Nhiều năm qua, nông dân Cần Thơ chủ yếu tập trung vào việc làm sao trồng được cây gì, nuôi được con gì cho năng suất cao nhất. Thành công thường được đo bằng sản lượng thu hoạch. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít lần nông sản rơi vào cảnh được mùa- mất giá, đầu ra bấp bênh, lợi nhuận thấp. Điều này cho thấy năng lực sản xuất tốt chưa đủ để bảo đảm hiệu quả kinh tế bền vững. Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ Trần Chí Hùng, nông nghiệp không thể tiếp tục phát triển theo hướng chỉ chú trọng sản xuất và sản lượng. Thay vào đó, cần chuyển mạnh sang mô hình kinh tế nông nghiệp, quan tâm nhiều hơn đến chất lượng sản phẩm, nhu cầu thị trường, xây dựng thương hiệu, liên kết chuỗi giá trị và nâng cao thu nhập cho người dân. Đây không chỉ là sự thay đổi trong phương thức sản xuất mà còn là sự thay đổi trong tư duy phát triển.
Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, người nông dân không chỉ là người sản xuất mà còn phải trở thành người kinh doanh. Bên cạnh kỹ năng canh tác, người nông dân cần biết tính toán chi phí đầu vào, dự báo nhu cầu tiêu thụ, tổ chức sản xuất theo đơn đặt hàng và chủ động tiếp cận các kênh phân phối mới. Giá trị của nông sản nằm ở khối lượng thu hoạch và được tạo nên từ chất lượng, thương hiệu, câu chuyện sản phẩm và niềm tin của người tiêu dùng.
Với vị thế là trung tâm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, thành phố Cần Thơ đang có nhiều lợi thế để thúc đẩy quá trình chuyển đổi này. Thành phố tập trung phát triển hạ tầng logistics, đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; đồng thời, nhân rộng các mô hình nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn và nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm. Theo nhiều chuyên gia, nông nghiệp ngày nay vừa tạo ra sản phẩm, vừa cần khai thác hiệu quả các giá trị từ văn hóa địa phương, môi trường sinh thái và đặc trưng vùng miền. Đây chính là nền tảng để hình thành những sản phẩm khác biệt, có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường.
Một trong những hướng đi đang mang lại hiệu quả rõ nét là phát triển nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái. Mô hình này giúp người dân khai thác nhiều nguồn thu trên cùng một diện tích sản xuất, thay vì chỉ phụ thuộc sản lượng nông sản. Gia đình ông Nguyễn Văn Tấn, ở xã Thạnh Xuân, là một thí dụ tiêu biểu. Với hơn 2 ha vườn cây ăn trái; trong đó, có hơn 1 ha măng cụt trên 40 năm tuổi, ông vừa tập trung sản xuất theo hướng xanh, sạch, vừa đầu tư phát triển du lịch sinh thái. Vào mùa thu hoạch, du khách đến tham quan có thể thưởng thức măng cụt tại vườn, trải nghiệm các món ăn đặc sản và khám phá không gian miệt vườn. Nhờ đó, ngoài nguồn thu từ trái cây, gia đình ông có thêm hàng chục triệu đồng mỗi tháng từ hoạt động du lịch. Thực tế cho thấy, muốn nâng cao giá trị nông sản, người nông dân không thể tiếp tục sản xuất đơn lẻ. Việc tham gia các tổ hợp tác, hợp tác xã và chuỗi liên kết với doanh nghiệp là xu hướng tất yếu. Khi liên kết sản xuất, nông dân có điều kiện mở rộng quy mô, áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật, giảm chi phí đầu vào và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Đại diện Hội Nông dân thành phố Cần Thơ cho biết sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền nhằm giúp người dân thay đổi tư duy từ “làm nông nghiệp” sang “kinh doanh nông nghiệp”; vận động nông dân tham gia các mô hình hợp tác, ứng dụng khoa học-công nghệ và chủ động tiếp cận thị trường. Thành phố xác định kết nối cung-cầu công nghệ, phát triển sản phẩm OCOP và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc là những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn hiện nay.
Những năm gần đây, việc áp dụng mã số vùng trồng, mã vạch, tem điện tử và các nền tảng số trong truy xuất nguồn gốc đã được triển khai rộng rãi. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển mới, cần tăng cường hơn nữa sự gắn kết giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và người sản xuất nhằm đưa nhanh các tiến bộ khoa học-kỹ thuật vào thực tiễn. Theo các chuyên gia, chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp thông minh dựa trên dữ liệu và công nghệ không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Doanh nghiệp, hợp tác xã và các chủ thể sản xuất cần mạnh dạn đầu tư vào công nghệ sau thu hoạch, chế biến sâu, thương mại điện tử, logistics hiện đại và các giải pháp số để gia tăng giá trị sản phẩm.
