Theo số liệu từ Cục Hải quan, 4 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 1,62 tỷ USD, giảm 14% so với cùng kỳ năm 2024. Đáng lưu ý, giá trị xuất khẩu sầu riêng chỉ đạt 130 triệu USD, thấp hơn nhiều so với mức 500 triệu USD của cùng kỳ năm 2024.
Năm 2024, xuất khẩu sầu riêng Việt Nam lần đầu tiên phá kỷ lục với kim ngạch xuất khẩu tới 3,3 tỷ USD, trong đó thị trường Trung Quốc nhập 3,2 tỷ USD (chiếm 97%) lượng sầu riêng xuất khẩu Việt Nam. Xuất khẩu sầu riêng tăng trưởng vượt bậc là do Trung Quốc cho phép nhập khẩu chính ngạch mặt hàng này từ giữa năm 2023. Sầu riêng đông lạnh của Việt Nam cũng được Trung Quốc mở cửa vào năm 2024. Với đà đó, ngành nông nghiệp Việt Nam đề ra mục tiêu xuất khẩu sầu riêng năm 2025 đạt 3,5 tỷ USD.
Tuy nhiên từ đầu năm 2025 đến nay, xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc đột ngột đình trệ do những quy định mới trong việc kiểm soát nhập khẩu sầu riêng của Tổng Cục Hải quan Trung Quốc. Nguyên nhân là cuối năm 2024, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) phát hiện một số lô hàng sầu riêng của Thái Lan có dư lượng vàng O. Ngày 10/1/2025, Trung Quốc ra thông báo áp dụng biện pháp nghiêm ngặt với sầu riêng nhập khẩu từ tất cả các nước. Cụ thể, sầu riêng nhập khẩu vào Trung Quốc phải có thêm giấy kiểm định vàng O và Cadmium.
Với quy trình kiểm tra gắt gao hơn, những tháng đầu năm 2025 xuất khẩu sầu riêng Việt Nam sang Trung Quốc ghi nhận mức sụt giảm nghiêm trọng, chỉ đạt khoảng 20% kế hoạch đề ra. Điều này khiến không chỉ sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc giảm mạnh mà còn kéo giá sầu riêng trong nước xuống thấp. Tại nhiều vùng trồng, giá sầu riêng đang giảm mạnh từ 30 đến 50% so với trước. Tại khu vực Đông Nam Bộ: giá sầu riêng Ri6 loại A giá từ 55 đến 58 nghìn đồng/kg, loại B giá từ 35 đến 38 nghìn đồng/kg; sầu riêng Thái loại A giá 90 đến 95.000 đồng/kg, loại B giá từ 70 đến 75.000 đồng/kg, loại C giá từ 50.000 đồng/kg.
Sầu riêng Việt Nam đang chiếm tỷ trọng xuất khẩu lớn vào thị trường Trung Quốc nhưng lại đánh mất vị thế này do chưa vượt qua được những rào cản kỹ thuật chất lượng từ phía Hải quan Trung Quốc. Được biết, chỉ khoảng một tuần sau khi bị ùn tắc hàng trăm container tại khu vực cửa khẩu, Bộ Nông nghiệp và Hợp tác xã Thái Lan đã trực tiếp sang Trung Quốc, đàm phán với Tổng cục Hải quan Trung Quốc về các thủ tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp. Tiếp đó, Thái Lan đã hoàn chỉnh quy trình tự kiểm nghiệm trong thời gian ngắn để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp như hoả tốc xây dựng hệ thống hàng trăm phòng kiểm nghiệm nhỏ để kiểm tra chất lượng sầu riêng ngay tại các vườn trồng. Kết quả, chỉ trong thời gian ngắn, đến ngày 17/1/2025, sầu riêng Thái Lan chỉ bị kiểm tra với tần suất 30%, thay vì 100% như trước và được cấp “luồng xanh” thông quan sang Trung Quốc.
Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Việt Nam hiện có 12 trung tâm thí nghiệm kiểm tra Cadimi và 9 trung tâm kiểm tra chất vàng O, đặt tại Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cà Mau, Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, theo đánh giá của các doanh nghiệp, việc đầu tư số lượng trung tâm kiểm định như vậy vẫn chưa đủ so với yêu cầu vì chỉ tập trung ở những thành phố lớn chứ không tại vùng trồng.
Bên cạnh việc Trung Quốc siết chặt kiểm tra thì việc xuất khẩu sụt giảm cũng có nguyên nhân do công tác quản lý nhà nước về chất lượng và an toàn thực phẩm chưa đồng bộ. Việc cấp mã số vùng trồng, phê duyệt cơ sở đóng gói và hệ thống kiểm nghiệm vẫn chưa bắt kịp yêu cầu khắt khe từ Trung Quốc.
Với diện tích trồng sầu riêng Việt Nam đạt gần 170.000 ha, dự kiến năm nay cho thu hoạch khoảng 1,5 triệu tấn. Chính vì thế, nông dân và doanh nghiệp mong muốn sự vào cuộc quyết liệt hơn từ cơ quan chức năng để hướng đến ngành sản xuất sầu riêng bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm triệu USD. Chúng ta cần nhanh chóng đàm phán với Tổng Cục Hải quan Trung Quốc để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, nhằm tìm đầu ra ổn định cho sầu riêng Việt Nam.
