Trên sông Cổ Chiên - một nhánh của sông Tiền hiện nay, đoạn từ cầu Mỹ Thuận đến phà Ðình Khao thuộc địa bàn tỉnh Vĩnh Long, tình hình khai thác cát sông đã giảm hẳn, chỉ còn vài cần cẩu khai thác mỗi ngày. Ngoài ra, thỉnh thoảng có các phương tiện khai thác cát trái phép vào ban đêm.
Theo người dân sống trong khu vực này, giảm được như vậy là do từ khi xảy ra vụ sạt lở đất nghiêm trọng vào ngày 5/12/2022 tại xã Hòa Ninh, huyện Long Hồ làm ảnh hưởng gần 20 căn nhà và hơn 4ha đất vườn trồng cây ăn trái của người dân rơi xuống sông.
Nơm nớp nỗi lo sạt lở
Anh Lê Văn T. ngụ xã Hòa Ninh, huyện Long Hồ cho biết: “Cuộc sống của người dân sông nước ở đây bây giờ đã bình yên trở lại sau vụ sạt lở kinh hoàng hồi trước Tết Nguyên đán Quý Mão 2023. Trước kia, tại khu vực mỏ cát này, sức khai thác rất kinh khủng. Chỉ một mỏ cát có tới 3 cần cẩu khai thác, mỗi cần cẩu khai thác từ 3 đến 4 sà-lan khoảng từ 1.000 đến 2.000 tấn mỗi ngày. Họ khai thác một cách tận diệt, có khi cả vào ban đêm và vào gần mé bờ nơi sạt lở. Khi người dân chúng tôi truy đuổi thì có lúc họ chống cự và còn hăm dọa, thách thức… Nếu các chủ mỏ cát tuân thủ khai thác đúng liều lượng và phạm vi cho phép thì có lẽ không xảy ra sự cố như vừa qua”.
Cuộc sống của người dân trên dòng Cổ Chiên đoạn sạt lở này có vẻ bình yên trở lại nhưng tâm trạng của họ vẫn còn nơm nớp nỗi lo sạt lở có thể ập đến bất cứ lúc nào. Khi nghe thông tin cấm khai thác cát sông ở đây ai cũng phấn khởi nhất là những người sống bên bờ Phường 1, thành phố Vĩnh Long. Một số đoạn bờ kè của Phường 1 cũng đã có dấu hiệu sạt lở, được ngành chức năng giăng dây cảnh báo.
Một người dân ở nơi đây chia sẻ: “Mặc dù trung tâm của thành phố Vĩnh Long xưa nay bị ảnh hưởng tác động của dòng chảy, nhưng vẫn chưa xảy ra vụ sạt lở nào. Việc khai thác cát làm ảnh hưởng đến lòng sông đã được cảnh báo từ trước. Chúng tôi mong muốn lãnh đạo tỉnh nên nghiêm cấm các hoạt động làm ảnh hưởng đến lòng sông, vừa bảo vệ tài sản, vừa bảo vệ tính mạng của người dân”.
Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Nguyễn Văn Hiếu cho biết: “Hiện nay, trong toàn tỉnh Vĩnh Long còn 12 giấy phép khai thác khoáng sản cát sông còn hiệu lực, với tổng sản lượng cho phép khai thác là 1.330.000m3 mỗi năm. Trong đó, đoạn từ cầu Mỹ Thuận đến phà Ðình Khao chỉ còn một mỏ cát đang hoạt động, đó là Công ty cổ phần Tập đoàn Xây dựng Thành Ðô, sản lượng khai thác 100.000m3/năm, giấy phép đến ngày 9/8/2023 hết hạn”.
Nhiều hố sâu dưới lòng sông
Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Vĩnh Long, kết quả khảo sát cho thấy, trên dòng sông Cổ Chiên có một số hố xói -28m đến -36m. Hệ số ổn định bờ sông rất thấp, nguy cơ sạt lở rất cao. Phía bờ sông tại Phường 1 và Phường 5 thành phố Vĩnh Long cũng xuất hiện lạch sâu nằm sát bờ, sâu -35m đến -38m…
Hiện nay, phía bờ cù lao An Bình gần khu vực sạt lở ngày 5/12/2022 có một số vị trí tiềm ẩn nguy cơ sạt lở cao. Hướng về phía bến đò An Bình khoảng 550m có lạch sâu nằm sát bờ, độ sâu -28m đến -35m. Hướng về phía bến phà Ðình Khao khoảng 200m hệ số ổn định bờ sông rất nhỏ, đạt trạng thái cân bằng giới hạn, bờ sông tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, do đó cần thiết phải thông báo, cảnh báo cho người dân biết để hạn chế các hoạt động sản xuất ở khu vực này và chủ động có các giải pháp xử lý kịp thời.
Cùng với kết quả đánh giá ổn định bờ sông Cổ Chiên, đoạn từ rạch Cái Cá đến rạch Bà Bóng, Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam đã đề nghị tỉnh Vĩnh Long cấm khai thác cát từ cầu Mỹ Thuận đến phà Ðình Khao. Ðồng thời chỉ đạo các ngành chức năng và địa phương cùng nhau bảo vệ lòng sông.
Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Lữ Quang Ngời đã chỉ đạo giao Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan nghiên cứu việc dừng các hoạt động khai thác cát tại những vị trí từ cầu Mỹ Thuận đến phà Ðình Khao và đánh giá lại quy hoạch khai thác cát trên toàn bộ sông Tiền qua tỉnh Vĩnh Long.
Giao Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan nghiên cứu đo đạc theo dõi, đánh giá tổng thể hệ thống lòng dẫn sông Tiền và ổn định bờ sông khu vực này, đồng thời xây dựng hành lang dự báo sạt lở dọc theo bờ sông Tiền.
Ðặc biệt, giao Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp UBND thành phố Vĩnh Long và UBND huyện Long Hồ chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan quản lý hoạt động xây dựng của người dân dọc theo bờ sông, nghiêm cấm việc gia tải, chất tải sát bờ sông do bờ sông đang tiềm ẩn nguy cơ sạt lở cao, nhất là phạm vi thượng và hạ lưu khu vực sạt lở phía xã Hòa Ninh, xã An Bình thuộc cù lao An Bình.
