Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm khoa học và công nghệ lớn nhất cả nước, nhưng đang chịu áp lực thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao. Hiện, đội ngũ lao động của thành phố lên đến khoảng 5 triệu người nhưng tỷ lệ cán bộ có trình độ tiến sĩ rất thấp (chỉ khoảng 820 người, chiếm 0,66%).
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đưa ra mục tiêu đến năm 2030 đạt 12 cán bộ nghiên cứu khoa học/10.000 dân, nhưng hiện Việt Nam mới đạt 7,68/10.000 dân. Thành phố Hồ Chí Minh là “đầu tàu” về khoa học, công nghệ; tuy nhiên, ở các ngành mũi nhọn như vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, IoT, năng lượng tái tạo, đường sắt đô thị… đang thiếu hụt nghiêm trọng các nhà khoa học đầu ngành hay các tổng công trình sư.
Để thu hút, giữ chân người tài, cuối năm 2023, Hội đồng nhân dân thành phố đã ban hành Nghị quyết số 27/2023/NQ-HĐND về mức thu nhập chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt đối với lĩnh vực thành phố có nhu cầu. Cụ thể, thành phố hỗ trợ thu nhập ban đầu một lần với mức 100 triệu đồng/người; hỗ trợ thu nhập hàng tháng từ 30 triệu đồng đến 100 triệu đồng/ người/tháng. Hỗ trợ mức thu nhập khuyến khích nghiên cứu khoa học, phát huy năng lực trí tuệ, phát triển công nghệ với giá trị bằng 5% tổng kinh phí ngân sách thành phố chi trả cho công trình đó; tổng mức thu nhập khuyến khích không thấp hơn 50 triệu đồng/người/công trình.
Trường hợp tổng mức ngân sách đầu tư cho công trình đã được phê duyệt vượt quá 100 tỷ đồng/công trình thì mức thu nhập khuyến khích tối đa là 1 tỷ đồng/người/công trình…
Tuy chưa có thống kê chính thức, nhưng kết quả từ chính sách này vẫn chưa thu hút được nhiều các nhà khoa học, chuyên gia, người có tài năng đặc biệt đến làm việc tại thành phố. Trong đó có nhiều nguyên nhân: môi trường làm việc chưa phù hợp để các nhà khoa học chuyên tâm nghiên cứu, phát triển bản thân; mức đãi ngộ tuy đã cải tiến nhưng vẫn có thể chưa đủ cạnh tranh với khu vực tư nhân hoặc thị trường quốc tế, đặc biệt trong ngành vi mạch bán dẫn, AI (trí tuệ nhân tạo), nơi mức lương chuyên gia có thể cao hơn gấp nhiều lần.
Với vai trò là trung tâm khoa học, công nghệ hàng đầu cả nước, thành phố hiện đang sở hữu một số lượng lớn các tổ chức khoa học, công nghệ và phòng thí nghiệm tiên tiến. Dù có thiết bị hiện đại, nhưng nhiều phòng thí nghiệm thiếu nhân lực đủ năng lực vận hành, tối ưu hóa sử dụng, làm giảm hiệu quả đầu tư và giá trị thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Thành phố cần có chính sách đột phá và cạnh tranh hơn nữa để phát triển nguồn nhân lực, cũng như thu hút, giữ chân nhân tài, đặc biệt các nhà khoa học đầu ngành, các tổng công trình sư trong các ngành công nghệ cao đang thiếu hụt nghiêm trọng. Đồng thời, tiếp tục thể chế hóa quy định của Nghị quyết số 57-NQ/ TW; Nghị quyết số 71/NQ-CP ngày 1/4/2025 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung cập nhật chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 98/2023/QH15 ngày 24/6/2023 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý mới cho công tác triển khai, thực hiện phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho thành phố trong thời gian tới.
