Tập trung ứng phó từ sớm
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, hiện tượng ENSO có khả năng chuyển sang El Nino. Trước diễn biến thời tiết khó lường, công tác dự báo, xây dựng phương án ứng phó cần được triển khai sớm với giải pháp cụ thể, phù hợp từng khu vực. Ngành nông nghiệp đang xây dựng kịch bản ứng phó hạn mặn cho toàn tỉnh. Kịch bản xác định từng cấp độ rủi ro, khu vực có khả năng bị ảnh hưởng và phương án xử lý tương ứng; tính toán đầy đủ nguy cơ tác động đến các vùng sản xuất cây ăn trái tại Mỏ Cày, Chợ Lách, khu vực bắc Bến Tre cũ.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mỏ Cày Huỳnh Trung Tính đề nghị đẩy nhanh tiến độ các công trình quan trọng đối với việc kiểm soát nguồn nước trong bối cảnh mùa mặn đang đến gần như: Cống Vàm Thơm, cống Vàm Nước Trong, cống Cái Quao. Khi các công trình hoàn thành, hệ thống thủy lợi sẽ từng bước khép kín khu vực Cù Lao Minh, từ Mỏ Cày Bắc, Mỏ Cày Nam đến Thạnh Phú, qua đó nâng cao khả năng ngăn mặn, trữ ngọt.
Các đơn vị quản lý thủy lợi thường xuyên theo dõi diễn biến độ mặn, chủ động vận hành công trình và chuẩn bị phương án ứng phó những tình huống bất lợi. Tinh thần chung được tỉnh xác định là chủ động từ sớm, từ xa, không chờ đến khi hạn mặn xảy ra mới triển khai giải pháp. Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Vĩnh Long Trần Bảo Linh cho biết: “Hệ thống thủy lợi khu vực Bắc Bến Tre tương đối hoàn chỉnh nhưng vẫn còn các công trình quan trọng như cống An Hóa, Thủ Cửu, Bến Tre. Khi hoàn thành, các công trình này kết hợp với hệ thống trên sông Ba Lai sẽ tạo thành vùng trữ nước ngọt, góp phần bảo đảm nguồn nước cho khu vực”.
Phương án trước mắt được tỉnh quan tâm là xây dựng đập tạm trên sông Ba Lai để ngăn mặn, trữ ngọt. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, vị trí đập tạm cách cầu Ba Lai 1 khoảng 120m về phía hạ lưu, chiều dài khoảng 80m. Khu vực tích trữ nước gồm đoạn sông Ba Lai và các tuyến rạch nhánh dài khoảng 27 km, có thể trữ hơn 15 triệu mét khối nước ngọt. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa cho rằng: Xây dựng đập tạm trên sông Ba Lai là cần thiết nhằm bảo đảm nguồn nước cho các nhà máy nước, phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Phương án này phải được chuẩn bị từ sớm, xác định vị trí, quy mô, kinh phí và thời gian thực hiện. Khi xuất hiện tình huống hạn mặn, phương án phải triển khai được ngay, tránh bị động. Bên cạnh đó, các địa phương tuyên truyền, hướng dẫn người dân chuẩn bị dụng cụ chứa nước, chủ động trữ nước tại ao, mương, vườn trước khi hạn mặn xảy ra. Bảo đảm nguồn nước không chỉ là trách nhiệm của ngành chức năng mà cần được triển khai đến từng địa phương, từng hộ dân.
Từng bước khép kín hệ thống thủy lợi
Hiện hệ thống thủy lợi của tỉnh Vĩnh Long có 9.797 công trình cống, 10.193 tuyến kênh với tổng chiều dài 13.164,5 km và 683 tuyến bờ bao dài hơn 4.651 km. Tuy nhiên, khu vực Bến Tre cũ vẫn còn những điểm chưa được khép kín, ảnh hưởng khả năng kiểm soát, điều tiết nguồn nước và phòng chống xâm nhập mặn. Thực tế những năm qua cho thấy, hạn hán, xâm nhập mặn đã gây thiệt hại lớn đối với sản xuất và đời sống người dân. Theo thống kê của ngành nông nghiệp, từ năm 2016 đến nay, hạn hán, xâm nhập mặn gây thiệt hại ước hơn 5.507 tỷ đồng trên địa bàn tỉnh; riêng khu vực Bến Tre cũ thiệt hại hơn 3.122 tỷ đồng.
Theo Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bến Tre Phạm Quốc Phong, tại khu vực Cù Lao Minh, cống Vàm Thơm, lấy nước từ sông Cổ Chiên và cống Vàm Nước Trong, lấy nước từ sông Hàm Luông, đã trúng thầu và khởi công. Do áp dụng công nghệ thi công dưới lòng sông, không đắp đập, hai công trình này không thể hoàn thành kịp để ứng phó đợt hạn mặn năm nay. Các cống Cái Quao, An Hóa, Thủ Cửu sẽ được khởi công trong quý I/2027.
Trong thời gian chờ các công trình hoàn thành, ngành chức năng nghiên cứu đắp đập tạm tại kênh Phụ Nữ, kết nối với sông Cổ Chiên, nhằm tích trữ nước ngọt, duy trì nguồn nước thô trực tiếp cho các nhà máy xử lý nước; phối hợp vận hành cống Sa Kê, Ba Se để lấy nước cho các nhà máy vùng lân cận... Tại Ba Tri và Giồng Trôm cũ, các hồ chứa nước như Kênh Lấp, Lạc Địa đang phát huy hiệu quả tích trữ. Hiện hồ Lạc Địa tích khoảng 2,3 triệu mét khối nước ngọt. Hệ thống đường ống cấp nước cũng đã được nối từ Châu Thành về Giồng Trôm và Mỏ Cày...
Mới đây, trong buổi khảo sát thực địa tại các địa phương, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa đề nghị các đơn vị liên quan đẩy nhanh nghiệm thu, bàn giao, đưa vào vận hành các công trình thủy lợi đã hoàn thành; sớm hoàn thiện trạm bơm nước thô khu vực Cù Lao Minh để bổ sung nguồn nước khi xảy ra tình huống bất lợi. Bên cạnh các giải pháp công trình, ngành chức năng cần rà soát năng lực cấp nước của từng nhà máy, khả năng mở rộng tuyến ống và nhu cầu sử dụng nước tại từng khu vực; tăng cường quan trắc độ mặn trên các tuyến sông, tại các cống lấy nước để chủ động vận hành hệ thống thủy lợi.
Về lâu dài, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tiếp tục hoàn thiện hệ thống thủy lợi bắc và nam Bến Tre; sớm đưa các công trình thuộc Dự án Quản lý nước Bến Tre vào vận hành; đầu tư thêm các cống ngăn mặn tại Chợ Lách, Mỏ Cày Bắc và Mỏ Cày Nam, từ đó từng bước khép kín hệ thống thủy lợi, chủ động ngăn mặn, trữ ngọt, bảo vệ các vùng cây ăn trái, cây giống, hoa kiểng; hình thành trục dẫn nước ngọt phục vụ sản xuất và sinh hoạt.
