Khu công nghiệp sinh thái đã và đang được chú trọng phát triển, mở rộng quy mô ở nước ta. (Ảnh: HNV)
Khu công nghiệp sinh thái đã và đang được chú trọng phát triển, mở rộng quy mô ở nước ta. (Ảnh: HNV)

Tạo đột phá trong phát triển khu công nghiệp sinh thái

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chiến lược tăng trưởng xanh và thực hiện các cam kết quốc tế về phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), việc phát triển các khu công nghiệp sinh thái đang trở thành một xu thế tất yếu. Mô hình này cũng nổi lên như “chìa khóa” cho sự phát triển bền vững.

Ở nước ta, kể từ năm 1992, mô hình khu công nghiệp sinh thái xuất hiện khi khu công nghiệp Nomura được xây dựng – khu công nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đầu tiên kể từ khi có Luật Đầu tư nước ngoài (1987).

Giai đoạn 2015-2019, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính) đã phối hợp với Tổ chức Phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) triển khai hỗ trợ 4 khu công nghiệp thí điểm chuyển đổi từ khu công nghiệp truyền thống sang khu công nghiệp sinh thái, bao gồm: Khánh Phú, Gián Khẩu, Hòa Khánh và Trà Nóc 1, 2.

Từ năm 2020-2024, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính) tiếp tục phối hợp với UNIDO dưới sự tài trợ của Thụy Sĩ để nhân rộng mô hình khu công nghiệp sinh thái tại 3 địa phương là Hải Phòng, Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh.

ndo_br_kcnsinhthai2.jpg
Quy hoạch tổng thể một khu công nghiệp sinh thái Hải Dương (cũ), miền bắc Việt Nam. (Ảnh: PV)

Việt Nam có dư địa lớn phát triển khu công nghiệp sinh thái

Theo thống kê đến quý I/2025, cả nước có 433 khu công nghiệp đang hoạt động với diện tích đất tự nhiên lên tới gần 130.000ha. Dự báo đến năm 2030, diện tích đất phát triển khu công nghiệp sẽ đạt hơn 210.000ha. Đây là dư địa rất lớn để lồng ghép định hướng phát triển sinh thái vào quy hoạch các khu công nghiệp trong tương lai.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn đang diễn ra rất chậm. Theo Bộ Công thương, đến tháng 5/2024, chỉ khoảng 1-2% trong tổng số hơn 400 khu công nghiệp thực hiện chuyển đổi sang mô hình sinh thái.

Thực tế, vài năm trở lại đây, việc xây dựng khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái và chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu thành khu công nghiệp sinh thái đã trở thành nhu cầu cấp thiết để thích ứng với bối cảnh phát triển mới.

ndo_br_kcnsinhthai1.jpg
Một góc khu công nghiệp Cà Mau, miền nam Việt Nam. (Ảnh: HNV)

Về chính sách, Nghị định 82/2018/NĐ-CP và sau đó là Nghị định 35/2022/NĐ-CP đã bước đầu xác lập khái niệm, tiêu chí, điều kiện và cơ chế ưu đãi đối với các khu công nghiệp sinh thái. Đặc biệt, Nghị định 35/2022 làm rõ trách nhiệm của các địa phương, bổ sung quy định về xây dựng nhà ở cho công nhân, dịch vụ tiện ích trong khu công nghiệp và khuyến khích hợp tác công-tư để phát triển mô hình sinh thái.

Thông tư 05/2025/TT-BKHĐT cũng được ban hành, trong đó quy định rõ về "Báo cáo theo dõi, giám sát, đánh giá hiệu quả thực hiện khu công nghiệp sinh thái, doanh nghiệp sinh thái".

Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, hiện tại, khung pháp lý về khu công nghiệp sinh thái chủ yếu nằm trong các văn bản dưới luật, chưa có luật riêng biệt về khu công nghiệp để tạo hành lang pháp lý vững chắc, gây ra sự thiếu nhất quán và chưa đủ mạnh mẽ để thúc đẩy phát triển khu công nghiệp sinh thái.

