Hiện đã có 30 NH triển khai thanh toán QR Code, toàn thị trường có hơn 70 nghìn điểm chấp nhận thanh toán QR Code.
Là một trong những NH tiên phong trong việc cung ứng các giải pháp thanh toán hiện đại, VietinBank đã tập trung đẩy mạnh triển khai các giải pháp thanh toán có hàm lượng công nghệ cao, đáp ứng xu hướng thanh toán mới. Theo đó, NH này đã kết nối thanh toán với năm tổng công ty điện lực, các công ty viễn thông, truyền hình lớn, thanh toán cước phí dịch vụ điện, nước… Đồng thời triển khai thành công giải pháp thanh toán viện phí qua thẻ khám bệnh tại 30 bệnh viện lớn trên toàn quốc; kết nối với các hãng hàng không, các đơn vị quản lý tòa nhà để cung cấp đa dạng các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt đến người dân.
Trong ngành điện lực, năm 2015, EVN đã ký thỏa thuận hợp tác với bốn NH lớn, hoàn thành triển khai hóa đơn điện tử, đẩy mạnh thu tiền điện qua NH, tổ chức trung gian nhằm nâng cao năng suất lao động. Đặc biệt từ năm 2017, EVN không còn nhân viên đến nhà khách hàng thu tiền, mở rộng hợp tác với hơn 30 NH và hơn 10 tổ chức trung gian thanh toán. Không chỉ ngành điện lực, ngành bưu chính cũng đạt nhiều kết quả thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt đáng khích lệ. Đơn cử, theo Phó Tổng giám đốc Viettel Post Đinh Thanh Sơn, với dịch vụ chuyển phát, Viettel Post cung cấp cho người dùng những phương thức phù hợp để thực hiện thanh toán điện tử như thanh toán internet banking, ví điện tử ViettelPay, đối soát công nợ tự động trên app... Tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt tăng cao, hiện tại chiếm tới khoảng 25-30%.
Kỳ vọng, thách thức và giải pháp
Các chuyên gia đặt nhiều kỳ vọng vào thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trong thời gian tới. Chuyên gia tài chính - NH Nguyễn Trí Hiếu tin rằng, đến năm 2025, Việt Nam sẽ đạt mục tiêu 80% số dân có tài khoản NH, tỷ lệ thanh toán phi tiền mặt sẽ tăng lên đến 40%. Tuy nhiên, ông Nguyễn Trí Hiếu thẳng thắn nêu, xét trong cả một quá trình dài, mức độ cải thiện trong thanh toán không dùng tiền mặt là khá chậm và còn gặp nhiều trở ngại, tỷ lệ sử dụng tiền mặt còn cao. Bên cạnh đó, người dân Việt Nam vẫn chi tiêu bằng tiền mặt, bởi Việt Nam chưa có chương trình giáo dục cộng đồng, giáo dục quần chúng cơ bản về sử dụng thanh toán phi tiền mặt…
Ở góc độ cộng đồng DN, theo TS Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), việc thanh toán không dùng tiền mặt ở Việt Nam dù đã trở thành nhu cầu thiết yếu, nhưng cũng chưa thật sự được quan tâm đúng mức.
Từ góc nhìn của người nghiên cứu, Trưởng ban Phát triển thị trường tài chính, Viện Chiến lược và Chính sách tài chính (Bộ Tài chính) Nguyễn Thị Hải Bình cũng đưa ra một số hạn chế. Theo đó, các dịch vụ đi kèm như hóa đơn điện tử, chữ ký số còn nhiều bất cập; đối với các DN nhỏ và siêu nhỏ, hạ tầng phục vụ thanh toán không dùng tiền mặt cũng gặp rất nhiều khó khăn; cơ sở hạ tầng của các khu vực vùng sâu, vùng xa chưa đồng bộ; thói quen sử dụng tiền mặt là rào cản lớn nhất...
