Tuy nhiên, thị trường này đang tồn tại nhiều bất cập như: Thiếu minh bạch về giá, nhiều khâu trung gian, khó kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc, khó kiểm soát biến động cung-cầu, một số khâu trong chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương… Trước tình trạng đó, từ nhiều năm trước, Sở Công thương đã phối hợp các đơn vị liên quan nghiên cứu, xây dựng đề án thí điểm niêm yết và giao dịch thịt heo trên Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam (MXV). Đề án này được phát triển dựa trên kết quả của đề án truy xuất nguồn gốc thịt heo trên địa bàn thành phố (thực hiện từ năm 2018).
Thịt heo được mua-bán qua sàn giao dịch sẽ tăng mức độ minh bạch cho thị trường, an toàn thực phẩm, giảm bớt chi phí trung gian, hài hòa lợi ích giữa các bên liên quan, tăng lợi nhuận hợp lý cho người chăn nuôi, giúp kiểm soát nguồn gốc, chất lượng và giá cả thịt heo, góp phần đáng kể giúp hiện đại hóa chuỗi cung ứng, hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước trong việc bình ổn giá cả và dự báo cung-cầu tốt hơn.
Tuy nhiên, theo các cơ quan quản lý nhà nước, trở ngại lớn nhất đối với việc đưa thịt heo lên sàn giao dịch là thói quen muabán theo chuỗi cung ứng truyền thống đã tồn tại lâu đời, rất khó thay đổi. Do vậy, việc triển khai sàn giao dịch có thể đối mặt nguy cơ cao là phản ứng tiêu cực từ các nhóm trung gian như thương lái, những người đang nắm lợi thế và có nhiều lợi ích trong chuỗi cung ứng. Hơn nữa, mô hình sàn giao dịch hàng hóa theo chuẩn quốc tế cũng khó áp dụng trọn vẹn ở thành phố; do khác biệt về quy mô chăn nuôi, trình độ kỹ thuật, khung pháp lý… Vì vậy, Sở Công thương thành phố đã đề xuất thành phố sẽ thực hiện thí điểm sàn giao dịch thịt heo trước trong phạm vi hẹp (hợp tác với Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam); sau đó, đánh giá, rút kinh nghiệm rồi xem xét mở rộng.
Phương thức thí điểm được xây dựng trên nguyên tắc tự nguyện, vận hành song song với phương thức truyền thống, bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật và không làm gián đoạn chuỗi cung ứng hiện hữu. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp, thương lái vẫn được tạo điều kiện tham gia sàn nhưng theo hướng chuẩn hóa, công khai về chất lượng và giá cả, nhằm nâng cao hiệu quả vận hành thị trường và bảo vệ lợi ích chính đáng của người chăn nuôi.
Trong bối cảnh thị trường hàng hóa chịu tác động ngày càng lớn từ các yếu tố bên ngoài, việc triển khai niêm yết, muabán thịt heo qua Sở Giao dịch hàng hóa là giải pháp rất cần thiết nhằm tăng cường sự minh bạch, hiện đại, chuyên nghiệp và ổn định cho thị trường. Đây cũng là cơ sở quan trọng để xác lập giá tham chiếu đối với mặt hàng thịt heo, nếu sàn được vận hành hiệu quả.
Khi giá cả, chất lượng, nguồn gốc và xuất xứ sản phẩm thịt heo được công khai rõ ràng, các chủ thể trong chuỗi cung ứng-từ người chăn nuôi, doanh nghiệp đến thương lái và người tiêu dùng-đều có thể tiếp cận thông tin đầy đủ, góp phần hạn chế rủi ro, ổn định cung-cầu và nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường. Điều này cũng sẽ góp phần thúc đẩy phát triển bền vững chuỗi cung ứng thịt heo trong thời gian tới. Từ thực tế nêu trên, ngành công thương và các ngành liên quan cần khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể, chi tiết. Trong đó, cần chú trọng công tác truyền thông để người chăn nuôi hiểu rõ, tiếp cận thuận lợi và tích cực tham gia giao dịch qua sàn, hạn chế tình trạng bị ép giá…
Các cơ quan chức năng liên quan cần chủ động chuẩn bị điều kiện cần thiết để tham gia thí điểm; đề xuất và triển khai đồng bộ các giải pháp về truy xuất nguồn gốc nhằm bảo đảm tính minh bạch khi đưa thịt heo lên sàn giao dịch; cần nhanh chóng xây dựng mô hình, hoàn thiện phần mềm giao dịch điện tử, chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật và hệ thống logistics. Các cơ quan quản lý nhà nước, trang trại, cơ sở giết mổ, kho bãi, kiểm định, đơn vị vận chuyển… sẽ kết nối trực tiếp, bảo đảm toàn bộ quy trình giao dịch được giám sát chặt chẽ. Ngoài ra, thành phố và các địa phương lân cận cần thống nhất quy trình kiểm soát dịch bệnh trên heo; bảo đảm 100% sản phẩm thịt heo giao dịch qua sàn đạt chứng nhận “Tick xanh trách nhiệm”.
