Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội; đồng thời, đặt ra yêu cầu cấp bách cho hệ thống giáo dục đại học ở Thành phố Hồ Chí Minh phải tự hoàn thiện, tạo sự đột phá trong đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu mới.
Trong nhiều giải pháp, mối liên kết chiến lược giữa Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp đang trở thành xu thế tất yếu trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây chính là “chìa khóa” để giải quyết bài toán nâng cao chất lượng đào tạo gắn liền thực tiễn, thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện.
Sự hợp tác sức mạnh từ ba trụ cột này sẽ tạo ra lực đẩy cộng hưởng, giúp nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc gia một cách bền vững. Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định giáo dục và đào tạo là “quốc sách hàng đầu”, cần phải có những đột phá để thật sự trở thành động lực then chốt cho sự phát triển; phải đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình, phương pháp dạy và học, gắn kết chặt chẽ với thị trường lao động và nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội.
Với vai trò trung tâm giáo dục và đào tạo cả nước, các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh luôn tiên phong trong việc đổi mới chương trình đào tạo, hình thành chuỗi liên kết “ba nhà”: Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần thẳng thắn nhìn nhận, mặc dù đạt được những kết quả tích cực trong liên kết, các cơ sở giáo dục đại học vẫn đang gặp một số vướng mắc cần được tháo gỡ.
Cụ thể, về phía doanh nghiệp, thách thức lớn nhất đến từ chiến lược hợp tác còn mang tính ngắn hạn, bị động, nhất là ở khối doanh nghiệp vừa và nhỏ. Sự hợp tác thường chỉ dừng ở mức độ tuyển dụng thay vì xem đây là một khoản đầu tư chiến lược dài hạn. Trong khi nhà trường đang gặp khó khăn từ cơ chế, thủ tục hành chính chưa đủ mạnh, linh hoạt để xây dựng mối liên kết “ba nhà” ngày càng đi vào chiều sâu, nhất là việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ của nhà trường cho doanh nghiệp.
Ở tầm vĩ mô, “điểm nghẽn” lớn nhất chính là sự thiếu vắng một hành lang pháp lý đồng bộ và các chính sách khuyến khích đủ mạnh. Các cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng cho doanh nghiệp đầu tư vào giáo dục hay các quy định rõ ràng về sở hữu trí tuệ và phân chia lợi ích trong sản phẩm hợp tác vẫn chưa đủ hấp dẫn và rõ ràng để tạo ra một cú huých thật sự.
Để thúc đẩy mối liên kết “ba nhà” trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đi vào thực chất, các đơn vị liên quan cần nhanh chóng hoàn thiện hành lang pháp lý. Trong đó, cần khẩn trương ban hành các quy định hướng dẫn cụ thể về cơ chế tài chính, sở hữu trí tuệ, nhất là các quy định về chuyển giao kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ từ nhà trường cho doanh nghiệp.
Đồng thời, tăng cường vai trò “nhạc trưởng”: Nhà nước cần đóng vai trò “đặt hàng” các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực chiến lược quốc gia cho các trường đại học có năng lực và đầu tư cơ sở vật chất tương xứng.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, nên nhìn nhận việc đầu tư vào trường đại học không phải là chi phí, mà là đầu tư cho tương lai và sự phát triển bền vững của chính doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần đẩy mạnh kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, tích cực tham gia toàn bộ quá trình đào tạo từ thiết kế chương trình, giảng dạy, hướng dẫn dự án đến đánh giá và tuyển dụng.
