Thúc đẩy phát triển công nghệ vũ trụ thành động lực tăng trưởng mới

Ngày 24/7, Báo Tiền Phong tổ chức tọa đàm với chủ đề “Đưa công nghệ vũ trụ trở thành động lực phát triển mới”, quy tụ nhiều chuyên gia quốc tế, nhà khoa học trong nước, đại diện cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ.

Quang cảnh cuộc Toạ đàm.
Quang cảnh cuộc Toạ đàm.

Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học, công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Công nghệ vũ trụ được xác định là một trong những trụ cột quan trọng trong định hướng phát triển thời gian tới.

Tại sự kiện, các chuyên gia tập trung trao đổi về cơ hội, thách thức trong phát triển công nghệ vũ trụ ở Việt Nam; kiến nghị các giải pháp về cơ chế, chính sách và mô hình hợp tác để thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia có sự tham gia sâu rộng của ngành công nghiệp vũ trụ.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ, công nghệ vũ trụ không chỉ là công nghệ chiến lược mà cần được xem như công nghệ hàng đầu, cùng với các lĩnh vực như vi mạch bán dẫn, năng lượng hạt nhân. Nghị quyết 57/NQ-TW của Bộ Chính trị và Quyết định 131 của Thủ tướng Chính phủ đã đưa ra định hướng phát triển các công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó có công nghệ vũ trụ phù hợp với năng lực và nhu cầu phát triển của Việt Nam.

ong-quan.jpg
Theo Tiến sĩ Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ chia sẻ tại Tọa đàm.

Thực tế cho thấy, Việt Nam đã dành sự quan tâm lớn cho lĩnh vực này trong những năm qua. Dự án Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Hòa Lạc là minh chứng rõ nét cho cam kết đầu tư vào lĩnh vực khoa học, công nghệ. Ngoài ra, các mô hình giáo dục và truyền cảm hứng khoa học như Trung tâm Khám phá khoa học và Đổi mới sáng tạo tại Bình Định với nhiều hạng mục về vũ trụ đã thu hút đông đảo học sinh, sinh viên.

Ông Trần Tuấn Ngọc, Cục trưởng Cục Viễn thám Quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhận định, nhu cầu ứng dụng công nghệ vũ trụ sẽ tăng mạnh trong thời gian tới, đặc biệt trong triển khai chính quyền điện tử và công tác quản lý giám sát từ Trung ương. Theo ông, công nghệ vũ trụ sẽ là công cụ hỗ trợ đắc lực cho hậu kiểm, thanh tra, giám sát. Đồng thời, Nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực này.

Bà Lê Thanh Hương, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ Sao Vega cho biết, đơn vị đã có 10 năm đầu tư cho lĩnh vực nghiên cứu công nghệ vũ trụ và nhận thấy nhận thức của xã hội còn rất hạn chế về công nghệ vũ trụ; đơn vị sử dụng nhiều nhất là cơ quan quản lý nhà nước nhưng lại chưa áp dụng các ứng dụng vũ trụ địa không gian vào công việc hàng ngày; nhân lực cho lĩnh vực công nghệ vũ trụ còn hạn chế.

Để thúc đẩy ngành công nghệ và dữ liệu vũ trụ, Chính phủ cần đưa công nghệ và dữ liệu Địa không gian vào chương trình chuyển đổi số Quốc gia. Nó chính là lớp nền quan trọng cho toàn bộ hệ thống số vận hành hiệu quả.

Nghị quyết 57 và gần đây là 11 lĩnh vực khoa học, công nghệ chiến lược chính là lực đẩy giúp công nghệ vũ trụ sớm được ứng dụng rộng rãi tại Việt Nam.

Hiện tại, Công ty đã phát triển mô hình đào tạo phát triển vệ tinh với 4 cấp độ học tập và mong muốn phổ cập kiến thức đến các trường phổ thông, trường đại học trong cả nước.

Công ty dự kiến sẽ khai trương Space Lab tại Khu công nghệ cao Hòa lạc vào năm 2026, nơi đây sẽ là nơi các start up công nghệ vũ trụ được hỗ trợ và hợp tác. Tuy nhiên, bà Lê Thanh Hương lo ngại sự chậm trễ thủ tục trong các thủ tục hành chính và hy vọng Chính phủ có thể cấp thẻ ưu tiên cho lĩnh vực này để đẩy nhanh việc triển khai Space Lab.

ong-tung.jpg
Ông Lý Hoàng Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và Công nghệ chia sẻ tại Tọa đàm.

Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Lý Hoàng Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và Công nghệ, cho biết phát triển công nghệ vũ trụ là yêu cầu tất yếu để bảo đảm an ninh, chủ quyền quốc gia, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và khẳng định vị thế quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Những năm qua, Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành nhiều văn bản quan trọng nhằm cụ thể hóa định hướng này.

