Nâng cấp nền tảng thu hút dòng vốn nước ngoài

Chuyển mạnh sang “xanh” và “số”

Theo bà Phí Thị Hương Nga, Trưởng ban Thống kê công nghiệp xây dựng, Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong bối cảnh thế giới biến động mạnh do xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và xu hướng bảo hộ gia tăng, dòng vốn đầu tư vào các dự án đang hoạt động tại Việt Nam vẫn tiếp tục gia tăng. Cùng với đó, vốn góp và mua cổ phần duy trì đà tăng, qua đó cho thấy niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài đối với môi trường kinh doanh ổn định và năng lực điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ. Ngoài ra, dòng vốn FDI tiếp tục tập trung vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, được xem là “bàn đạp” quan trọng giúp ngành duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026-2030, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế.

Đặc biệt, việc FDI thực hiện tăng trưởng ổn định trong thời gian qua là nền tảng vững chắc, góp phần củng cố niềm tin và tạo động lực cho các nhà đầu tư đang quan tâm, tìm hiểu cơ hội tại Việt Nam. Đồng thời, những thay đổi quan trọng trong tổ chức bộ máy hành chính theo hướng tinh gọn, cùng với việc sáp nhập một số đơn vị hành chính, được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới cho các địa phương.

“Các điều chỉnh này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi để thu hút FDI theo hướng có chọn lọc hơn, với quy mô lớn hơn, mà còn giúp các dự án đầu tư đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng cao của Chính phủ, nâng cao hiệu quả quản lý và năng lực cạnh tranh của Việt Nam trên trường quốc tế”.

Đồng tình với quan điểm này, PGS, TS Nguyễn Mại, Chủ tịch danh dự Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE) cho rằng, trong khi nhiều nền kinh tế lớn như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) gia tăng các biện pháp bảo hộ, siết chặt sàng lọc đầu tư và một số quốc gia chuyển sang xu hướng “hướng nội”, Việt Nam vẫn duy trì chính sách mở cửa và cải thiện môi trường đầu tư theo hướng thuận lợi hơn qua từng năm. Đồng thời, việc tham gia sâu rộng vào các hiệp định thương mại tự do (FTA) và thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với nhiều quốc gia đã nâng cao vị thế của Việt Nam, mở rộng không gian thị trường và gia tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư quốc tế.

Thực tế, nhiều tập đoàn lớn như Samsung, LG, Sumitomo, Mitsubishi tiếp tục mở rộng đầu tư, trong khi các “ông lớn” công nghệ toàn cầu như Microsoft, Nvidia cũng gia tăng hiện diện tại Việt Nam với các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo và kinh tế số.

“Chính sự hội tụ của các yếu tố về ổn định vĩ mô, thể chế, hội nhập quốc tế và tiềm năng thị trường đã tạo nên lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút FDI”, PGS, TS Nguyễn Mại nhận định.

Theo Báo cáo thường niên về Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam 2025, trong giai đoạn 2026-2030, dòng vốn FDI vào Việt Nam được dự báo đạt khoảng 38-40 tỷ USD/năm. Không chỉ duy trì quy mô, dòng vốn này còn đang tái cấu trúc mạnh mẽ theo hướng “xanh” và “số”. Cụ thể, FDI được dự báo tiếp tục gia tăng trong công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, đặc biệt là các ngành bán dẫn, điện tử và thiết bị y tế. Dòng vốn vào năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời và hydrogen xanh cũng được kỳ vọng tăng mạnh.

Đáng chú ý, Việt Nam ngày càng thu hút nhiều dự án trong lĩnh vực trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo (AI), phản ánh xu hướng dịch chuyển sang kinh tế số. Cùng với đó, việc phát triển các khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế (IFC) được kỳ vọng sẽ mở ra một làn sóng FDI mới trong lĩnh vực tài chính.

Cần triển khai đồng bộ các giải pháp

Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý một số rủi ro như Mỹ có thể áp dụng mức thuế đối ứng 46%, nguy cơ làm giảm sức hút của Việt Nam đối với một số ngành xuất khẩu; các xung đột địa - chính trị tại Trung Đông và Nga - Ukraine tiếp tục tác động đến giá năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt từ các quốc gia trong khu vực như Indonesia, Thái Lan, Malaysia, Ấn Độ và cơ chế Thuế tối thiểu toàn cầu 15% cũng đặt ra những thách thức mới đối với khả năng thu hút đầu tư của Việt Nam.

