Chủ trương xây dựng 248 trường nội trú liên cấp tại 248 xã biên giới không chỉ dừng ở việc bổ sung cơ sở vật chất giáo dục, mà còn là bước đi thể hiện tầm nhìn về phát triển con người gắn với củng cố quốc phòng, an ninh và xây dựng thế trận lòng dân vững chắc ở các địa bàn “phên dậu” Tổ quốc.
Phát biểu ý kiến tại lễ khởi công, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh việc đầu tư hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp ở các xã biên giới là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực tại chỗ, củng cố thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân và thế trận lòng dân vững chắc. Cách đặt vấn đề ấy cho thấy giáo dục vùng biên cần được nhìn trong tổng thể chiến lược bảo vệ và phát triển đất nước.
Ở nhiều xã biên giới, điều kiện kinh tế-xã hội còn khó khăn, cơ hội tiếp cận dịch vụ giáo dục chất lượng vẫn thiếu thốn. Khi dân trí được nâng cao hơn nữa, nhận thức pháp luật được củng cố, khả năng ứng dụng khoa học-kỹ thuật được mở rộng, cộng đồng sẽ có nội lực để phát triển. Do đó, muốn biên giới vững mạnh phải bắt đầu từ tri thức của người dân nơi đó.
Điểm nhấn quan trọng khác là phát triển nguồn nhân lực tại chỗ. Đây là tư duy mang tính bền vững. Khi con em đồng bào dân tộc thiểu số được học tập trong môi trường ổn định, được rèn luyện bài bản từ bậc tiểu học đến trung học cơ sở, các em sẽ trở thành lực lượng kế cận cho chính quê hương mình. Nguồn nhân lực bản địa am hiểu phong tục, ngôn ngữ, địa bàn. Họ có điều kiện thuận lợi để triển khai chủ trương, chính sách và dẫn dắt cộng đồng phát triển.
Việc xây dựng các trường nội trú liên cấp được đặt trong mối quan hệ với thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân. Biên giới là tuyến đầu của Tổ quốc, là nơi giao thoa lợi ích kinh tế, văn hóa và an ninh. Một khu vực biên giới ổn định phải dựa trên nền tảng lòng dân. Khi người dân tin tưởng vào sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, khi con em họ được bảo đảm điều kiện học tập, họ sẽ gắn bó hơn với quê hương, chủ động tham gia giữ gìn an ninh trật tự và bảo vệ chủ quyền. Giáo dục vì thế trở thành yếu tố củng cố sức mạnh phòng thủ từ bên trong.
Tuy nhiên, chủ trương đúng đắn nếu thực hiện thiếu trách nhiệm sẽ làm giảm niềm tin của nhân dân. Yêu cầu về chất lượng và hiệu quả sử dụng chính là thước đo trách nhiệm công vụ, là lời nhắc về kỷ luật trong đầu tư công. Mặt khác, trường học phải trở thành môi trường giáo dục toàn diện; cơ sở vật chất khang trang cần đi cùng đội ngũ giáo viên có chuyên môn vững vàng, tâm huyết và gắn bó với địa bàn khó khăn...
Xây dựng trường học ở xã biên giới không phải nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục. Chính quyền các cấp cần phối hợp chặt chẽ, bảo đảm tiến độ và chất lượng. Các tổ chức chính trị-xã hội, già làng, người có uy tín cần tích cực vận động gia đình cho con em đến trường, duy trì sĩ số ổn định. Doanh nghiệp và cá nhân có điều kiện có thể tham gia hỗ trợ trang thiết bị, học bổng, hoạt động kỹ năng cho học sinh vùng biên.
Giáo dục vùng biên cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế-xã hội. Khi nguồn nhân lực tại chỗ được nâng cao, phải có môi trường để họ phát huy năng lực. Điều đó đòi hỏi sự gắn kết giữa quy hoạch giáo dục với quy hoạch phát triển sản xuất, dịch vụ, hạ tầng.
Từ một sự kiện khởi công cụ thể có thể thấy rõ thông điệp: Gieo chữ nơi phên dậu là cách bền vững để giữ vững biên cương. Khi dân trí được nâng cao, nguồn nhân lực tại chỗ được bồi dưỡng, thế trận lòng dân được củng cố, biên giới sẽ vững vàng từ bên trong. Đó chính là ý nghĩa sâu xa của quyết sách xây dựng hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền. Khi nền tảng giáo dục được xây dựng vững chắc, tương lai của các xã biên giới sẽ được mở ra với nhiều cơ hội mới, góp phần làm cho đất nước phát triển bền vững và giữ vững chủ quyền trong mọi hoàn cảnh.
