Sau khi niêm yết trên sàn chứng khoán năm 2006, từ một công ty phần mềm trong nước, Công ty cổ phần FPT từng bước phát triển thành tập đoàn công nghệ toàn cầu trong các lĩnh vực như chuyển đổi số, AI, điện toán đám mây. Việc lên sàn giúp FPT mở rộng khả năng huy động vốn, nâng cao quản trị, minh bạch hoạt động và tạo niềm tin với nhà đầu tư.
Thiếu vắng các doanh nghiệp công nghệ dẫn dắt
Tương tự, hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thông tin, Công ty CP Tập đoàn Công nghệ CMC từng bước mở rộng sang các mảng như tích hợp hệ thống, hạ tầng số, điện toán đám mây, an ninh mạng và chuyển đổi số. Việc tham gia thị trường chứng khoán giúp CMC nâng cao tính minh bạch, chuẩn hóa quản trị, mở rộng khả năng huy động nguồn lực và tạo nền tảng để đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ mới.
Tuy nhiên, những câu chuyện của FPT hay CMC vẫn là số ít trường hợp doanh nghiệp công nghệ tạo được dấu ấn rõ nét trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Hiện nhóm công nghệ thông tin trên sàn chứng khoán chủ yếu tập trung ở một số doanh nghiệp như FPT, CMC, Tổng công ty CP Đầu tư quốc tế Viettel (Viettel Global) hay Công ty CP Công nghệ - Viễn thông Elcom… Trong khi đó, phần lớn vốn hóa thị trường vẫn nằm ở các nhóm ngành truyền thống như ngân hàng, bất động sản, sản xuất công nghiệp và tiêu dùng.
Sự thiếu hụt này tạo ra khoảng cách đáng chú ý giữa sự phát triển của nền kinh tế thực và cấu trúc hàng hóa trên thị trường chứng khoán. Việt Nam đang thu hút ngày càng nhiều dự án công nghệ cao, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng điện tử, bán dẫn toàn cầu, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số trong nhiều lĩnh vực. Song, nhà đầu tư trên thị trường vốn hiện vẫn chưa có nhiều lựa chọn ở mảng này.
Tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026, luật sư Chris Milliken, Công ty Luật Baker McKenzie (Mỹ), cho rằng, các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam hiện vẫn đối mặt với một số rào cản khi tiếp cận thị trường chứng khoán.
Thách thức đầu tiên đến từ các điều kiện niêm yết hiện hành, khi tiêu chí lợi nhuận vẫn được đặt lên hàng đầu. Doanh nghiệp muốn niêm yết phải đáp ứng yêu cầu về lợi nhuận trước thuế trong hai năm liên tiếp, không có lỗ lũy kế và đạt tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) theo quy định. Đây là yêu cầu không dễ đáp ứng đối với nhiều doanh nghiệp công nghệ, bởi đặc thù của ngành là phải đầu tư lớn cho nghiên cứu, phát triển sản phẩm, xây dựng nền tảng và mở rộng thị trường trong giai đoạn đầu. Trên thế giới, không ít doanh nghiệp công nghệ lớn từng ưu tiên tốc độ tăng trưởng, mở rộng hệ sinh thái và chiếm lĩnh thị trường trước khi đạt lợi nhuận ổn định.
Một số ý kiến từng đề xuất xây dựng sàn giao dịch riêng cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp tăng trưởng cao. Tuy nhiên, mô hình này có thể đặt ra thách thức về thanh khoản và sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư. Việc nghiên cứu điều chỉnh các điều kiện niêm yết trên thị trường hiện hữu được xem là hướng đi phù hợp hơn.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp công nghệ còn gặp rào cản liên quan đến giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL). Việc áp dụng các giới hạn này trong một số lĩnh vực có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế, trong khi một trong những mục tiêu quan trọng của việc niêm yết là mở rộng kênh huy động vốn và thu hút nhà đầu tư toàn cầu.
