Thị trường game Việt Nam năm 2025 chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ, với doanh thu dự kiến đạt hoặc vượt 430 triệu USD và tiềm năng thu về gần 1,7 tỷ USD vào cuối năm. Ngành game Việt Nam cũng khẳng định vị thế tốp đầu thế giới về lượt tải game mobile (các ứng dụng game trên di động), cho thấy tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Nhiều chuyên gia quốc tế đánh giá, Việt Nam là “ngôi sao đang lên” trong lĩnh vực game của châu Á.
Doanh nghiệp “hụt hơi” trên chính sân nhà
Có nhiều kinh nghiệm trong việc kết nối các doanh nghiệp (DN) ngành game cả trong nước và quốc tế, ông Hải Trịnh, COO của GameGeek Asia cho biết, điểm cộng rất lớn của ngành game Việt Nam là có đội ngũ phát triển game rất nhiệt huyết, đam mê và sáng tạo. Nhưng điểm trừ là họ đang thiếu một môi trường tốt để phát huy, đóng góp cho sự bứt phá của ngành.
Là động lực chính cho sự phát triển của ngành game, số lượng DN, studio game ở nước ta đang ngày càng tăng, đáp ứng nhu cầu phát triển của thị trường. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng, game Việt vẫn đang loay hoay với bài toán tăng về “lượng” mà chưa bảo đảm về “chất”.
Số liệu cho thấy, Việt Nam hiện có 240 DN được cấp phép kinh doanh game, nhưng chỉ khoảng 50 DN có sản phẩm hoạt động. Trong số 659 trò chơi G1 được cấp phép từ năm 2020 - 2024, 86,5% có nguồn gốc nước ngoài, chủ yếu từ Trung Quốc (81%).
Tổng doanh thu ngành game năm 2024 ước đạt 12.700 tỷ đồng, tăng 8 - 10% so với 2023, với các DN lớn như VNG, VTC, Garena và Funtap. Tuy nhiên, phần lớn doanh thu đến từ phát hành game nhập khẩu, khiến lợi nhuận chủ yếu chảy ra nước ngoài. Trong tốp 10 game mobile có doanh thu cao nhất năm 2024, có tới 7 trò chơi do nhà phát hành nước ngoài cung cấp.
Việt Nam có khoảng 2.000 studio sản xuất game, nhưng phần lớn đăng ký pháp nhân ở nước ngoài (như Singapore) để tận dụng chính sách thông thoáng. DN Việt Nam sản xuất và phát hành game không được hưởng ưu đãi thuế thu nhập DN 10% và bị đánh thuế hai lần đối với doanh thu từ nước ngoài.
Nhìn vào bức tranh này, ông Phan Thanh Duy, giảng viên ngành Thiết kế game, Khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam cho rằng, quản lý nền công nghiệp game đang là một trong những vấn đề khá nhức nhối ở nước ta hiện nay. Có nhiều nguyên nhân khiến rất nhiều DN, studio game chọn đăng ký ở nước ngoài, đặc biệt là Singapore. Trong đó lý do khách quan liên quan thủ tục đăng ký DN ở Việt Nam còn rất rườm rà. “Một vấn đề khác rất phổ biến là việc áp thuế trong ngành công nghiệp game mobile. Do không thể thu thuế tiêu dùng từ các app store (kho ứng dụng) của nước ngoài, Chính phủ sẽ thu thuế từ các DN phát hành game. Điều này đồng nghĩa, những công ty nhỏ làm game mobile đăng ký ở Việt Nam không những không được hỗ trợ thuế mà còn phải chịu hai loại thuế của Chính phủ và của đối tác phát hành ứng dụng. Điều này làm cho phần lợi nhuận của DN bị giảm đi rất nhiều”, ông Duy phân tích.
Cũng theo ông Duy, điều này cũng lý giải tại sao, phần lớn người trẻ khởi nghiệp chọn lĩnh vực game mobile. Và “khi doanh thu và lợi nhuận chưa được bảo đảm, thì việc ưu tiên của DN trước mắt là sinh tồn, chứ phát triển nền công nghiệp hay tạo môi trường cho các nhân tài phát triển có lẽ họ còn chưa nghĩ tới”.
Anh NT, chủ một DN sản xuất game mobile cho biết, ngành game mobile Việt Nam bắt đầu phát triển mạnh sau “cú huých” từ thành công vang dội của game Flappy Bird (tác giả Nguyễn Hà Đông) vào năm 2014. Đến nay, cả nước có khoảng gần 10 nghìn người tham gia lĩnh vực này, tập trung chủ yếu ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo anh NT, lợi thế lớn nhất của DN game mobile Việt Nam là nhân công rẻ, thông thường mức thù lao chỉ bằng khoảng 20 - 30% so các nước phát triển về game. Tuy nhiên, hạn chế lớn là hầu như không có cơ chế chính sách hỗ trợ, DN phải tự “bơi”. Lĩnh vực sản xuất game mobile chưa được Việt Nam nhìn nhận là mảng thuộc công nghiệp sáng tạo, chỉ được coi đơn thuần là giải trí. Điều này dẫn đến thực tế là hầu hết DN trong nước vận hành theo kiểu “đánh du kích”, nghĩa là chỉ sản xuất casual games (trò chơi giải trí đơn giản, giết thời gian) hoặc puzzle games (trò giải đố) dựa trên cách chơi của những tựa đã nổi tiếng. Game được sản xuất hàng loạt với chi phí thấp, DN trông vào… vận may khi một vài trò nào đó đột nhiên “hot”, được người dùng tải về và nạp nhiều tiền để chơi.