Trong đó có thể kể đến: Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Quyết định 149/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển viễn thám quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2040; Quyết định 169/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển và ứng dụng khoa học và công nghệ vũ trụ đến năm 2030; Quyết định 1131/QĐ-TTg ban hành Danh mục công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược.

Nội dung các chiến lược này đều xác định rõ ưu tiên đầu tư phát triển một số công nghệ vũ trụ quan trọng như: vệ tinh viễn thám và viễn thông tầm thấp; trạm mặt đất và điều khiển vệ tinh; thiết bị bay không người lái (UAV); khinh khí cầu; các hệ thống giám sát tài nguyên và môi trường.

Thực tế cho thấy Việt Nam đã bước đầu làm chủ công nghệ chế tạo một số loại vệ tinh nhỏ như PicoDragon (2013), MicroDragon (2019), NanoDragon (2021), VNREDSat-1 (2013). Cơ sở hạ tầng kỹ thuật – từ trạm thu ảnh đến trung tâm điều khiển vệ tinh – đang được đầu tư và vận hành bởi các cơ quan chuyên trách. Hai vệ tinh viễn thông VINASAT-1 và VINASAT-2 được phóng lên vào các năm 2008 và 2012 đã góp phần bảo đảm an ninh thông tin và phát triển hạ tầng viễn thông quốc gia.

Cùng với đó, hệ thống UAV do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát triển đã được ứng dụng hiệu quả trong thu thập dữ liệu địa lý, giám sát biến động lớp phủ bề mặt và sử dụng đất. Tuy nhiên, các hệ thống này còn mang tính đơn lẻ, khả năng thương mại hóa và cạnh tranh của sản phẩm công nghệ vũ trụ trong nước vẫn đang là thách thức lớn.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, cho rằng để tháo gỡ các rào cản hiện tại, Việt Nam cần xây dựng một chiến lược dài hạn cho ngành công nghiệp vũ trụ, không chỉ trong khung thời gian 10 năm mà cần tầm nhìn đến năm 2040–2050, kèm theo đó là cơ chế đảm bảo tài chính đủ mạnh để thực thi.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, hiện nay các hoạt động về vũ trụ vẫn còn phân tán giữa các bộ, ngành. Ủy ban Vũ trụ Việt Nam mới chỉ hoạt động mang tính phối hợp, chưa có thực quyền. Để tạo sức mạnh tổng hợp, cần hình thành một cơ quan chuyên trách cấp quốc gia về hàng không-vũ trụ, như mô hình ở Philippines hoặc các quốc gia có chiến lược bài bản về công nghệ này.

“Vũ trụ không chỉ là công nghệ chiến lược mà còn là một ngành kinh tế. Kinh tế vũ trụ toàn cầu được dự báo sẽ đạt 1.400 tỷ USD vào năm 2030. Nếu có chiến lược quốc gia rõ ràng, Việt Nam hoàn toàn có thể đón đầu các cơ hội lớn từ vệ tinh, viễn thông, quan sát Trái đất đến các dịch vụ ứng dụng công nghệ vũ trụ trong đời sống và sản xuất”, ông Tuấn nhận định.

Tọa đàm là dịp để các cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp cùng nhìn nhận lại thực trạng, đồng thời hiến kế cho một lộ trình phát triển khả thi, bài bản hơn cho công nghệ vũ trụ Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm

Sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội thực hành trên hệ thống thiết bị đo kiểm phục vụ đào tạo, nghiên cứu IoT và bán dẫn. (Ảnh: VNU)

Làm chủ công nghệ, tăng sức cạnh tranh

Hành lang chính sách cho phát triển công nghệ chiến lược đang từng bước được hoàn thiện, cùng với cơ chế đặt hàng, tài trợ, thử nghiệm và hỗ trợ doanh nghiệp. Vấn đề hiện nay là đưa các cơ chế đó vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm cụ thể, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Các diễn giả tham dự hội thảo “Chuyển đổi số trong khu vực công: Kiến tạo hạ tầng bền vững và bảo đảm an ninh dữ liệu hướng đến mục tiêu tăng trưởng quốc gia”. (Ảnh: Ban tổ chức)

Chuyển đổi số khu vực công: Làm chủ dữ liệu, kiến tạo hạ tầng bền vững

Chuyển đổi số khu vực công đang chuyển từ số hóa quy trình sang quản trị dựa trên dữ liệu. Cùng với hạ tầng có khả năng kết nối, chia sẻ và mở rộng, bảo đảm an ninh dữ liệu và năng lực phục hồi sau sự cố đang trở thành những điều kiện nền tảng để nâng cao hiệu quả quản trị và tạo động lực tăng trưởng.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân.

Kết nối chuyên gia trí tuệ nhân tạo toàn cầu để giải bài toán Việt Nam

Mạng lưới chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) Việt Nam toàn cầu được hình thành không chỉ để tập hợp trí thức người Việt trong và ngoài nước, mà còn mở ra cơ chế để các chuyên gia trực tiếp tham gia giải quyết những bài toán cụ thể, phát triển sản phẩm trí tuệ nhân tạo có ý nghĩa chiến lược đối với đất nước.