Đáng nói hơn, các nội dung liên quan đến sử dụng năng lượng tái tạo, nước tái chế, điện mặt trời áp mái trong khu công nghiệp… vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể, khiến doanh nghiệp lúng túng trong triển khai. Không ít nhà đầu tư cũng chia sẻ những lo ngại tương tự: chuyển đổi sang mô hình sinh thái thì được gì, thủ tục ra sao, ưu đãi như thế nào…

Đáng lưu ý, giai đoạn 2024-2028, Chính phủ Thụy Sĩ đã cam kết hỗ trợ 3,6 triệu USD cho dự án "Nhân rộng phương pháp tiếp cận khu công nghiệp sinh thái để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam". Dự án sẽ tiếp tục được triển khai tại các địa phương như Hải Phòng, Bắc Ninh, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh...

Cơ hội để Việt Nam đáp ứng hội nhập và chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Mạnh Hùng, giảng viên Trường đại học Kiến trúc Hà Nội nhận định, phát triển khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam không chỉ là một xu hướng phù hợp với thời đại, mà còn là cơ hội chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đáp ứng yêu cầu hội nhập và chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chia sẻ với Báo Nhân Dân, Tiến sĩ, Luật sư, doanh nhân Phạm Hồng Điệp, người thành lập Khu công nghiệp Nam Cầu Kiền (Hải Phòng) - khu công nghiệp sinh thái đầu tiên tại Việt Nam - khẳng định, Việt Nam có dư địa lớn để chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái, xanh và thông minh. Để mô hình này phát triển mạnh mẽ hơn, cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính phủ, chủ đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế trong việc chia sẻ công nghệ, huy động vốn, và nâng cao năng lực quản lý.

ndo_br_kcnsinthai3.jpg
Một góc khu công nghiệp Vũng Áng, miền trung Việt Nam. (Ảnh: HNV)

Có thể thấy, Việt Nam có cơ hội lớn để khẳng định vị thế trong dòng chảy đầu tư toàn cầu nếu biết đón đầu xu hướng và đầu tư đúng hướng. Phát triển khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam không chỉ là xu hướng mà còn điều kiện tiên quyết, là cơ hội chiến lược cho các chủ đầu tư và nhà đầu tư trong bối cảnh yêu cầu toàn cầu về phát triển bền vững ngày càng gia tăng.

Dù còn nhiều thách thức về chi phí, công nghệ, quy mô và pháp lý, tiềm năng kinh tế-xã hội và môi trường, nhưng với sự hỗ trợ từ chính phủ, các tổ chức quốc tế, khu công nghiệp sinh thái có thể trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế xanh, bền vững của Việt Nam, đồng thời nâng cao vị thế cạnh tranh trên bản đồ đầu tư toàn cầu.

Có thể bạn quan tâm

Khách du lịch tham quan rừng ngập mặn Đồi Rồng, phường Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng. (Ảnh NGUYỄN ĐĂNG)

Khai thác tín chỉ carbon từ hệ sinh thái rừng ngập mặn

Trên hành trình Net Zero, bên cạnh việc hạn chế nguồn phát thải thì khai thác và tích lũy tín chỉ các-bon từ tự nhiên là biện pháp hiệu quả. Mới đây, một số nhà khoa học trong nước đã “tìm” được nguồn carbon tự nhiên có trữ lượng lớn và mức lưu trữ trung bình cao từ hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Nông dân Cần Thơ sử dụng máy bay không người lái (drone) phun xịt phân, thuốc trên cánh đồng lúa chất lượng cao.

Hỗ trợ nông dân trồng lúa chất lượng cao

Thực hiện đề án một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, thành phố Cần Thơ được giao triển khai vùng sản xuất 170.000ha.

Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thị Thu Hà cùng nhóm nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu.

Giảm phát thải tại nguồn bằng giải pháp công nghệ “mềm”

Bài toán giảm phát thải khí nhà kính đang trở thành yêu cầu cấp bách đối với nhiều ngành kinh tế, nhất là lĩnh vực sử dụng nhiều nhiên liệu. Bên cạnh các giải pháp đầu tư thiết bị mới, chuyển đổi công nghệ quy mô lớn, những giải pháp công nghệ “mềm” đang được quan tâm bởi tính khả thi trong giai đoạn chuyển tiếp.

Khu công nghiệp công nghệ cao Long Thành được đầu tư xây dựng theo tiêu chuẩn khu công nghiệp sinh thái, xanh.

Xây dựng khu công nghiệp xanh ở Đồng Nai

Đồng Nai được xem là “thủ phủ” công nghiệp của cả nước với 57 khu công nghiệp đang hoạt động. Theo quy hoạch đã được phê duyệt, đến năm 2030 tỉnh sẽ có 81 khu công nghiệp. Địa phương tiên phong chuyển đổi khu công nghiệp hiện hữu và đẩy mạnh đầu tư mới theo hướng khu công nghiệp xanh, sinh thái, tuần hoàn để phát triển bền vững.

Nuôi lợn theo hướng an toàn sinh học tại huyện Xuân Lộc, Đồng Nai. (Ảnh: BÁO NHÂN DÂN)

Giảm phát thải trong chăn nuôi

Ngành chăn nuôi góp phần bảo đảm an ninh thực phẩm, tạo sinh kế cho hàng triệu hộ dân, nhưng lại là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể của ngành nông nghiệp.

Hướng đi cho phát triển kinh tế tuần hoàn ở Thành phố Hồ Chí Minh

Hướng đi cho phát triển kinh tế tuần hoàn ở Thành phố Hồ Chí Minh

Với quá trình đô thị hóa nhanh, áp lực về môi trường, gia tăng về biến đổi khí hậu, Thành phố Hồ Chí Minh đang nỗ lực thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn, tạo tiền đề đổi mới mô hình tăng trưởng. Tuy nhiên, để thực hiện điều này, Thành phố Hồ Chí Minh cần triển khai đồng bộ các giải pháp với những chính sách đột phá mạnh mẽ.

Thành phố Hồ Chí Minh biến rác thải thành tài nguyên

Thành phố Hồ Chí Minh biến rác thải thành tài nguyên

Hiện nay, khoảng 60 phần trăm lượng rác của Thành phố vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp. Cách làm này không chỉ tiêu tốn tài nguyên đất đai, phát sinh ô nhiễm thứ cấp mà còn thải ra khí mê tan, loại khí nhà kính có tác động mạnh gấp nhiều lần khí CO₂.

Mô hình nông nghiệp xanh tại An Giang: Trồng sen kết hợp nuôi cá trê vàng.

An Giang ứng dụng công nghệ, chuyển sản xuất nông nghiệp xanh

Là tỉnh đầu nguồn sông Cửu Long, An Giang có lợi thế phát triển nông nghiệp nhưng cũng chịu tác động của biến đổi khí hậu, lũ thất thường, hạn hán và xâm nhập mặn. Tỉnh chuyển sang nông nghiệp “thuận thiên”, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ và các mô hình sinh thái, hướng tới nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp.

Những sản phẩm có bao bì làm từ phụ phẩm nông nghiệp như vỏ cà-phê, tinh bột sắn, ngô.

Giảm rác thải nhựa, mở lối cho kinh tế tuần hoàn

Lâu nay, phần lớn chất thải là túi ni-lông và các sản phẩm nhựa dùng một lần vẫn nằm lẫn với rác thải rắn, bị chôn lấp, đốt hoặc thất thoát ra sông, hồ, biển. Trong khi đó, khung pháp lý về quản lý chất thải nhựa ngày càng đầy đủ, nhưng để biến quy định thành thói quen xã hội còn rất nhiều việc phải làm.