Tương tự, trong báo cáo Chỉ số Niềm tin kinh doanh (BCI) quý I/2026, Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) cho biết, dù những biến động toàn cầu có thể tác động đến tâm lý trong ngắn hạn, sức hút dài hạn của Việt Nam vẫn được duy trì. Minh chứng là 93% lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu sẵn sàng giới thiệu Việt Nam như một điểm đến đầu tư. Cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận những cải thiện nhất định trong việc giảm chồng chéo quy định, cũng như thủ tục thị thực và giấy phép lao động ngày càng thông thoáng hơn.

Dù vậy, Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert cho rằng, các cải cách này vẫn chưa đủ để bù đắp gánh nặng chi phí tuân thủ hành chính và pháp lý còn ở mức cao. Thực tế, những vướng mắc trong môi trường kinh doanh đang chuyển hóa thành chi phí hữu hình đối với doanh nghiệp. Nhiều đơn vị cho biết, chi phí vận hành gia tăng, tốc độ triển khai hoạt động bị chậm lại và nguồn lực bị phân tán khỏi các lĩnh vực cốt lõi. Đối với nhà đầu tư, sự phức tạp của hệ thống quy định không chỉ làm giảm khả năng hoạch định dài hạn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh trong bối cảnh môi trường đầu tư toàn cầu ngày càng khốc liệt.

“Khi Việt Nam bước vào kỷ nguyên vươn mình, năng lực cạnh tranh sẽ ngày càng phụ thuộc vào hiệu quả thực thi: từ việc giảm bớt gánh nặng hành chính, phân cấp ra quyết định cho đến việc bảo đảm tính rõ ràng hơn của các quy định pháp luật. Chúng tôi sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Chính phủ và các đối tác để biến những ưu tiên này thành kết quả thực tế, bảo đảm rằng câu chuyện tăng trưởng mạnh mẽ của Việt Nam sẽ tiếp tục thu hút đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững”, ông Bruno Jaspaert cho biết.

Trước những thách thức đặt ra, PGS, TS Nguyễn Mại cho rằng, Việt Nam cần triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cấp môi trường đầu tư, hướng tới thu hút dòng vốn thế hệ mới, chất lượng cao. Trước hết, về thể chế, cần khẩn trương hoàn thiện và hướng dẫn thi hành các luật liên quan đến đầu tư, đất đai, kinh doanh, bảo đảm thống nhất trong thực thi giữa các bộ, ngành và địa phương. Đặc biệt, cần sớm xây dựng cơ chế ưu đãi mới thay thế ưu đãi thuế truyền thống, như hỗ trợ tài chính trực tiếp và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp đầu tư theo hướng minh bạch, chuẩn mực quốc tế.

Cùng với đó, phát triển hạ tầng tiếp tục là yếu tố then chốt, nhất là các công trình giao thông chiến lược như cao tốc, cảng biển, sân bay, đường sắt tốc độ cao, cũng như bảo đảm hạ tầng năng lượng cho sản xuất công nghệ cao và trung tâm dữ liệu. Việc triển khai hiệu quả Quy hoạch điện VIII và phát triển khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp thế hệ mới sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đáng chú ý, nguồn nhân lực vẫn là điểm nghẽn lớn, đòi hỏi tập trung nâng cao chất lượng đào tạo trong các lĩnh vực then chốt như bán dẫn, điện tử, AI, công nghệ thông tin; thúc đẩy liên kết “nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp”. Đồng thời có chính sách thu hút chuyên gia, nhân tài, nhất là người Việt Nam ở nước ngoài.

Việc đẩy nhanh xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, cùng với phát triển các khu thương mại tự do theo chuẩn mực quốc tế, được kỳ vọng tạo “cú huých” thu hút dòng vốn FDI trong lĩnh vực tài chính, dịch vụ chất lượng cao. Bên cạnh đó, cần thúc đẩy mạnh mẽ liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước thông qua phát triển công nghiệp hỗ trợ, hình thành các trung tâm kết nối nhà cung cấp, qua đó nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và lan tỏa công nghệ.

“Trong giai đoạn mới 2025-2030, FDI thế hệ mới gắn với công nghệ cao, kinh tế xanh, kinh tế số và trung tâm tài chính quốc tế sẽ là động lực quan trọng đưa Việt Nam tiến nhanh, bền vững hơn trên con đường trở thành nước có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, công nghiệp hiện đại vào năm 2045”, ông Nguyễn Mại khẳng định.