Văn hóa khởi nghiệp - Mạch sống mới cho khát vọng Việt Nam hùng cường

Phóng viên: Thưa ông, Ngày hội Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo - Techfest Việt Nam 2025 diễn ra trong bối cảnh Chính phủ chuẩn bị ban hành Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo. Ông đánh giá thế nào về vai trò của văn hóa khởi nghiệp trong chiến lược phát triển quốc gia hiện nay?

Ông Phạm Đức Nghiệm: Văn hóa khởi nghiệp không chỉ là một hiện tượng xã hội, mà đã trở thành nền tảng chiến lược trong tư duy phát triển quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam chuyển mình mạnh mẽ sang nền kinh tế tri thức và kinh tế số, văn hóa khởi nghiệp chính là mạch sống mới - nơi hội tụ tinh thần dấn thân, khát vọng vươn lên và trách nhiệm cộng đồng.

Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo mà Thủ tướng chuẩn bị ban hành không đơn thuần là một chương trình hành động, mà là sự cụ thể hóa tư tưởng phát triển dựa trên ba trụ cột: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Văn hóa khởi nghiệp chính là chất xúc tác để biến những trụ cột đó thành động lực thực tiễn.

Phóng viên: Ông có thể lý giải sâu hơn về khái niệm “văn hóa khởi nghiệp” trong bối cảnh Việt Nam hiện nay?

Ông Phạm Đức Nghiệm: Văn hóa khởi nghiệp là tổng hòa của những giá trị, niềm tin và cách ứng xử hình thành nên tinh thần của người đi mở lối. Đó là sự can đảm thử cái chưa ai thử, chấp nhận sai để tìm đúng của nhà nghiên cứu, của các cá nhân khởi nghiệp. Đó là sự chung tay chia sẻ, bao dung của cộng đồng, của người tiêu dùng thông thái dám chấp nhận sản phẩm, công nghệ dịch vụ, mô hình chưa hoàn thiện để từ đó nuôi dưỡng, ươm mầm, tạo cơ hội thị trường, cơ hội đầu tư cho các doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng cao.

Ở Việt Nam, văn hóa khởi nghiệp đang chuyển động mạnh mẽ. Chúng ta có thể nhận thấy văn hóa khởi nghiệp ở nhiều tầng nấc khác nhau: Thành phố lớn trở thành “vườn ươm”, thành “thung lũng công nghệ và tài chính” cho các công ty công nghệ; vùng nông thôn xuất hiện doanh nghiệp trẻ làm nông nghiệp sạch theo chuẩn quốc tế; những nhóm học sinh phổ thông thử nghiệm mô hình robot; đồng bào dân tộc ít người bán sản phẩm bản địa lên sàn thương mại điện tử.

Một nhóm tám sinh viên năm cuối của một trường đại học trong căn phòng nóng hầm hập kiên trì viết từng dòng code để cho ra sản phẩm, hay cán bộ công nhân ngày đêm trên công trường cũng là cách thức biểu hiện của văn hóa khởi nghiệp: cần cù chịu khó, 3 ca-4 kíp, vượt nắng thắng mưa.

Một hợp tác xã do phụ nữ làm chủ giữ lời hứa với cộng đồng sẵn sàng cho các hộ nghèo con giống, chuyển giao kỹ thuật miễn phí, chia sẻ thị trường trong khi bản thân mình còn nhiều khó khăn cũng tạo ra nét văn hóa khởi nghiệp Việt Nam: Văn hóa yêu thương chia sẻ, lá lành đùm lá rách, lá rách ít đùm là rách nhiều. Đó là những mạch ngầm âm thầm nhưng mạnh mẽ, tích tụ lâu ngày rồi bất chợt phun trào để tạo nên một hình hài một Việt Nam mới trong tương lai.

Văn hóa khởi nghiệp không chỉ ở trong doanh nghiệp mà nằm trong cách mỗi người tự tôi rèn kỷ luật, tự tin và tử tế trong mỗi việc làm.

Phóng viên: Một năm sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, ông nhìn nhận thế nào về những chuyển biến trong hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam?

Ông Phạm Đức Nghiệm: Nghị quyết 57 đã tạo ra một cú hích thể chế quan trọng mà chúng tôi hay gọi đùa là “giấc mơ có thật” của những người làm khoa học. Chúng ta chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy quản lý, sự cởi mở trong chính sách và sự gia tăng đáng kể về số lượng trung tâm đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm, mô hình tăng tốc khởi nghiệp và đặc biệt là sự gia tăng quy mô, số lượng các doanh nghiệp khởi nghiệp có tiềm năng tăng trưởng cao.

Tuy nhiên, để hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển bền vững, văn hóa khởi nghiệp cần được bồi đắp sâu hơn. Đó là sự kiên nhẫn chiến lược, thái độ làm việc kỷ luật, lòng tin và đồng thuận xã hội; là sự minh bạch trong quản trị và khả năng hợp tác dài hạn. Những yếu tố này không thể chỉ đến từ tư duy chính sách, mà phải được nuôi dưỡng từ bên trong mỗi cá nhân, mỗi tổ chức và thấm đẫm vào trong thể chế.

Phóng viên: Trong bối cảnh Techfest 2025, ông có kỳ vọng gì về sự phát triển của văn hóa khởi nghiệp toàn dân?