Tọa đàm “Định hướng nội dung khung chính sách hỗ trợ quản trị tài sản trí tuệ thuộc các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo Việt Nam” do Trường Khoa học và Nhân văn tổ chức.

Hệ sinh thái hỗ trợ quản trị tài sản trí tuệ

Tọa đàm khoa học “Định hướng nội dung khung chính sách hỗ trợ quản trị tài sản trí tuệ thuộc các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo Việt Nam” do Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn vừa tổ chức kỳ vọng cung cấp thêm luận cứ khoa học và thực tiễn cho quá trình hoàn thiện chính sách sở hữu trí tuệ.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ. (Ảnh: DUY LINH)

Luật sửa đổi 4 luật lĩnh vực khoa học-công nghệ: Cắt giảm điều kiện kinh doanh, đẩy mạnh phân cấp

Luật tập trung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, hoàn thiện cơ sở pháp lý cho phát triển hạ tầng viễn thông phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, kinh tế gắn với quốc phòng-an ninh.

Ảnh thiết kế có yếu tố AI.

Tăng tốc chặng đường cuối, hướng tới chấm dứt nuôi nhốt gấu lấy mật trong năm 2026

Từ hơn 4.000 cá thể gấu nuôi nhốt năm 2005, đến nay cả nước còn 206 cá thể, phần lớn trong đó bị nuôi nhốt hơn 20 năm, sức khỏe suy giảm và cần được đưa đến các cơ sở cứu hộ. Việc hoàn thành mục tiêu chấm dứt tình trạng nuôi nhốt gấu lấy mật trong năm 2026 đang bước vào chặng đường cuối, nhưng cũng là giai đoạn nhiều thách thức.

Tổ lưu động thu thập thông tin về đất đai. (Ảnh: CÔNG VINH)

Tạo giá trị cho nền kinh tế số từ dữ liệu địa điểm

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ của dữ liệu, với hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện và nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia được hình thành. Tuy nhiên, việc có nhiều dữ liệu không đồng nghĩa với có nền kinh tế dữ liệu. 

Các giải pháp công nghệ cho ô-tô điện được trưng bày tại Triển lãm Thành tựu đất nước "80 năm hành trình Độc lập-Tự do-Hạnh phúc". (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Bộ Chính trị sửa đổi chức năng, nhiệm vụ Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Bộ Chính trị vừa ban hành Quy định số 215-QĐ/TW, ngày 18/8/2026 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định số 230-QĐ/TW, ngày 10/1/2025 về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, chế độ làm việc, quan hệ công tác của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Toàn cảnh lễ khai mạc Trường hè IACR-VIASM về Mật mã năm 2026.

Thúc đẩy nghiên cứu học thuật mật mã giữa Việt Nam với quốc tế

Trường hè IACR-VIASM năm 2026 là hoạt động thúc đẩy nghiên cứu mật mã mang tầm quốc tế tiếp nối chuỗi hoạt động mật mã quốc tế đã được tổ chức tại Việt Nam, gồm: VietCrypt 2006, IACR ASIACRYPT 2016, Trường hè IACR-SEAMS 2016, Trường hè IACR-VIASM 2022 và ACM ASIACCS 2025 với diễn đàn vệ tinh Young Cryptographers Forum.

Nuôi cá lồng bè ở hồ Hòa Bình (Phú Thọ).

Ứng dụng khoa học cho chuỗi giá trị nông nghiệp xanh

Chuyển đổi sản xuất nông nghiệp đang là yêu cầu bắt buộc trong quá trình phát triển của xã hội hiện đại và hội nhập quốc tế. Xây dựng hệ thống ứng dụng khoa học, công nghệ đồng bộ cho chuỗi giá trị nông nghiệp được xác định là “chìa khóa” thành công cho việc hiện thực hóa mục tiêu nông nghiệp xanh, bền vững.

Khóa đào tạo về công nghệ lò phản ứng của Trung tâm Đào tạo hạt nhân (Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam). (Ảnh: AN LAM)

Xây dựng đội ngũ cho chương trình điện hạt nhân

Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng các yêu cầu của quốc gia cung cấp công nghệ và Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) là một trong những nền tảng quan trọng để Việt Nam triển khai chương trình điện hạt nhân an toàn, hiệu quả. 

Đại diện các đơn vị tham gia tiếp nhận và bàn giao các mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN, xác định danh tính liệt sĩ tại Trung tâm giám định ADN (Viện Sinh học, Viện Hàn lâm). (Ảnh: MINH ĐỨC)

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tiếp nhận 7.104 mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN

Ngày 21/8, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) tiếp nhận 7.104 mẫu sinh phẩm do Ban Chỉ đạo Thành phố Hồ Chí Minh về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chuyển giao phục vụ công tác giám định ADN, xác định danh tính liệt sĩ.