Lắng nghe ý kiến của dân
Không ít người dân trăn trở về lộ trình, các chính sách hỗ trợ tái định cư, việc làm, bảo tồn văn hóa… trong tầm ảnh hưởng của dự án. Như ông Nguyễn Thanh Vân (xã Vĩnh Thanh) chia sẻ: Cơ quan chức năng thành phố cần làm rõ ranh giới các khu dân cư hiện hữu được giữ lại với khu vực chỉnh trang để người dân yên tâm sinh sống, đồng thời thực hiện các quyền sử dụng đất theo quy định. Còn người dân ở các xã Thanh Trì, Hồng Vân… mong cơ quan chức năng thành phố tiếp tục nghiên cứu quy mô các tuyến giao thông lớn, đánh giá tác động đến khu dân cư, đất sản xuất để có phương án hỗ trợ hợp lý.
Cùng đó, đối với các làng, xóm lâu đời, cần làm rõ định hướng dài hạn, xây dựng chính sách bảo tồn, hỗ trợ chuyển đổi nghề, tạo việc làm đối với những hộ bị ảnh hưởng về đất sản xuất. Ông Trần Quốc Bảo, nguyên Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hồng Vân (trước khi sáp nhập) kiến nghị: “Thông tin về lộ trình, tiến độ các dự án thành phần cũng như chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng và địa điểm tái định cư cũng phải sớm công khai để người dân chủ động ổn định nơi ở, sản xuất và kinh doanh”.
Trước đây thành phố từng có các kế hoạch phát triển, khai thác giá trị của sông Hồng. Nhưng suốt nhiều năm, dòng sông chưa được đặt đúng vị trí trong cấu trúc phát triển trung tâm, với nhiều dự án chưa thành hiện thực. Theo Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về Văn hóa-Xã hội (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam), việc “đánh thức sông Hồng”, vì thế, không chỉ là câu chuyện quy hoạch, mà còn là hành trình khôi phục mối quan hệ giữa con người với dòng sông, giữa hiện tại với chiều sâu lịch sử. “Tuy nhiên, để thành công, dự án phải nhận được sự đồng thuận của người dân. Muốn vậy, phải lắng nghe ý kiến người dân và người dân phải được hưởng lợi từ dự án này”, TS Nguyễn Viết Chức khuyến nghị.
Xây dựng bảo tàng sống về văn hóa sông Hồng
Bài toán quy hoạch, phát triển Thủ đô Hà Nội nói chung, quy hoạch và phát triển cảnh quan, diện mạo đô thị ven sông Hồng nói riêng là vô cùng phức tạp, tác động đến nhiều cư dân, kết cấu của các làng, xóm đã có nhiều năm tồn tại. Trong tư duy “quay mặt vào sông”, việc kiến tạo tương lai cho dòng sông, bảo tồn ký ức lịch sử, bồi đắp văn hóa cần phải được làm song song.
Theo KTS Phạm Thanh Tùng (Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam), Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, được phê duyệt ngày 13/5/2026 đưa sông Hồng thành “trục xương sống” cho không gian đô thị. Tuy nhiên, dự án cần phấn đấu hình thành “bảo tàng sống” của văn hóa sông Hồng với các làng cổ, làng nghề, di tích lịch sử, không gian nông nghiệp… ở khu vực Bãi giữa và hai bờ sông. Theo đó, người dân có vai trò là chủ thể của bảo tàng đó. KTS Phạm Thanh Tùng chia sẻ: “Một dự án có thể rất thành công về kỹ thuật, hiệu quả về kinh tế nhưng vẫn bị xã hội đánh giá là chưa thành công nếu cộng đồng ven sông cảm thấy họ là những người phải hy sinh thiệt thòi nhiều nhất mà hưởng lợi ít nhất. Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng chỉ thật sự là dự án của thế kỷ khi chuyển được tư duy truyền thống “giải phóng mặt bằng để xây dựng dự án” sang tư duy “lấy con người làm trung tâm, xây dựng cộng đồng mới”.
Nhiều chuyên gia đặt vấn đề: Việc kiến tạo không gian sông Hồng không thể nhìn ở góc độ đơn lẻ hay chỉ là một dự án phát triển hệ thống giao thông, công trình nhà ở. Dự án phải được đặt trong chiến lược dài hạn, có tầm vóc lớn, là câu chuyện về văn hóa, kinh tế, đạo lý và sự hồi sinh của cả một dòng sông gắn bó với lịch sử dân tộc.
KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam lưu ý: Thành phố nên bố trí tái định cư cho người dân ngay trong khu vực thực hiện dự án; tạo điều kiện cho người dân tham gia các hoạt động dịch vụ, thương mại, du lịch ven sông. “Trong kỷ nguyên mới của Thủ đô, dòng sông được nâng tầm trong cấu trúc đô thị. Hai bờ sông thành mặt tiền mới của Hà Nội thì cũng phải mở rộng cơ hội tiếp cận cho người dân”, KTS Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh.
Hà Nội dự tính bố trí khoảng 265 ha đất tái định cư tại chỗ và phụ cận phục vụ giải phóng mặt bằng dự án. Khi người dân được tái định cư theo từng cộng đồng, tính cộng đồng xã hội, nét văn hóa sẽ được bảo tồn. Đây là thứ rất khó đo đếm được bằng tiền, nhưng lại là yếu tố rất quan trọng đối với sự bền vững của dự án.
