Từ một lĩnh vực gần như nằm ngoài khuôn khổ quản lý, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn định hình với những quy định pháp lý đầu tiên và sự tham gia ngày càng rõ nét của các định chế tài chính.
Nhanh chóng hình thành khung pháp lý
Tại Hội nghị Sản phẩm mới và định hướng phát triển thị trường: Tài sản mã hóa và tương lai thị trường tài chính số do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức vừa qua, ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa đã chia sẻ về tiến trình xây dựng khung pháp lý cho thị trường. Theo ông, kể từ khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 05 về thí điểm thị trường tài sản mã hóa, Việt Nam đã hình thành được nền tảng pháp lý ban đầu trong thời gian rất ngắn.
Hệ thống văn bản pháp luật có liên quan, như Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Đầu tư và các thông tư hướng dẫn về kế toán, kiểm toán, chính sách thuế đối với các tổ chức tham gia thị trường đã hoàn thiện.
Các chính sách phát triển thị trường mã hóa định hướng đến 4 mục tiêu lớn: Thiết lập khung pháp lý cơ bản để hình thành thị trường; thu hút vốn đầu tư nước ngoài, phục vụ phát triển kinh tế số; đưa thị trường tài sản mã hóa vào khuôn khổ phòng, chống rửa tiền và chống tài trợ vũ khí hủy diệt hàng loạt; đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Một số điều kiện cấp phép tương đối chặt chẽ đã được đặt ra đối với các doanh nghiệp muốn vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa. Doanh nghiệp phải có vốn điều lệ tối thiểu 10 nghìn tỷ đồng; phần lớn vốn góp phải đến từ các tổ chức, trong đó có sự tham gia của các định chế tài chính hoặc doanh nghiệp công nghệ đủ năng lực. Tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài được giới hạn ở mức 49%.
Về định hướng quản lý, cơ quan chức năng đặt trọng tâm vào việc xây dựng một thị trường minh bạch và có trách nhiệm. Các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP), đơn vị phát hành tài sản và cơ quan quản lý đều được xác định rõ quyền hạn, nghĩa vụ.
Cũng theo ông Tô Trần Hòa, trong giai đoạn đầu vận hành thị trường, nhà đầu tư vẫn có thể lưu giữ tài sản tại ví cá nhân thay vì chuyển toàn bộ về các VASP trong nước. Tuy nhiên, các giao dịch phát sinh phải được thực hiện thông qua VASP được cấp phép tại Việt Nam.
Các giao dịch trên thị trường tài sản mã hóa dự kiến được thực hiện bằng đồng Việt Nam. Trong giai đoạn đầu, nhà đầu tư nước ngoài và những nhà đầu tư trong nước đã sở hữu sẵn tài sản mã hóa sẽ được tham gia giao dịch, trong khi việc mở mới tài khoản đối với nhà đầu tư trong nước vẫn chưa được cho phép.
Về lâu dài, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và nghiên cứu thêm các sản phẩm như cho vay ký quỹ, cho vay tài sản mã hóa hay các công cụ phái sinh.
Cùng với tiềm năng phát triển, thị trường tài sản mã hóa cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý. Theo Thượng tá Lê Thị Thế Hoàng, Phó Trưởng phòng 2, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03), Bộ Công an, hiện đã nhận diện bốn nhóm tội phạm chính liên quan đến lĩnh vực này.
Phổ biến nhất là các hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản thông qua mô hình đa cấp, dự án ảo hoặc sàn giao dịch giả mạo. Bên cạnh đó là các thủ đoạn đánh cắp ví tài sản mã hóa bằng website, ứng dụng hoặc chương trình tặng thưởng giả. Hai nhóm rủi ro khác gồm hành vi rửa tiền, trốn thuế thông qua việc luân chuyển tài sản qua nhiều lớp ví ở nước ngoài và các hành vi tham nhũng, tiêu cực trong quá trình quản lý.
Đào tạo, phổ biến kiến thức
Việt Nam có thể học hỏi cả những kinh nghiệm thành công và bài học thất bại từ các thị trường phát triển trước. Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) nhận định, vấn đề đặt ra trong quá trình xây dựng và vận hành thí điểm thị trường mã hóa Việt Nam hiện nay nằm ở chất lượng nguồn nhân lực.
Theo ông Trung, thách thức lớn nhất của thị trường tài sản mã hóa hiện nay nằm ở chất lượng nguồn nhân lực. Nếu thiếu đội ngũ có năng lực về quản trị rủi ro, tuân thủ pháp luật và vận hành hệ thống, thị trường rất dễ phát sinh các rủi ro trong quá trình hoạt động. Vì vậy, việc đào tạo nhân lực cần được triển khai song song với hoàn thiện khung pháp lý và phát triển công nghệ.
Để chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới của thị trường, VBA đã triển khai nhiều chương trình đào tạo về blockchain, AI và tài sản mã hóa cho cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và nhà đầu tư.
Theo ông Nghiêm Minh Hoàng, Giám đốc chiến lược Công ty 1Matrix, công nghệ blockchain đang mở ra khả năng số hóa nhiều loại tài sản truyền thống như trái phiếu, bất động sản hay vàng. Xu hướng tài sản thực được mã hóa (RWA) được đánh giá là một trong những động lực tăng trưởng lớn nhất của ngành blockchain. Theo dự báo của Boston Consulting Group (một trong ba công ty tư vấn chiến lược quản trị lớn nhất thế giới), quy mô thị trường có thể đạt 46,2 nghìn tỷ USD vào năm 2035.
Theo ông Hoàng, đây là cơ hội đáng chú ý đối với Việt Nam khi các điều kiện về công nghệ, chính sách và nhu cầu thị trường đang dần hội tụ, tạo nền tảng cho sự phát triển của ngành blockchain và tài sản số trong những năm tới.
Sau nhiều năm phát triển ngoài khuôn khổ pháp lý, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn định hình với những quy tắc vận hành đầu tiên. Chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, từ quản lý rủi ro, bảo vệ nhà đầu tư đến xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhưng khi khung pháp lý dần hoàn thiện và các chủ thể tham gia thị trường được xác định rõ trách nhiệm, nền tảng cho một thị trường tài sản số minh bạch và bền vững cũng đang từng bước được hình thành.
