Theo nhận định của Cục Khí tượng Thủy văn, El Nino đã hình thành và có thể mạnh tương đương hoặc hơn các đợt năm 2015-2016 và 2019-2020. Do đó, nhiệt độ được dự báo cao hơn bình thường, nắng nóng gay gắt, trong khi lượng mưa thiếu hụt và mùa mưa có thể kết thúc sớm. Nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước trong mùa khô 2026-2027 rất cao, nhất là tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.
Các khu vực nguy cơ bị ảnh hưởng nặng
Theo Cục Quản lý tài nguyên nước, dưới tác động của El Nino, trong giai đoạn tháng 6-8/2026, dòng chảy trên 12 lưu vực lớn thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10-75%, ngoại trừ lưu vực sông Hồng và dòng chính sông Mã. Dự báo lượng mưa có thể thiếu hụt 10-40%; đồng thời, xâm nhập mặn xuất hiện sớm và lấn sâu.
Bài học từ các mùa hạn 2015-2016 và 2019-2020 cho thấy, rủi ro bắt đầu từ cuối mùa lũ. Khi đó, 43 hồ thủy điện lớn được thống kê đều không tích đủ nước, tổng thiếu hụt 7,73-11 tỷ m³; 65% trong số 189 hồ thủy lợi lớn cũng thiếu nước. Đồng thời, dòng chảy mùa cạn trên các sông chính giảm 15-78%.
Từ bức tranh chung đó, rủi ro tại từng vùng có sự khác biệt. Ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, dù hệ thống thủy lợi tương đối đồng bộ, khu vực vẫn phải bảo đảm nước cho khoảng 29 triệu người và 800.000 ha nông nghiệp. Trong khi mực nước sông Hồng hạ thấp làm giảm khả năng lấy nước, việc tập trung 46,1% công suất thủy điện cả nước còn khiến thiếu nước tác động đến an toàn hệ thống điện.
Với Tây Nguyên, khoảng 735.300 ha cây công nghiệp, cây lâu năm nằm ngoài phạm vi cấp nước thủy lợi, trong khi tỷ lệ chủ động nước chỉ đạt 17-19%. Do vậy, nếu dòng chảy giảm 36-40% hoặc cao hơn, các vùng cà-phê, hồ tiêu và công trình cấp nước nhỏ sẽ chịu tác động trực tiếp.
Tại Đông Nam Bộ, lưu vực sông Đồng Nai có mức căng thẳng mùa cạn cao nhất cả nước, trong khi 91% công suất cấp nước đô thị phụ thuộc vào hồ thượng lưu. Do đó, suy giảm dòng chảy kết hợp với ô nhiễm và xâm nhập mặn có thể ảnh hưởng khoảng 26 triệu người, các khu công nghiệp và 210.000 ha thuộc hệ thống Dầu Tiếng - Phước Hòa.
Đáng lo ngại, với Đồng bằng sông Cửu Long dù có lượng nước lớn nhất nhưng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dòng chảy sông Mê Công; 87,3% công suất cấp nước đô thị khai thác từ sông không có công trình điều tiết. Nếu dòng chảy sông Tiền, sông Hậu giảm 40-60% và mặn lấn sâu 40-70 km, sinh hoạt và nông nghiệp ven biển sẽ chịu sức ép lớn.
Bảo đảm nước sinh hoạt, sản xuất cho người dân
Tại các địa phương, ngày 8/9, ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau cho biết: Qua rà soát, gần 13.800 hộ dân Cà Mau có khả năng thiếu nước sinh hoạt hoặc cần hỗ trợ công trình cấp nước tập trung do tác động bởi El Nino. Cà Mau yêu cầu các đơn vị chuyên môn tập trung duy tu, sửa chữa các công trình cấp nước nông thôn; đẩy nhanh tiến độ các dự án cấp nước nông thôn cấp bách; chủ động bố trí các bồn chứa nước và huy động nguồn lực xã hội hóa hỗ trợ người dân tại những điểm thiếu nước.
Trước đó, ngày 4/9, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên cho biết: Thành phố yêu cầu chủ động xây dựng kế hoạch ứng phó hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ, từ điều chỉnh lịch thời vụ, giống cây trồng, điều tiết công trình thủy lợi đến cấp và trữ nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất; phòng cháy rừng, bảo vệ cây trồng, vật nuôi và tăng cường thông tin cảnh báo đến từng cộng đồng dân cư.
Trước những dự báo, ông Châu Trần Vĩnh - Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước cho rằng, giải pháp xuyên suốt là điều hòa, phân phối nguồn nước từ sớm, từ xa. Theo đó, ngay từ tháng 9/2026, các địa phương cần chủ động tích nước cho hồ thủy lợi, thủy điện; vận hành linh hoạt để vừa phòng, chống lũ, vừa dành nước cho mùa cạn năm 2027. Đối với 10 lưu vực có quy trình liên hồ chứa, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được đề xuất quyết định việc tích nước; riêng lưu vực sông Hồng do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quyết định. Qua đó, hoạt động điều hành có thể bám sát thực tế nhưng vẫn bảo đảm phối hợp thống nhất trên toàn lưu vực. Cùng với tích nước, các địa phương cần điều chỉnh mùa vụ, chuyển đổi cây trồng hoặc cắt giảm diện tích tại nơi không bảo đảm nguồn; kết hợp hoặc luân phiên khai thác nước mặt và nước dưới đất; phục hồi giếng khoan dự phòng. Trong mọi trường hợp, nước sinh hoạt phải được ưu tiên cao nhất.
Đồng thời, Bộ Xây dựng được đề nghị tăng kết nối cấp nước, giảm thất thoát và chuẩn bị nguồn dự phòng cho đô thị lớn. Bộ Công thương cùng ngành điện cần cân đối các nguồn điện khác, hạn chế phụ thuộc quá mức vào thủy điện khi phải giữ nước cho hạ du.
Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các đơn vị chuyên môn cần phối hợp theo dõi hồ chứa, hướng dẫn thời vụ, bảo đảm cấp nước nông thôn và tăng cường dự báo. Kịch bản nguồn nước đối với sông Hồng, sông Mê Công dự kiến công bố trong tháng 10/2026, các lưu vực còn lại trong tháng 11-12/2026. Trên cơ sở đó, nơi thiếu nước phải lập ngay phương án điều hòa, phân phối.
Trước nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước trong mùa khô 2026-2027 rất cao, nếu không tích trữ ngay trong mùa lũ năm nay, thiếu nước có thể tác động đến sinh hoạt, sản xuất, phát điện và hệ sinh thái. Vì vậy, cần chuyển từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro, từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa.