Anh NT nhấn mạnh, dù phát triển nóng và đạt doanh thu lớn so nhiều lĩnh vực sản xuất khác, game mobile Việt Nam vẫn quá nhỏ bé trên thị trường thế giới. Game được làm ra hầu như không phát hành trong nước, mà chủ yếu nhắm đến những mảnh đất màu mỡ (nơi có cộng đồng lớn, người dùng có thói quen nạp tiền vào game) như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu. Riêng thị trường Trung Quốc, DN Việt không thể "chen chân" do chính sách bảo hộ chặt chẽ và cũng không thể cạnh tranh với lực lượng làm game hùng hậu, chuyên nghiệp ở đây.
Đào tạo nhân lực, tháo gỡ rào cản
Các chuyên gia khẳng định, nhân lực là yếu tố quan trọng nhất để bảo đảm sự tăng trưởng theo chiều sâu của ngành game Việt trong thời gian tới.
Ông Phan Thanh Duy cho rằng, khi quá tập trung vào mua và phát hành game, Việt Nam sẽ thiếu vắng những vị trí cho việc phát triển game, thiếu môi trường để giúp đội ngũ nhân lực có thể nâng cao trình độ và kinh nghiệm. Chính bởi thiếu đội ngũ có trình độ và được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp, có kinh nghiệm trong việc phát triển những dự án game lớn, nên DN thường phải đi thuê chuyên gia nước ngoài hoặc tự huấn luyện nhân sự.
Để phát triển ngành game theo hướng tăng hàm lượng về chất, vị chuyên gia này đề xuất, điều đầu tiên là cần quan tâm tới những vấn đề đào tạo và giáo dục bài bản cho những thế hệ sắp tới. Tạo điều kiện để họ có thể được đào tạo ở cả trong nước lẫn nước ngoài và tạo môi trường hấp dẫn để du học sinh quay trở về cống hiến.
Theo ông Hải Trịnh, việc DN game chọn nước ngoài để đăng ký kinh doanh có thể khiến chúng ta lãng phí nguồn lực từ doanh thu hàng tỷ USD sản xuất game. “Sự sáng tạo trong ngành game nước ta còn rất yếu, do phụ thuộc quá nhiều vào cách làm sao chép các sản phẩm trên thị trường. Nhìn một cách khách quan, chúng ta chưa có sản phẩm được gọi là mang bản sắc Việt Nam trên thế giới. Phần lớn DN vẫn đang theo đuổi các game mobile đơn giản, không mặn mà với các sản phẩm trên máy tính hay những sản phẩm game chất lượng cao, "bom tấn" vì không đủ nguồn lực sản xuất”, ông Hải Trịnh đánh giá.
“Việt Nam hiện chưa có cơ chế khuyến khích ngành game, hành lang pháp lý và những hỗ trợ vẫn bị tính chung với các ngành khác, thậm chí nhiều quy định còn gây bất lợi khiến không ít DN ngành game gặp khó”, ông Hải Trịnh, COO của GameGeek Asia nhìn nhận.
Khoảng hai năm trở lại đây, việc đào tạo nhân lực cho ngành game tại một số trường đại học cũng đã bước đầu được quan tâm. Trong tương lai, nếu họ kết hợp chặt chẽ với DN, ngành game Việt Nam có thể hình thành lượng nhân sự giỏi, dồi dào. Bên cạnh việc thúc đẩy các chương trình đào tạo xen lẫn các hoạt động đối thoại giữa trường và DN tuyển dụng, Nhà nước cũng cần có quỹ hỗ trợ các DN làm game mang văn hóa Việt Nam ra quốc tế.
Mục tiêu ngành game Việt Nam là đến năm 2030 đạt doanh thu 1 tỷ USD với 30% trò chơi phát hành có nguồn gốc Việt Nam, phản ánh kỳ vọng của quốc gia có 54 triệu người chơi game và văn hóa hàng nghìn năm lịch sử. Để thực hiện được điều này, cần có sự thay đổi căn bản trong tư duy và cách tiếp cận.
Việc hoàn thiện hệ thống pháp lý và chính sách hỗ trợ mạnh mẽ là điều kiện tiên quyết. Chính phủ cần ban hành khung pháp lý ưu đãi đặc biệt cho các DN sản xuất game giáo dục, văn hóa, lịch sử với mức thuế ưu đãi 10% thay vì tình trạng hiện tại bị đánh thuế hai lần. Quy định về tiền ảo, tài sản số và blockchain gaming cần được làm rõ để tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo.
Chúng ta có nền văn hóa đa dạng, có bề dày lịch sử và hệ thống di sản phong phú. Đó có thể là nguồn tài nguyên dồi dào để ngành game khai thác. Việc lồng ghép văn hóa Việt Nam trong game sẽ vừa tạo bản sắc riêng, tăng sức cạnh tranh, vừa góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị truyền thống. Bên cạnh đó, cũng cần xem xét tích hợp game văn hóa vào hệ thống giáo dục.
Để làm được điều này, cần sự hỗ trợ rất lớn của Nhà nước, trong đó các cơ quan văn hóa đóng vai trò là đơn vị cung cấp nội dung chính thống về văn hóa, lịch sử cho các đơn vị làm game. Chúng ta cũng cần có chính sách hỗ trợ, ưu đãi về tài chính, truyền thông cho những dự án game văn hóa Việt.
