Chưa sát thực tế
Theo Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), công tác bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động vẫn đứng trước những thách thức lớn, như: số vụ tai nạn lao động, số người mắc bệnh nghề nghiệp, sự cố nghiêm trọng có dấu hiệu tăng. Nguyên nhân là nhiều người sử dụng lao động chưa quan tâm, chú ý thực hiện quy định của pháp luật về quản lý, kiểm soát nguy cơ, rủi ro; nhiều người lao động chưa được huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động…
TS Nguyễn Anh Thơ, Viện trưởng Khoa học An toàn và Vệ sinh lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam), cho rằng, trước khi người lao động vào làm một công việc mới thì họ phải được chủ sử dụng lao động huấn luyện, cung cấp đầy đủ thông tin về các nguy cơ mất an toàn lao động. Nếu chủ sử dụng lao động có bộ phận chuyên môn, chuyên gia thì có thể tự tổ chức huấn luyện cho người lao động. Nếu không có chuyên gia, không đủ năng lực thì có thể thuê bên ngoài. Mục tiêu của công tác huấn luyện là nâng cao nhận thức, kỹ năng, đặc biệt là thái độ làm việc của người lao động, người quản lý, chủ doanh nghiệp đối với công tác an toàn, bảo vệ sức khỏe người lao động.
Trên thực tế, công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành huấn luyện an toàn lao động, tuân thủ các quy định của pháp luật về bảo đảm an toàn lao động còn có điểm bất cập, chưa sát thực tế. Vì vậy, có đơn vị, doanh nghiệp vi phạm nhưng chưa bị phát hiện và xử lý kịp thời.
Bà Chu Thị Hạnh, Phó Cục trưởng Việc làm cho biết, 50% số vụ tai nạn có nguyên nhân bắt nguồn từ người sử dụng lao động, cho thấy trách nhiệm người sử dụng lao động là rất lớn. Lãnh đạo Cục Việc làm cũng chỉ ra, gần đây ở nhiều doanh nghiệp xảy ra tình trạng sử dụng máy móc thiết bị cũ, công tác huấn luyện thông tin giảm, nhiều nơi chỉ làm chống đối.
Theo nhiều chuyên gia, công tác thanh tra chấp hành các quy định về an toàn, vệ sinh lao động hiện nay thường thành lập đoàn. Doanh nghiệp bị thanh tra được lên kế hoạch, được báo trước, sau đó đoàn thanh tra sẽ vào xem xét nghiên cứu hồ sơ xem còn gì vướng mắc. “Thực tế, việc này chỉ là để xem xét hồ sơ có bảo đảm đúng quy định của pháp luật hay không, giúp doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ cho đầy đủ. Trong khi đó, điều quan trọng nhất của công tác thanh tra, kiểm tra an toàn, vệ sinh lao động là làm rõ quá trình sản xuất, điều kiện làm việc có bảo đảm an toàn không”, TS Nguyễn Anh Thơ chỉ ra.
Chính quyền cấp cơ sở cần chú trọng bố trí nguồn lực về nhân sự, tài chính cho triển khai công tác an toàn, vệ sinh lao động trong bối cảnh sắp xếp tổ chức, bộ máy của hệ thống chính trị. Cùng với đó, doanh nghiệp cần đẩy mạnh tự quản trị rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động, nhất là trong Tháng Công nhân và Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động năm 2025.
Bà Hồ Thị Kim Ngân Phó Trưởng ban Chính sách, pháp luật và Quan hệ lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam)
Xem xét thay đổi phương thức thanh kiểm tra
Nhằm tăng cường việc tuân thủ pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động, kéo giảm các vụ tai nạn lao động, mới đây, Bộ Nội vụ ban hành Công văn số 907/BNV-CVL gửi Chủ tịch ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; các tập đoàn, tổng công ty về việc tăng cường công tác bảo đảm an toàn vệ sinh lao động. Theo đó, Bộ Nội vụ đề nghị Chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các cơ quan chức năng tại địa phương tiếp tục cụ thể hóa các giải pháp thực hiện Chỉ thị số 31-CT/TW ngày 19/3/2024 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác an toàn, vệ sinh lao động trong tình hình mới. Trong đó, cần xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm, giải pháp thực hiện với tinh thần “năm rõ” (rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian và rõ kết quả).
Bộ Nội vụ giao Cục Việc làm tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động; đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân vi phạm gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng về an toàn, vệ sinh lao động (nếu có); tổng hợp các kiến nghị, rà soát, đề xuất cấp thẩm quyền sửa đổi, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động; các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động bảo đảm phù hợp và khả thi trong thực tiễn.
Theo kinh nghiệm quốc tế, khi thanh tra, sẽ không báo trước doanh nghiệp. Đoàn thanh tra cũng không cần phải mất quá nhiều thời gian tại doanh nghiệp, mà đến khu vực cần phải kiểm soát an toàn lao động xem có đạt yêu cầu không. Chưa đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn, thanh tra có thể yêu cầu chủ doanh nghiệp ngay lập tức khắc phục. Nếu hậu kiểm mà doanh nghiệp chưa xử lý thì có các biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn, như dừng sản xuất, xử phạt theo thẩm quyền.
Về tổng thể, cần điều chỉnh quy định về giám sát chất lượng những hệ thống công nghệ đi kèm các dự án đầu tư của nước ngoài cũng như trong nước ngay từ khi xây dựng. Cùng với đó, đoàn thanh tra cần có chuyên gia giỏi, kiến thức đầy đủ về công nghệ, quy trình làm việc, hệ thống quản lý để có thể sớm phát hiện vi phạm, bất cập, từ đó cảnh báo, tư vấn cho doanh nghiệp.
