Phát biểu tại Ottawa, Thủ tướng Mark Carney cho biết Canada sẽ đáp trả theo nguyên tắc “từng USD một”, nhằm bảo vệ công nhân, nông dân, gia đình và doanh nghiệp Canada. Các chi tiết về danh mục hàng hóa và mức thuế cụ thể sẽ được chính phủ công bố trong những ngày tới.
Theo phóng viên TTXVN tại Mỹ, mức thuế 50% của Mỹ bắt đầu có hiệu lực lúc 0 giờ 1 phút ngày 22/8 (giờ miền Đông của Mỹ), sau khi các cuộc đàm phán vào phút chót giữa hai nước không đạt được thỏa thuận. Các biện pháp mới của Washington ảnh hưởng khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, tương đương khoảng 5% tổng kim ngạch xuất khẩu của Canada sang Mỹ, trong đó có rượu vang, bia, sản phẩm sữa, đồ nội thất, xi-măng, quần áo, thiết bị điện tử, dụng cụ câu cá và dụng cụ khúc côn cầu.
Ông Carney cho rằng Washington đã đưa ra những điều kiện mới vào phút chót mà Canada đánh giá là “không kinh tế, không công bằng” và làm suy giảm lợi ích của một thỏa thuận đối với Canada. Ông nhấn mạnh Canada “không thể chấp nhận những gì Mỹ đề nghị và sẽ không đáp ứng những gì Mỹ yêu cầu”.
Theo Thủ tướng Canada, Ottawa trước đó sẵn sàng dỡ bỏ một số mức thuế trả đũa đối với các lĩnh vực chiến lược như thép, nhôm và xe hơi nếu Mỹ giảm đáng kể thuế đối với các ngành này. Canada cũng sẵn sàng vận động các tỉnh bang đưa rượu Mỹ trở lại các kệ hàng. Tuy nhiên, Ottawa không chấp nhận những yêu cầu mà nước này cho là ảnh hưởng đến chủ quyền, các ngành công nghiệp chủ chốt, chính sách ngôn ngữ và văn hóa.
Trong tuyên bố ngày 21/8, ông Carney cho biết Canada đã chuẩn bị gần 25 tỷ USD các chương trình hỗ trợ người lao động và doanh nghiệp chịu tác động từ căng thẳng thương mại trong 18 tháng qua và sẽ công bố thêm các biện pháp hỗ trợ trong tuần tới. Ottawa đồng thời đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm sự phụ thuộc vào Mỹ.
Về phía Mỹ, Đại diện Thương mại Jamieson Greer cho biết hiện chưa có cuộc đàm phán mới nào được lên kế hoạch. Ông cáo buộc Canada đưa ra những yêu cầu mới và rút lại các cam kết trước đó, đồng thời lưu ý Washington sẽ tiếp tục triển khai các biện pháp đáp trả hành động trả đũa của Canada.
Động thái của Ottawa khiến căng thẳng thương mại giữa hai đồng minh Bắc Mỹ leo thang đáng kể và đặt thêm sức ép lên tương lai của Hiệp định thương mại Mỹ-Mexico-Canada (USMCA). Tranh chấp lần này có nguy cơ gây tổn hại đặc biệt đối với những ngành dễ bị tổn thương của Canada như gỗ mềm và rượu vang, đồng thời có thể dẫn tới mất việc làm và đóng cửa doanh nghiệp.
Thủ hiến tỉnh Ontario Doug Ford, một trong những người chỉ trích mạnh chính sách thuế quan của Washington, ủng hộ quyết định của ông Carney và cho rằng thỏa thuận mà Mỹ đề nghị sẽ gây bất lợi cho Ontario, đặc biệt đối với các ngành xe hơi, thép và sản xuất. Phòng Thương mại Canada cũng cảnh báo doanh nghiệp cần chuẩn bị cho tác động của các mức thuế mới.
Đáng chú ý, cuộc khủng hoảng lần này xảy ra sau khi Tổng thống Trump hồi tháng 7 tuyên bố có thể sử dụng Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 để áp mức thuế lên tới 50% đối với hàng hóa Canada. Đây là một công cụ pháp lý chưa từng được tổng thống Mỹ sử dụng để áp thuế kể từ khi điều khoản này được ban hành năm 1930.
Giới phân tích cho rằng việc hai bên từ chỗ tiến gần một thỏa thuận chuyển sang áp thuế và trả đũa cho thấy quan hệ thương mại Mỹ-Canada đang bước vào giai đoạn bất ổn nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, do hai nền kinh tế có mức độ hội nhập rất sâu, đặc biệt trong ngành xe hơi, năng lượng, thép, nông nghiệp và chuỗi cung ứng sản xuất, áp lực kinh tế có thể buộc hai bên phải quay lại bàn đàm phán. Cuộc đối đầu hiện nay có nguy cơ trở thành một sự tái định hình dài hạn trong quan hệ kinh tế giữa hai nước, thay vì chỉ là một vòng tranh chấp thuế quan ngắn hạn.
Theo giới quan sát, việc Canada ấn định ngày 8/9 để trả đũa, thay vì áp dụng ngay lập tức, tạo thêm một khoảng thời gian hơn hai tuần để Washington và Ottawa có thể nối lại thương lượng. Tuy nhiên, việc Đại diện Thương mại Greer tuyên bố chưa có kế hoạch đàm phán mới cho thấy khả năng căng thẳng tiếp tục kéo dài trong ngắn hạn là khá cao. Trong khi đó, tranh chấp có thể trở thành phép thử quan trọng đối với chiến lược thương mại “America First” (nước Mỹ trước tiên) của Tổng thống Trump, khi mức thuế mới không chỉ tác động tới Canada mà còn có khả năng ảnh hưởng đến doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ thông qua các chuỗi cung ứng xuyên biên giới.
