Vùng Đông Nam Bộ là khu vực kinh tế năng động nhất nước, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng vốn FDI với gần 23 nghìn dự án, tổng vốn hơn 205 tỷ USD. Trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, vùng nhanh chóng đón đầu làn sóng dịch chuyển đầu tư, thu hút nhiều doanh nghiệp đa quốc gia.
Các địa phương dẫn đầu cả nước trong xu hướng thu hút vốn FDI xanh và công nghệ cao, sử dụng công nghệ hiện đại, năng suất cao, giảm phát thải. Mặc dù thu hút được khối lượng vốn lớn (chiếm gần 42% tổng vốn FDI cả nước), nhưng chất lượng vốn FDI của vùng Đông Nam Bộ còn hạn chế.
Các dự án tập trung nhiều vào lắp ráp và gia công, trong khi đầu tư vào công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển (R&D) hay các dự án có tính lan tỏa còn khiêm tốn. Tốc độ thu hút vốn FDI trong những năm gần đây có dấu hiệu suy giảm do cạnh tranh liên vùng và thiếu các dự án quy mô lớn, mang tính dẫn dắt.
Một trong những nguyên nhân quan trọng là mức độ liên kết vùng chưa cao, các địa phương có xu hướng cạnh tranh trực tiếp thay vì hợp tác để tối ưu hóa lợi ích.
Một thực trạng kéo dài nhiều năm là các địa phương trong vùng cạnh tranh lẫn nhau trong thu hút dự án FDI thay vì hợp tác. Điều này dẫn đến mỗi nơi ban hành chính sách ưu đãi riêng, đua nhau “trải thảm đỏ” thu hút vốn đầu tư, làm phân tán nguồn lực, giảm sức mạnh tổng thể của vùng Đông Nam Bộ. Ngoài ra, hạ tầng liên kết vùng chưa đồng bộ, chi phí logistics còn cao.
Dù nhiều dự án trọng điểm đang được triển khai, nhưng hạ tầng kết nối vùng chưa tạo đột phá. Nhiều tuyến giao thông huyết mạch còn chậm trễ, gây nút thắt trong vận chuyển và liên kết chuỗi cung ứng. Thực tế này dẫn đến việc chi phí logistics vùng Đông Nam Bộ chiếm khoảng 18% chi phí sản xuất, làm giảm sức hấp dẫn đối với những nhà đầu tư sản xuất quy mô lớn, chưa tạo lợi thế cạnh tranh của vùng.
Điều cần đặt ra hiện nay là cấp thiết xây dựng và thực thi cơ chế liên kết vùng hiệu quả hơn, nhằm gia tăng sức hấp dẫn với dòng vốn FDI chất lượng. Đồng thời, đề ra giải pháp đột phá về liên kết vùng để nâng cao lợi thế thu hút FDI cả về lượng và chất trong kỷ nguyên mới.
Thời gian tới, vùng Đông Nam Bộ cần tập trung đột phá về thể chế, quy hoạch, hạ tầng và hợp tác giữa các địa phương. Mỗi giải pháp cần gắn với những nhiệm vụ cụ thể, tạo chuyển biến rõ rệt trong liên kết vùng.
Cụ thể, xây dựng cơ chế điều phối liên vùng đủ thẩm quyền và hiệu lực, từ đó các địa phương trong vùng cần thống nhất thu hút FDI dựa trên lợi thế riêng của từng địa phương.
Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ và mở rộng đầu tư các dự án hạ tầng then chốt mang tính chất “xương sống” kết nối vùng. Mục tiêu là tạo ra mạng lưới giao thông đa phương thức thông suốt, giúp giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian giao nhận...