Trước thực tế và những hạn chế, thách thức nêu trên, NHNN đã đề ra phương châm chỉ đạo hoạt động thanh toán thời gian tới theo nguyên tắc lấy khách hàng làm trọng tâm để nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng sức cạnh tranh, lấy ứng dụng công nghệ, thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 để tạo sự phát triển bứt phá. Bên cạnh đó, NHNN cũng đề ra một số giải pháp cụ thể. Tiếp tục nghiên cứu ban hành mới, sửa đổi, bổ sung quy định hiện hành nhằm tạo hành lang thông thoáng, thuận lợi cho hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt…
Dưới góc nhìn của DN chuyển phát - thương mại điện tử, ông Đinh Thanh Sơn đề xuất, NHTM nên có phương án giảm phí giao dịch chuyển tiền, đặc biệt là phí giao dịch thanh toán qua thẻ Visa/Master Card; nên có chính sách khuyến khích người dân sử dụng ví điện tử; xây dựng QR Code dùng chung cho tất cả các ví điện tử để tạo thuận lợi cho hoạt động thanh toán của người dân.
TS Vũ Tiến Lộc nhận định, sau gần bốn năm triển khai Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam giai đoạn 2016 - 2020, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục phát triển tích cực; cơ sở hạ tầng, công nghệ thanh toán được chú trọng đầu tư, nâng cao chất lượng và phát huy hiệu quả; hệ thống thanh toán điện tử liên NH hoạt động ổn định, an toàn, phát huy hiệu quả, đáp ứng tốt nhu cầu thanh toán liên NH trong toàn quốc; công tác bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt được coi trọng và tăng cường… Tuy nhiên, ông Vũ Tiến Lộc cũng cho biết, mặc dù có bước phát triển đáng ghi nhận, nhưng Việt Nam vẫn chưa đạt được mục tiêu như kỳ vọng, tỷ lệ sử dụng tiền mặt còn cao.
Xây dựng hệ sinh thái cộng sinh
Chia sẻ tại phiên thảo luận, ông Đinh Thanh Sơn cho rằng, hiện có một số vấn đề khó khăn mà trước hết liên quan chi phí. Thanh toán điện tử thì mất phí cao, trong khi thanh toán tiền mặt không mất phí. Bên cạnh đó, với trường hợp thanh toán bằng ví điện tử lại có các QR Code khác nhau cho mỗi hệ thống ví điện tử mà không thể thanh toán chéo. Do đó, đề nghị dùng QR Code chung cho các mã thanh toán ở các ví điện tử khác nhau. Nên nghiên cứu hệ thống thanh toán tạm giữ để người mua và bán tin tưởng nhau hơn, qua đó giúp hoạt động mua sắm điện tử phát triển.
Theo Chủ tịch HĐQT LienVietPostBank Huỳnh Ngọc Huy, Tổng Thư ký Hiệp hội Mắc ca Việt Nam, 5 năm trở lại đây thanh toán không dùng tiền mặt ở Việt Nam phát triển khá nhanh, tuy nhiên hiện còn nhiều việc phải làm từ hạ tầng kỹ thuật, quản lý, hệ thống an toàn, quan trọng nhất vẫn là thói quen của người tiêu dùng. Trên thực tế, về mặt công nghệ, các NH thường đi chậm hơn so các công ty Fintech - bởi họ làm chủ và đi đầu về công nghệ. Về lâu dài, giữa NH và các công ty Fintech phải cộng sinh với nhau, nhưng hiện tại có vẻ như lại đang là đối thủ của nhau. Với việc dùng một đơn vị Fintech đứng giữa để tạo hệ sinh thái thì DN vẫn đang dè dặt, chưa dám mạnh dạn sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt. Nhưng về lâu dài, tôi cho rằng có thể đây sẽ là xu hướng tất yếu.
Giám đốc NH số BIDV Nguyễn Chiến Thắng cho biết, xây dựng hệ sinh thái để phát triển thanh toán không dùng tiền mặt là rất quan trọng. NH không thể đủ năng lực, linh hoạt hay chú trọng vào một ngành hẹp như Fintech. Một NH truyền thống không thể ra quyết định nhanh như Fintech và cũng không đủ nguồn lực để tập trung trong một ngành hẹp nào đó. Chiến lược hợp tác sẽ giúp NH mở rộng hệ sinh thái, phát triển sản phẩm, dịch vụ, tạo ra mạng lưới để tăng dịch vụ cho khách hàng.
