Người lao động - nhân tố trung tâm để cải thiện năng suất
Giữa âm thanh đều đặn của những cỗ máy in offset tại Công ty TNHH Kỹ thuật Bao bì MYS Group Việt Nam, anh Bùi Tiến Trung vẫn giữ thói quen ghi chép lại những vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành. Với người công nhân lâu năm, mỗi công đoạn sản xuất đều có thể được cải tiến để đạt hiệu quả cao hơn.
Sau nhiều lần thử nghiệm, anh Trung đã đề xuất điều chỉnh một số thông số kỹ thuật, tối ưu hóa quy trình vận hành máy và chuẩn hóa định mức sản xuất. Những thay đổi không quá lớn nhưng đã giúp giảm đáng kể lượng nguyên liệu hao hụt, rút ngắn thời gian xử lý đơn hàng và nâng cao chất lượng sản phẩm.
“Trước đây tôi chủ yếu làm theo quy trình. Sau khi được đào tạo thêm về kỹ thuật và công nghệ, tôi hiểu rõ hơn cách vận hành máy móc, từ đó có thể chủ động đề xuất các giải pháp cải tiến”, anh Trung cho biết.
Câu chuyện của anh Trung phản ánh một thực tế đang diễn ra ở nhiều doanh nghiệp sản xuất hiện nay. Năng suất lao động không chỉ đến từ những dây chuyền hiện đại mà còn được tạo nên từ chính những sáng kiến nhỏ của người lao động.
Tại Công ty TNHH R-pac Việt Nam (chuyên thiết kế và sản xuất bao bì), việc nâng cao năng suất được gắn trực tiếp với chính sách phát triển nguồn nhân lực. Doanh nghiệp tổ chức định kỳ các kỳ đánh giá tay nghề, kỹ năng chuyên môn để làm căn cứ xét phụ cấp kỹ năng, thưởng năng suất và các chế độ đãi ngộ khác.
Chị Nguyễn Thị Nhàn, công nhân của công ty, cho biết: “Cứ 6 tháng hoặc một năm, công ty lại tổ chức đánh giá kỹ năng nghề. Kết quả sẽ được tính vào các khoản thưởng và phụ cấp. Vì vậy, ai cũng cố gắng học hỏi thêm để nâng cao tay nghề”, chị Nhàn chia sẻ.
Theo đại diện Công ty TNHH R-pac Việt Nam, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào mỗi máy móc hay vốn đầu tư mà phải coi người lao động là trung tâm của quá trình nâng cao năng suất. Từ những sáng kiến tưởng như rất nhỏ trên dây chuyền sản xuất, giá trị gia tăng được tạo ra không chỉ cho doanh nghiệp mà còn lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế.
Chìa khóa cho mục tiêu tăng trưởng hai con số
Trong nhiều năm, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chủ yếu dựa trên các yếu tố đầu vào như vốn đầu tư, lao động dồi dào và khai thác tài nguyên. Những động lực truyền thống này đang dần suy giảm khi chi phí lao động gia tăng, nguồn lực đất đai và tài nguyên ngày càng hạn chế.
Trong bối cảnh đó, nâng cao năng suất lao động được xác định là con đường tất yếu để duy trì tốc độ tăng trưởng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Theo các số liệu thống kê, năng suất lao động của Việt Nam đã liên tục được cải thiện trong những năm gần đây. Năm 2023, năng suất lao động của toàn nền kinh tế đạt khoảng 201 triệu đồng/người lao động. Đến năm 2024, con số này tăng lên 222 triệu đồng và năm 2025 ước đạt khoảng 245 triệu đồng/người lao động. Tuy nhiên, năng suất lao động của Việt Nam hiện mới tương đương khoảng 60% của Thái Lan, 40% của Malaysia và thấp hơn rất nhiều so với Singapore.
Các chuyên gia cho rằng, đây là thách thức nhưng đồng thời cũng là dư địa phát triển rất lớn của nền kinh tế Việt Nam. Ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nhận định rằng, trong bài toán nâng cao năng suất lao động, con người luôn là yếu tố quan trọng nhất. Muốn nâng cao năng suất phải bắt đầu từ việc nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và ý thức kỷ luật lao động. Đây cũng là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong thời kỳ chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng.
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân khoảng 10%/năm trong giai đoạn 2026-2030. Đây là mục tiêu đầy thách thức. Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định rằng để đạt được mục tiêu này, Việt Nam không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tạo ra bước đột phá về năng suất lao động.
Bởi xét đến cùng, năng suất lao động chính là thước đo phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực của nền kinh tế. Khi năng suất được nâng cao, cùng một lượng lao động và vốn đầu tư có thể tạo ra nhiều của cải hơn, giá trị gia tăng cao hơn và khả năng cạnh tranh tốt hơn. Đó cũng là lý do nhiều quốc gia phát triển luôn xem năng suất lao động là nền tảng của tăng trưởng dài hạn.
Tại chương trình trao đổi với các đại biểu dự Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam mới đây, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh rằng, nâng cao năng suất lao động là yêu cầu cấp thiết, là động lực quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và hướng tới tốc độ tăng trưởng hai con số trong giai đoạn phát triển mới.
Theo Thủ tướng, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất lao động, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Năng suất lao động là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh hiệu quả sử dụng các nguồn lực và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế. Đây không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề con người và chất lượng phát triển.
Chính phủ đang hoàn thiện Đề án nâng cao năng suất lao động quốc gia để trình Ban Bí thư ban hành trong thời gian tới. Đề án sẽ xác định rõ các giải pháp đưa năng suất lao động trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng nhanh và bền vững. Trong đó, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được xác định là khâu đột phá.
“Muốn tăng năng suất lao động quốc gia thì phải bắt đầu từ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Người lao động cần được trang bị kỹ năng số, khả năng thích ứng với mô hình sản xuất mới để làm chủ khoa học - công nghệ, chủ động tham gia chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo”, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định.
Bên cạnh đào tạo nguồn nhân lực, Chính phủ cũng đang thúc đẩy mạnh mẽ các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, các chính sách về nhà ở, y tế, giáo dục, phúc lợi xã hội cho người lao động cũng được chú trọng nhằm tạo môi trường sống và làm việc tốt hơn.
Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt từ 35-40%. Đây không chỉ là mục tiêu về giáo dục mà còn là nền tảng trực tiếp để nâng cao năng suất lao động quốc gia.