Ông Phạm Đức Nghiệm: Tôi cho rằng Techfest 2025 không chỉ là ngày hội của startup, mà là biểu tượng của khát vọng đổi mới sáng tạo Việt Nam. Tôi kỳ vọng văn hóa khởi nghiệp sẽ lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa, trở thành một “khí chất quốc gia” - nơi mỗi người dân, kể cả người nông dân hay “doanh nghiệp một người” (One person Enterprise), đều có thể trở thành chủ thể của phát triển.

Chúng ta cần phá bỏ rào cản pháp lý lạc hậu, kích hoạt nội lực quốc gia và chuyển đổi tư duy từ “rủi ro” sang “cơ hội”, từ “quản trị” theo quá trình sang “quản theo mục tiêu và kết quả đầu ra”. Khi đó, khởi nghiệp sẽ không chỉ là một phong trào, mà là một chiến lược phát triển - một động lực để Việt Nam vươn tới thịnh vượng, hùng cường vào năm 2045.

Phóng viên: Ông vừa nhắc đến “doanh nghiệp một người”, liệu đây có phải là xu hướng mới của Việt Nam trong thời gian tới?

Ông Phạm Đức Nghiệm: Ý tưởng “doanh nghiệp một người” là tâm huyết, trăn trở của lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ. Hiện nay, mô hình “doanh nghiệp một người” bước đầu hình thành ở một vài quốc gia phát triển và được xem là một xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên số. Nhờ sự bùng nổ của AI, tự động hóa và các nền tảng công nghệ số, một cá nhân ngày nay có thể vận hành trọn vẹn một doanh nghiệp từ tài chính, marketing đến quản trị, bán hàng và chăm sóc khách hàng.

Mô hình này đang trở thành một chủ trương lớn của Đảng và Chính phủ, vừa phát triển kinh tế, vừa bảo đảm an sinh xã hội một cách hiệu quả và bền vững. “Doanh nghiệp một người” sẽ trở thành lực đẩy mới của nền kinh tế số vì: Chi phí thấp bởi không cần văn phòng hay đội ngũ nhân sự lớn; hoạt động linh hoạt và tự chủ về thời gian và thu nhập; huy động được toàn dân tham gia và được coi là giải pháp đột phá để hiện thực hóa Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo, kích hoạt hàng triệu mô hình kinh doanh siêu nhỏ, tạo ra một đội ngũ doanh nhân đông đảo dựa trên khoa học và công nghệ.

Phóng viên: Ông có thể chia sẻ về hình ảnh biểu tượng cho tinh thần khởi nghiệp Việt Nam?

Ông Phạm Đức Nghiệm: Techfest 2025 được tổ chức tại Hà Nội - nơi khởi phát đầu tiên trên thế giới về đầu tư mạo hiểm.

Cách đây 2.500 năm trước, khi giặc Ân sang xâm chiếm, nhà vua sai sứ giả chiêu mộ người tài. Gióng lúc đó lên 3 tuổi mà chưa biết nói, biết cười nhưng nghe sứ giả thông báo liền cất tiếng nói và yêu cầu sứ giả về tâu vua rèn roi sắt, áo giáp sắt, ngựa sắt để đánh giặc. Cậu ăn khỏe, lớn nhanh như thổi. Cả làng họp bàn và quyết định "đầu tư mạo hiểm" góp gạo nuôi Gióng.

Giặc đến, chú bé vùng dậy, vươn vai biến thành tráng sĩ, mặc giáp sắt, ngựa sắt, roi sắt xông ra đánh tan giặc, roi sắt gãy tráng sĩ nhổ những cụm tre quật giặc. Kết quả, tráng sĩ đã đánh thắng trận dù lúc góp gạo, thổi cơm không ai biết có thể đánh thắng giặc”.

Tôi rất tâm đắc với hình ảnh “cả làng góp gạo nuôi Gióng” - một biểu tượng của lòng tin cộng đồng, của sự đồng thuận xã hội. Nhìn từ góc độ chiến lược phát triển quốc gia, lòng tin là vốn quý nhất, là sức mạnh thần kỳ giúp chúng ta chiến thắng ngoại xâm bảo vệ tổ quốc. Ngày nay, lòng tin một lần nữa trở thành chỗ dựa tinh thần để giúp Việt Nam vươn mình, tạo nên kỳ tích về kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Khi xã hội tin vào người trẻ, vào sáng tạo, thì kỳ tích sẽ xảy ra. Cả làng đầu tư mạo hiểm cho một đứa trẻ - đó là tinh thần khởi nghiệp toàn dân theo nghĩa sâu xa nhất. Và hôm nay, chúng ta cần một “làng Việt Nam” như thế để nuôi dưỡng những Gióng mới - những startup mang khát vọng Việt vươn ra thế giới...

Vượt lên trên tất cả, văn hóa khởi nghiệp không chỉ là tinh thần dấn thân của một thế hệ, mà là mạch sống mới của cả dân tộc. Nó kết nối khát vọng cá nhân với lợi ích cộng đồng, biến thách thức quốc gia thành cơ hội kinh doanh, biến tri thức, năng lực sáng tạo thành tài sản, biến rủi ro thành cơ hội. Trong bối cảnh Techfest 2025 và Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo chuẩn bị được ban hành, văn hóa khởi nghiệp chính là nền tảng để Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của một quốc gia hùng cường, thịnh vượng.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!