Tập trung gỡ khó
Là người từng tham gia xây dựng luật về doanh nghiệp từ những năm 90 thế kỷ trước, TS Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, đang có sự chuyển biến mạnh mẽ, tác động trực tiếp vào quá trình phát triển của kinh tế tư nhân. Quan trọng nhất là những thay đổi về mặt nhận thức đối với vai trò của khu vực này trong nền kinh tế thị trường. Từ “gần như không được tham gia”, đến “cho làm nhưng phải xin phép từng ngành, từng lĩnh vực” với rất nhiều thủ tục rườm rà, giờ đây, kinh tế tư nhân đang đứng trước nhiều cơ hội để chuyển mình nhờ được tháo gỡ hàng loạt vướng mắc trong cơ chế, chính sách chung.
Với hơn 940 nghìn doanh nghiệp, 5 triệu hộ kinh doanh cá thể và hàng chục triệu lao động, kinh tế tư nhân đóng góp đến 50% GDP, chiếm 82% lực lượng lao động và 30% thu ngân sách. Theo ông Trần Du Lịch, khi được đánh giá đúng vị trí, vai trò và có thêm nhiều chính sách hỗ trợ, kinh tế tư nhân sẽ phát triển vượt bậc. Giao trọng trách và gỡ rào cản cần được song hành để kinh tế tư nhân hạn chế bớt rủi ro, tận dụng tốt nguồn lực hiện có.
Ông Lịch lý giải: “Phải chỉ định, giao mời doanh nghiệp tư nhân tham gia các công trình trọng điểm, công trình lớn mang ý nghĩa đột phá về phát triển của quốc gia. Khi các doanh nghiệp tư nhân lớn tham gia vào những dự án trọng điểm cần đi kèm với điều kiện lan tỏa, thu hút doanh nghiệp nhỏ cùng phát triển. Không nên để xảy ra tình trạng thiếu sự liên kết giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ. Đừng chỉ nhìn vào các “đại bàng” mà không tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ phát triển, đóng góp”.
Cũng theo ông Lịch, trước khi giao nhiệm vụ cho khu vực kinh tế tư nhân, cần đánh giá đúng năng lực về tài chính cùng khả năng thực thi của các doanh nghiệp. Ngoài ra, cần có cơ chế giám sát chặt chẽ trong quá trình thực thi dự án, vì giao cho khu vực kinh tế tư nhân không có nghĩa là “khoán trắng” mà cần đồng hành, hỗ trợ và cùng doanh nghiệp vượt qua khó khăn.
Bên cạnh sự đồng hành về chính sách, môi trường phát triển, luật sư Trương Thị Hòa cho rằng, cần tạo ra hệ thống pháp lý an toàn hơn để khu vực kinh tế tư nhân mạnh dạn đổi mới, sáng tạo. Thời gian qua, vướng mắc mà doanh nghiệp gặp phải phần lớn xuất phát từ thủ tục hành chính rườm rà và các quy định pháp luật đã lỗi thời, không bám sát thực tiễn.
Do đó, việc rà soát toàn diện các văn bản pháp luật để sửa đổi, bổ sung là yêu cầu cấp thiết. Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam có hai triệu doanh nghiệp, giải quyết việc làm cho khoảng 85% lực lượng lao động và đóng góp 55% GDP. Trọng trách đối với khu vực kinh tế tư nhân là rất lớn, mà doanh nghiệp muốn phát triển bền vững thì trước hết phải an tâm đầu tư, mở rộng, chứ không thể vừa làm vừa lo, đụng đâu vướng đó.
Cần những chính sách “đo ni đóng giày”
Theo Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Vietravel Nguyễn Quốc Kỳ, điều cần làm đầu tiên trong quá trình “mở đường” cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển là những chính sách sát nhu cầu thực tiễn. Hiện nay, có sáu điểm yếu mang tính “chí tử” đang cản trở sự phát triển bền vững của khu vực kinh tế tư nhân. Đó là: thiếu vốn và khó tiếp cận về tài chính; quản trị doanh nghiệp yếu; thiếu đầu tư về đổi mới sáng tạo; thiếu liên kết chuỗi giá trị; năng lực yếu và thiếu kỹ năng chuyên môn; thiếu hiểu biết về pháp luật cũng như năng lực tiếp cận chính sách. Kinh tế tư nhân cần chính sách “may đo” cho các điểm yếu này thì mới bớt loay hoay, tập trung phát triển.
