Chủ tịch HĐQT của một DN niêm yết từng chia sẻ, việc theo dõi các giao dịch CP của DN luôn phải thực hiện thường xuyên theo tiêu chí “phòng bệnh hơn chữa bệnh” để phát hiện những dấu hiệu bất thường một cách sớm nhất. Chẳng hạn, nếu thấy CP được một cá nhân hay một nhóm nhà đầu tư (NĐT) nào đó gom mua thì phải tính đến khả năng những người này có thể trở thành cổ đông lớn hay không?
Trong trường hợp cổ đông lớn đột ngột xuất hiện và bộ máy vận hành của DN không chung tầm nhìn hay thấu hiểu sẽ nảy sinh nhiều rắc rối, xung đột và tất nhiên lợi ích chung bị ảnh hưởng. Trường hợp phổ biến nhất là gom mua CP để thâu tóm DN. Muốn phòng ngừa thì DN hoặc các lãnh đạo, cổ đông lớn hiện tại phải có nhiều giải pháp, trong đó việc theo dõi cơ cấu cổ đông phải diễn ra thường xuyên và có nhận định cụ thể.
Theo dõi CP có thể xem là một hoạt động bắt buộc, nhưng thường được thực hiện âm thầm, trong phạm vi hẹp, bao gồm các lãnh đạo cấp cao nhất của DN cùng nhân sự của bộ phận liên quan đến tài chính, quan hệ NĐT… Nhưng cũng vì điều này mà nảy sinh một số điểm rủi ro. Với các DN quy mô lớn, đầu ngành thì thường cơ cấu cổ đông có như thế nào cũng rất khó để hoạt động thâu tóm diễn ra. Chẳng hạn như DN vốn hóa lớn, lượng CP lưu hành cao thì cơ cấu cổ đông đa dạng, gom mua vừa cần nhiều tiền, vừa phải có cách “núp gió” sao cho khó bị phát hiện. Nhưng cũng vì cơ cấu cổ đông đa dạng, nguồn lực lớn, nên DN cũng không quá khó để nhìn ra nguy cơ bị thâu tóm.
Rủi ro có lẽ nằm ở nhóm DN có quy mô trung bình trở xuống và thanh khoản của CP không cao. Tình huống khá phổ biến là DN không đầu tư nguồn lực quá nhiều chỉ để theo dõi CP hay các hoạt động quan hệ NĐT… Nhưng cần nhấn mạnh đến mấu chốt của việc theo dõi CP hay cơ cấu cổ đông thường xuyên không chỉ cần nguồn lực. Lãnh đạo DN phải có tầm nhìn nhất quán, đặc biệt là tư duy phòng bệnh hơn chữa bệnh. “Đọc” được các giao dịch CP hằng ngày cũng là nghiệp vụ mà từ môi giới chứng khoán đến NĐT cá nhân đều có thể thực hiện. Còn về dài hạn, DN có chiến lược củng cố cơ cấu cổ đông hợp lý, phát triển quy mô để tăng giá trị vốn hoá, thu hút nhiều NĐT đại chúng sẽ là chiến lược phòng thủ tốt nhất.