Cuộc xung đột tại Afghanistan từng nổi bật các trang báo quốc tế giờ đã lắng xuống, nhưng với hàng triệu người Afghanistan, khủng hoảng vẫn trầm trọng. Theo báo cáo của Liên hợp quốc (LHQ), gần một nửa dân số cần viện trợ nhân đạo, hơn 14 triệu người thiếu lương thực, phụ nữ bị hạn chế tham gia đời sống công cộng và hàng triệu người tị nạn trở về, tạo thêm gánh nặng cho nền kinh tế đất nước vốn đang lao đao.
An ninh được tăng cường là một trong những thành tựu được chính quyền Taliban nhấn mạnh nhiều nhất. Kể từ khi trở lại nắm quyền vào tháng 8/2021, Taliban nhiều lần cam kết rằng, lãnh thổ Afghanistan sẽ không bị các nhóm khủng bố sử dụng để đe dọa các quốc gia khác và đã tiến hành các chiến dịch chống lại các nhóm cực đoan, nhất là tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo Khorasan (ISKP).
Tuy nhiên, Kabul vẫn hứng chịu một số vụ tấn công lớn, như vụ ám sát Quyền Bộ trưởng phụ trách vấn đề người tị nạn Khalil Ur-Rahman Haqqani trong một vụ đánh bom tự sát (tháng 12/2024), vụ tấn công vào Bộ Phát triển Đô thị và Nhà ở (tháng 2/2025), hay mới nhất là vụ tấn công vào một nhà hàng nước ngoài (tháng 1/2026). Trong khi đó, căng thẳng giữa Afghanistan và Pakistan leo thang do tranh chấp biên giới và hoạt động của các phần tử vũ trang xuyên biên giới. Islamabad lên án Taliban chứa chấp các phần tử khủng bố - cáo buộc mà Taliban phủ nhận. Các đợt không kích và đụng độ biên giới khiến nhiều dân thường thiệt mạng ở cả hai phía. Việc đóng cửa biên giới làm gián đoạn thương mại và sinh kế của người dân.
Sau 5 năm, tái thiết nền kinh tế vẫn là một trong những thách thức lớn của Afghanistan. Nền kinh tế bị cô lập nhiều hơn, khi thương mại quốc tế sụt giảm, nhập khẩu ngày càng vượt xa xuất khẩu kể từ năm 2021, làm gia tăng thâm hụt thương mại của đất nước. Tài chính chính phủ cũng bị thu hẹp đáng kể. Năm 2024, chính quyền Taliban bãi bỏ hệ thống lương hưu công cộng nhằm đối phó cuộc khủng hoảng tài chính.
Theo LHQ, tỷ lệ thất nghiệp tăng gần gấp đôi kể từ năm 2021. Hơn nửa triệu việc làm biến mất và việc cắt giảm viện trợ quốc tế làm suy yếu chi tiêu công. Sản lượng kinh tế không theo kịp tốc độ tăng trưởng dân số nhanh chóng, do hàng triệu người Afghanistan hồi hương sau các chiến dịch trục xuất ở Pakistan và Iran. Lạm phát càng làm tăng thêm áp lực, lên tới 7,6% vào tháng 3/2026, do giá thực phẩm tăng cao, gián đoạn nguồn cung.
Với người dân Afghanistan, cuộc sống hằng ngày đã an toàn hơn, nhưng việc kiếm sống khó khăn hơn. Nhiều năm khó khăn kinh tế, hạn hán liên tiếp và viện trợ quốc tế sụp đổ đã khiến hàng triệu người không đủ khả năng mua nhu yếu phẩm cơ bản. LHQ cảnh báo nhu cầu nhân đạo của Afghanistan đã đạt mức kỷ lục, do hạn hán, hậu quả của các trận động đất chết người và việc trục xuất người Afghanistan từ các nước láng giềng Iran và Pakistan. Trong khi viện trợ nước ngoài bị thu hẹp, số người Afghanistan cần hỗ trợ nhân đạo đã tăng thêm 3,5 triệu người kể từ năm 2021. Ước tính, 21,9 triệu người, khoảng 45% dân số, cần hỗ trợ nhân đạo trong năm 2026. Trong đó, khoảng 11,6 triệu trẻ em bị suy dinh dưỡng cấp tính.
Việc người Afghanistan bị buộc hồi hương từ Pakistan và Iran gây thêm áp lực lên thị trường việc làm, nhà ở và các dịch vụ công cộng. LHQ cho biết, gần 7 triệu người Afghanistan đã hồi hương kể từ cuối năm 2023. Dự kiến đến cuối năm nay, thêm 2,7 triệu người tị nạn nữa trở về. “Không quốc gia nào có thể đáp ứng được mức gia tăng dân số lớn như vậy, nhất là Afghanistan, nơi một nửa dân số đang cần được hỗ trợ” - Trưởng phái đoàn Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) tại Afghanistan Mihyung Park nhấn mạnh.
Trong nỗ lực phá thế bị cô lập, chính quyền Taliban cũng nỗ lực mở rộng quan hệ, giành sự công nhận của quốc tế. Đến nay, Nga chính thức công nhận chính quyền Taliban và ký kết một thỏa thuận hợp tác quân sự, trong khi Trung Quốc, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) được cho là đã chấp nhận các đại sứ do Taliban bổ nhiệm. Taliban cũng đang thúc đẩy các thỏa thuận kinh tế với các nước Nam Á, Trung Á và Trung Đông.
Trong tuyên bố chung nhân dịp 5 năm Taliban nắm quyền ở Afghanistan, liên minh gồm 56 quốc gia, đi đầu là Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Canada và Nhật Bản nêu rõ, Afghanistan tiếp tục đối mặt những thách thức nghiêm trọng về nhân quyền, nhân đạo, kinh tế và an ninh. Các nước kêu gọi Taliban thực hiện các biện pháp tích cực để chống khủng bố, tôn trọng nhân quyền, đảo ngược các chính sách phân biệt đối xử và khôi phục quyền tiếp cận giáo dục cho trẻ em gái. Các quốc gia tái khẳng định cam kết duy trì vấn đề Afghanistan ở vị trí ưu tiên trong chương trình nghị sự quốc tế, thông qua LHQ, tiếp tục hỗ trợ người dân Afghanistan trong hành trình tái thiết đất nước, xây dựng tương lai dựa trên sự hòa nhập, cơ hội và an ninh.