Khung pháp lý cần bắt kịp chuẩn quốc tế
Trên thế giới, các doanh nghiệp công nghệ thường đóng vai trò dẫn dắt thị trường chứng khoán. Những tập đoàn phát triển AI, phần mềm, bán dẫn hay hạ tầng dữ liệu không chỉ tạo ra giá trị lớn cho cổ đông mà còn trở thành đại diện cho năng lực cạnh tranh công nghệ của quốc gia. Tại Mỹ, các doanh nghiệp như Microsoft, NVIDIA, Alphabet Inc. hay Amazon đều là những cổ phiếu có vốn hóa lớn và trở thành động lực chính thúc đẩy thị trường.
Trong lĩnh vực bán dẫn, TSMC (doanh nghiệp sản xuất chip lớn) của Đài Loan (Trung Quốc) hay Samsung Electronics của Hàn Quốc cũng là những doanh nghiệp niêm yết tiêu biểu, không chỉ mang lại giá trị cho cổ đông mà còn giúp thị trường chứng khoán phản ánh rõ hơn xu hướng phát triển của các ngành công nghệ chiến lược.
Tại Việt Nam, thị trường chứng khoán đang có nhiều dư địa phát triển, song việc hình thành thêm những doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn trong các lĩnh vực như AI, chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây hay nền tảng số sẽ giúp nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường, đồng thời mở rộng cơ hội thu hút vốn đầu tư trong nước và quốc tế.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, khung pháp lý vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để bắt kịp các chuẩn mực quốc tế. Theo ông Chris Milliken, Việt Nam cần cải cách đồng bộ từ quy trình phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), cơ chế quản trị đến các quy định dành cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Theo luật sư Chris Milliken, Công ty Luật Baker McKenzie (Mỹ): “Nếu không cải thiện môi trường niêm yết, ngày càng nhiều startup có thể phải tìm kiếm cơ hội ở các thị trường bên ngoài, trong khi Việt Nam có nguy cơ bỏ lỡ những doanh nghiệp công nghệ được hình thành và phát triển ngay trong nước”.
Việc IPO và niêm yết có thể được thực hiện đồng thời, giúp rút ngắn thời gian đưa cổ phiếu đến nhà đầu tư sau khi hoàn tất giao dịch. Cùng với đó, thay vì chỉ đặt trọng tâm vào các quy định hành chính, thị trường cần phát huy hơn vai trò của các tổ chức trung gian như ngân hàng đầu tư trong việc thẩm định, tư vấn và bảo đảm tính minh bạch của quá trình huy động vốn.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang cạnh tranh thu hút các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, việc xây dựng cơ chế linh hoạt hơn cho doanh nghiệp công nghệ sẽ là yếu tố quan trọng để giữ chân những doanh nghiệp tiềm năng trong nước. Các thị trường lớn như Mỹ, Anh hay Hồng Công (Trung Quốc) có hệ sinh thái vốn phát triển, nhưng cũng đi kèm yêu cầu cao về quản trị, pháp lý và chi phí tuân thủ.
Về phía cơ quan quản lý, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho rằng, một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng minh bạch, ổn định và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Việc cải cách thể chế không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ nhà đầu tư mà còn tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn.
Các quy định liên quan đến chứng khoán, niêm yết và giao dịch đang được rà soát, điều chỉnh theo hướng đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính linh hoạt cho doanh nghiệp. Đây được xem là yếu tố quan trọng để các doanh nghiệp công nghệ có thêm cơ hội tham gia thị trường.
Cùng với quá trình nâng cấp thị trường hiện hữu, Việt Nam đang nghiên cứu phát triển các mô hình giao dịch mới dành cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Đây có thể trở thành kênh kết nối quan trọng giữa doanh nghiệp công nghệ có tiềm năng tăng trưởng và nguồn vốn đầu tư dài hạn.
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh, cơ quan quản lý cũng đẩy nhanh đầu tư hạ tầng công nghệ phục vụ quản lý, giám sát thị trường. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung và ứng dụng công nghệ mới được kỳ vọng giúp thị trường vận hành minh bạch, hiệu quả hơn, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư.
“Những cải cách này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để thị trường chứng khoán Việt Nam xuất hiện thêm nhiều doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có quy mô lớn, góp phần bổ sung những “hàng hóa” chất lượng cao và phản ánh rõ hơn sự chuyển dịch sang nền kinh tế số”, Phó Chủ tịch UBCKNN kỳ vọng.