Ông Kỳ cho rằng, hệ thống chính sách tạo động lực cho khu vực kinh tế tư nhân hiện nay khá hoàn thiện với “bộ tứ trụ cột” gồm các nghị quyết 68, 57, 59 và 66. Tuy nhiên, muốn chính sách triển khai hiệu quả, việc thay đổi nhận thức, tư duy là điều vô cùng quan trọng.
“Rào cản lớn nhất vẫn là bộ máy cũ, suy nghĩ cũ, con người cũ hoạt động theo kiểu cơi nới, chắp vá. Cái mới hiện vẫn dựa trên con người cũ. Do đó, cần tính toán lại toàn bộ hệ thống thể chế, tổ chức và con người. Những con người từ "ngày hôm qua" có thể mang theo tư duy e dè, ngại thay đổi. Đi trên con đường chưa được san lấp thì ngay cả xe địa hình cũng không thể đi qua được. Theo tôi, hiệu quả của chính sách cần đo lường bằng tốc độ đi vào thực tiễn, được triển khai trong cuộc sống”, ông Kỳ lý giải.
PGS, TS Trần Đình Thiên, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, nhận định: Giai đoạn hiện nay là cơ hội tốt để nhận diện lại nền kinh tế và thay đổi cấu trúc phát triển. Điểm then chốt của Nghị quyết 68 là thay đổi tư duy nhận thức, lập luận tư tưởng. Làm sao phải tháo gỡ cho bằng được suy nghĩ “không quản được thì cấm”, xóa bỏ những rào cản mang tính quy trình, thủ tục, làm khó doanh nghiệp. Nền kinh tế chuyển đổi theo từng bậc cao hơn sẽ cần những chính sách thông thoáng, cởi mở hơn. Vì thế, cần chấm dứt tư duy “xin - cho” từ dưới lên, vốn tồn tại rất nhiều rủi ro cho doanh nghiệp. Thay vào đó là tư duy cải cách từ trên xuống, ưu tiên cho sự phát triển đồng bộ.
“Đến thời điểm hiện tại, không còn lý do gì để không “mở hết cỡ” cho khu vực kinh tế tư nhân. Đồng thời, cần mạnh dạn loại bỏ các hệ thống pháp lý, cơ chế, chính sách cũ kỹ, lỗi thời vì chúng không còn phù hợp cho việc thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Cần thiết lập một hệ thống mới, hiện đại và phù hợp hơn với yêu cầu của kinh tế tư nhân, tạo cơ hội cho khu vực này vươn lên”, ông Thiên phân tích thêm.
Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Tập đoàn Tân Đông Hiệp, Chủ tịch Hội Lương thực Thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh: Cần có tư duy kiến tạo nhằm loại bỏ những rào cản hiện hành đối với khu vực kinh tế tư nhân. Khẩn trương loại bỏ các điều kiện kinh doanh chồng chéo, bất hợp lý. Hỗ trợ doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở các khoản vay mà phải mở rộng ra các chính sách bảo đảm quyền bình đẳng trong sản xuất, kinh doanh trên tinh thần “Người dân được làm những gì pháp luật không cấm”.
Ông Nguyễn Tử Quảng, Tổng Giám đốc Tập đoàn BKAV: Khu vực kinh tế tư nhân mong đợi một môi trường kinh doanh thật sự công bằng để phát triển mạnh mẽ hơn. Một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch với các cơ chế và chính sách phù hợp sẽ tạo ra sân chơi công bằng, góp phần tạo nên sự bứt phá cho nhiều doanh nghiệp có tiềm năng, thực lực.
