Cuộc đua bắt đầu sau khi biết điểm
Ngày Bộ giáo dục và Đào tạo công bố điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026, hàng triệu học sinh sẽ bước vào giai đoạn được xem là “căng thẳng” không kém những ngày làm bài thi: đăng ký nguyện vọng xét tuyển đại học.
Nếu trước đây, điểm chuẩn gần như là “kim chỉ nam” duy nhất để thí sinh đưa ra quyết định, thì mùa tuyển sinh năm nay lại cho thấy một bức tranh khác. Kỳ thi đầu tiên theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 diễn ra trong bối cảnh các trường đại học ngày càng đa dạng hóa phương thức tuyển sinh, còn mặt bằng điểm các môn lại biến động không đồng đều. Điều đó khiến việc đăng ký nguyện vọng không còn là bài toán so sánh điểm chuẩn của năm trước, mà trở thành bài toán về chiến lược lựa chọn.
Theo PGS, TS Phạm Mạnh Hà (Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội), đây là năm hiếm hoi phổ điểm các môn dịch chuyển theo nhiều hướng khác nhau. Điểm Toán và Hóa học có xu hướng tăng, trong khi Vật lý, Tiếng Anh và Địa lý giảm. Vì vậy, điểm chuẩn của từng khối sẽ phụ thuộc rất lớn vào tổ hợp xét tuyển. Ông Hà dự báo tổ hợp B00 có khả năng tăng mạnh nhất, D01 có thể nhích nhẹ nhờ điểm Toán, A00 tương đối ổn định, còn A01 và đặc biệt C00 có xu hướng giảm.
Từ thực tế đó, chuyên gia lưu ý thí sinh không nên chỉ nhìn vào điểm chuẩn của năm trước để đặt nguyện vọng. Điều quan trọng hơn là xác định vị trí điểm số của mình trong phổ điểm chung, đồng thời tìm hiểu kỹ cách quy đổi giữa các tổ hợp và các phương thức xét tuyển mà từng trường áp dụng.
Cùng với kết quả kỳ thi THPT, nhiều trường sử dụng kết quả đánh giá năng lực, tư duy, chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế hoặc kết hợp nhiều tiêu chí khác trong tuyển sinh. Hệ thống xét tuyển chung của Bộ giáo dục và Đào tạo giúp các phương thức này được xử lý đồng thời, bảo đảm mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển vào nguyện vọng cao nhất đủ điều kiện.
Điều quan trọng là nghề nghiệp tương lai
“Mỗi mùa tuyển sinh, câu hỏi của phụ huynh gần như đều xoay quanh điểm số. Đó là câu hỏi cần thiết, nhưng chưa phải câu hỏi quan trọng nhất”, PGS, TS Phạm Mạnh Hà nhận định. Theo ông, chọn ngành không phải là cuộc đua giành một tấm vé vào cổng trường, mà là lựa chọn con đường nghề nghiệp lâu dài. Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm đến mức điểm chuẩn hay danh tiếng của trường, phụ huynh và học sinh cần nhìn vào chất lượng chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, môi trường thực hành, cơ hội việc làm sau tốt nghiệp và trên hết là sự phù hợp giữa năng lực của người học với yêu cầu của ngành nghề.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, sức hút của thị trường không đồng nghĩa với sự phù hợp của mỗi cá nhân. Một ngành nghề có nhu cầu nhân lực cao nhưng không phù hợp năng lực, sở trường của người học sẽ rất khó tạo động lực để theo đuổi lâu dài.
Nếu câu chuyện đăng ký nguyện vọng phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận của học sinh và phụ huynh, thì ở góc độ quản lý, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 lại được xem là dấu mốc quan trọng trong tiến trình đổi mới giáo dục. Đây là năm đầu tiên kỳ thi được tổ chức hoàn toàn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, diễn ra trong bối cảnh cả nước thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và nhiều địa phương vừa hoàn tất việc sắp xếp đơn vị hành chính.
Với hơn 1,22 triệu thí sinh dự thi tại hàng nghìn điểm thi trên cả nước, quy mô lớn nhất từ trước tới nay, áp lực đối với công tác tổ chức lớn hơn nhiều so các năm trước. Điều ngành giáo dục hướng tới không chỉ là một kỳ thi an toàn, mà còn là một kỳ thi phản ánh đúng năng lực người học. GS, TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Quản lý chất lượng (Bộ giáo dục và Đào tạo) cho biết: “Mục tiêu không phải tăng độ khó, mà tăng khả năng phân hóa, khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thay vì ghi nhớ máy móc”. Theo ông, những dữ liệu thu được từ mùa thi năm nay sẽ tiếp tục được Bộ sử dụng để hoàn thiện ngân hàng câu hỏi và điều chỉnh kỹ thuật khảo thí trong các năm tiếp theo.
Xa hơn, kỳ thi năm 2026 còn mở ra bước chuyển tiếp theo trong tiến trình hiện đại hóa khảo thí quốc gia. Bộ giáo dục và Đào tạo đã hoàn thiện Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026 2036 và trình cấp có thẩm quyền xem xét. Theo định hướng của đề án, công nghệ sẽ được sử dụng nhằm giảm tối đa sự can thiệp chủ quan của con người. Nhiều công đoạn như mã hóa đề thi, phân phối và thu nhận bài thi, ghi nhật ký toàn bộ thao tác, quản lý quyền truy cập, chấm tự động các câu hỏi trắc nghiệm, phân tích dữ liệu khảo thí và từng bước nghiên cứu ứng dụng AI trong xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa sẽ được tự động hóa. Đây không chỉ là thay đổi về công nghệ, mà còn là bước chuyển trong tư duy quản lý khảo thí, hướng tới một hệ thống đánh giá minh bạch, chính xác và dựa trên dữ liệu ■