Các chuyên gia, diễn giả tham gia đối thoại. (Ảnh: HNV)

Đột phá công nghệ xanh, đưa đô thị tiến biển

Một trong những xu hướng quan trọng nhất của thế kỷ 21 chính là tiến biển bằng đô thị với các tiêu chuẩn ESG (môi trường-xã hội và quản trị) nâng cao, trong đó, trường hợp điển hình đầy triển vọng của Việt Nam hiện nay chính là Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhà máy Nhiệt điện Thái Bình 2 áp dụng nhiều biện pháp công nghệ và quản lý môi trường tiên tiến. (Ảnh: PHONG SƠN)

Giảm phát thải khí mê-tan, vấn đề cấp thiết

Trong việc ứng phó biến đổi khí hậu, khí CO2 thường được nhắc đến nhiều nhưng khí mêtan (CH4) mới là tác nhân chính làm tốc độ nóng lên toàn cầu nhanh chóng, gấp khoảng 80 lần khí CO2 trong 20 năm đầu tồn tại trong khí quyển.

ESG đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp muốn duy trì tính cạnh tranh, thu hút nhà đầu tư và phát triển bền vững. (Ảnh: Đỗ Bảo)

Thực hành ESG cần sự đột phá

Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước liên tục ban hành các chủ trương, chính sách, định hướng quan trọng thúc đẩy kinh tế xanh và thực hành ESG (Môi trường-Xã hội-Quản trị); trong đó, nổi bật là Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050.

Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I đang hoàn thiện các công đoạn cuối để đưa vào vận hành. Ảnh EVN

Nhiệt điện Quảng Trạch I: "Điểm tựa" an ninh năng lượng và lời giải cho bài toán chuyển đổi xanh

Với công nghệ siêu tới hạn tiên tiến và định hướng chuyển đổi xanh rõ ràng, Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I được ví như "cột sống" của hệ thống điện miền trung đang khẳng định lời giải thuyết phục cho bài toán kép: Vừa bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, vừa kiên định thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050

Rừng đóng vai trò quan trọng trong chiến lược đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).

Rừng xanh đến Net Zero

Trong chiến lược giảm phát thải và đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, rừng đóng vai trò quan trọng. Không chỉ là “lá phổi xanh” của hành tinh, rừng còn là nơi hấp thụ tự nhiên lượng khí CO₂, góp phần cân bằng khí nhà kính.

Các chuyên gia, diễn giả trong nước và quốc tế tại 1 trong rất nhiều phiên thảo luận khác nhau trong khuôn khổ diễn đàn. (Ảnh: HNV)

Việt Nam có khả năng vượt rủi ro nếu chuyển đổi xanh tích cực, hiệu quả

Hưởng ứng tinh thần “Tiên phong đổi mới, Kiến tạo tương lai” của Diễn đàn Kinh tế xanh (GEF) 2025 tại Hà Nội vào ngày 27/11 do Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) tổ chức, các đối tác quốc tế và Việt Nam đều nhận thức đây chính là thời điểm để dẫn dắt, để kiến tạo và hành động.

Những tán rừng ở thôn 3, xã Tiên An, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam (cũ), nay là xã Thạnh Bình (Đà Nẵng). (Ảnh TÙNG LÂM)

Giai đoạn mới cho thị trường carbon

Sau COP30, các thỏa thuận toàn cầu, đặc biệt là những quy định liên quan đến Điều 6 của Thỏa thuận Paris, đang mở ra một giai đoạn mới cho thị trường carbon. Việt Nam cũng đang khẩn trương chuẩn bị vận hành thị trường carbon trong nước từ 2028 và tăng cường hội nhập sâu rộng hơn với các cơ chế trao đổi tín chỉ carbon quốc tế.