Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ, vẫn tồn tại những thách thức về quản lý, nhất là tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đòi hỏi các biện pháp kiểm soát quyết liệt để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Sự bùng nổ của thương mại điện tử và vấn nạn hàng giả
Thương mại điện tử ở nước ta hiện đang không ngừng phát triển nhờ những tiến bộ của công nghệ, trở thành "mảnh đất màu mỡ" cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh.
Theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), hiện Việt Nam đang nằm trong top 3 các nước Đông Nam Á về tăng trưởng bán lẻ trực tuyến. Doanh thu thương mại điện tử năm 2024 đạt 25 tỷ USD, tăng 20% so với năm 2023 và dự kiến đạt mức 39 tỷ USD trong năm 2025.
Sự tăng trưởng này nhờ làn sóng chuyển đổi số, kết nối internet phổ cập, thanh toán online và logistics phát triển. Tuy nhiên, khung pháp lý chưa theo kịp khiến thương mại điện tử bị lợi dụng để buôn bán hàng giả, hàng lậu, xâm phạm sở hữu trí tuệ.
Người tiêu dùng thường gặp tình trạng "treo đầu dê, bán thịt chó", mất tiền oan khi mua hàng trên mạng xã hội hay sàn thương mại điện tử. Theo báo cáo của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, trong năm 2024 lực lượng Quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra 68.280 vụ việc, phát hiện, xử lý 47.135 vụ vi phạm; chuyển cơ quan điều tra 178 vụ có dấu hiệu tội phạm (tăng 2%).
Trong đó, riêng trong lĩnh vực thương mại điện tử, xử lý 3.124 vụ vi phạm (tăng 266% so với năm 2023), chuyển cơ quan điều tra 4 vụ, xử phạt vi phạm hành chính 48 tỷ đồng (tăng 220% so với năm 2023); trị giá hàng hóa vi phạm hơn 34 tỷ đồng (tăng 440% so với năm 2023).
Tính riêng trong 11 tháng vừa qua, nhiều vụ việc vi phạm liên quan thương mại điện tử đã liên tục bị lực lượng Quản lý thị trường phát hiện và xử phạt. Đơn cử, lực lượng Quản lý thị trường Thành phố Hồ Chí Minh đã phối hợp kiểm tra một điểm kinh doanh rao bán đường cát trên mạng xã hội.
Tại hiện trường, lực lượng chức năng phát hiện 146 bao đường cát loại 12kg/bao, tổng cộng gần 2 tấn. Toàn bộ số hàng không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc.
Bên cạnh đó, một số vụ việc khác như việc lực lượng Quản lý thị trường thành phố Hà Nội thu giữ 2.000 sản phẩm giả mạo nhãn hiệu Hermes, Gucci trị giá 20 tỷ đồng; thu giữ 126 nghìn sản phẩm không hóa đơn trị giá 20 tỷ đồng của Mailystyle.
Các đối tượng này đều sử dụng mạng xã hội như Facebook, TikTok để bán hàng hóa vi phạm một cách tinh vi, kho hàng phân tán, khiến kiểm soát khó khăn. Điều này làm mất niềm tin người tiêu dùng, ảnh hưởng doanh nghiệp chân chính.
Cần sớm có chế tài bảo vệ người tiêu dùng
Để phát triển thương mại điện tử một cách bền vững, minh bạch, các lực lượng chức năng như Quản lý thị trường cần tiếp tục phối hợp địa phương, các lực lượng Công an, Hải quan trong việc kiểm tra, giám sát thị trường.
Trách nhiệm của các chủ sàn thương mại điện tử cần phải được quy định rõ, có trách nhiệm trong kiểm soát nguồn gốc xuất xứ, bảo đảm hóa đơn chứng từ đầy đủ. Nếu phát hiện hàng giả, phải gỡ gian hàng trong 24 giờ.
Cục trưởng Quản lý và phát triển thị trường trong nước Trần Hữu Linh nhấn mạnh, cần đẩy mạnh giám sát, xử lý vi phạm trên không gian mạng chống hàng giả trên thương mại điện tử phải được xem là ưu tiên; đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp đa ngành, rà soát pháp luật, truyền thông nâng cao nhận thức người dân.
Cũng theo ông Linh, thời gian tới, Cục sẽ tiếp tục chỉ đạo lực lượng Quản lý thị trường cả nước đẩy mạnh thực hiện kiểm tra, xử lý, thực hiện theo Đề án chống hàng giả bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên môi trường thương mại điện tử nhằm từng bước xây dựng thị trường thương mại điện tử minh bạch và lành mạnh hơn.
Song, về lâu dài, các cơ quan quản lý cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp nâng chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh chương trình "Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt" trên thương mại điện tử.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng cần đầu tư công nghệ chống giả, phối hợp sàn thương mại điện tử và cơ quan chức năng trong việc chủ động phát hiện vi phạm. Với các giải pháp đồng bộ, thương mại điện tử Việt Nam trong tương lai sẽ ngày càng lành mạnh hóa, bảo vệ người tiêu dùng và thúc đẩy kinh tế số.
Theo nhận định của một số chuyên gia, để khắc phục bất cập hiện nay trong quản lý thương mại điện tử, quan trọng nhất cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và con người để đáp ứng tình hình thực tế, phục vụ tốt nhiệm vụ đấu tranh phòng chống hàng giả trên không gian mạng.
Đồng thời, các lực lượng chức năng cần tích cực chủ động phối hợp, thực hiện rà soát nắm bắt thông tin phát hiện xử lý các hoạt động vi phạm thông qua bán hàng online, các đầu mối vận chuyển hàng hóa… Đặc biệt, phải tập trung rà soát các quy định về pháp luật, nhất là Luật Giao dịch điện tử (sửa đổi), Luật Bảo vệ người tiêu dùng (sửa đổi); cần yêu cầu bổ sung trách nhiệm của các chủ mạng xã hội, sàn giao dịch thương mại điện tử.
Bên cạnh đó, cần tăng cường quản lý toàn diện giao dịch giữa người mua và người bán; giám sát hàng hóa lưu thông trên môi trường mạng nhằm ngăn chặn các hành vi lợi dụng thương mại điện tử để kinh doanh hàng giả, hàng lậu, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ trong thời gian tới.
