Thực hiện Đề án một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, năm 2024, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai 7 mô hình thí điểm tại các tỉnh Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, thành phố Cần Thơ. Tại tỉnh Vĩnh Long, hai hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo (xã Hưng Mỹ) và Phát Tài (xã Châu Thành) được chọn thực hiện mô hình với diện tích 100 ha. Theo đánh giá của Trung tâm Khuyến nông quốc gia, kết quả bước đầu cho thấy, các mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp của tỉnh đã mang lại những lợi ích rõ rệt cả về kinh tế lẫn môi trường.
Ông Trương Hòa Thuận, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo cho biết: Mô hình thí điểm được hợp tác xã triển khai với diện tích 50 ha, có 46 thành viên tham gia, giống lúa được sử dụng là ST24 thuộc nhóm lúa chất lượng cao, có thời gian sinh trưởng trung bình khoảng 105 ngày. Phương thức gieo sạ được áp dụng trong mô hình sạ bằng máy sạ hàng theo cụm, với lượng giống sử dụng từ 60-70 kg/ha. Việc áp dụng kỹ thuật sạ cụm nhằm giảm lượng giống sử dụng; đồng thời tạo điều kiện cho cây lúa phát triển thông thoáng, hạn chế sâu bệnh; giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón. Thời gian qua, hợp tác xã cũng đã đầu tư hệ thống thiết bị phục vụ sản xuất khá đầy đủ, gồm: Lò sấy lúa, máy gặt đập liên hợp, máy bay phun thuốc bảo vệ thực vật, máy xay xát gạo, máy rê lúa, máy sạ hàng theo cụm. Những trang thiết bị này góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí lao động, đồng thời hỗ trợ tốt cho việc triển khai quy trình kỹ thuật canh tác lúa tiên tiến, tưới ngập khô xen kẽ.
Bên cạnh đó, các thành viên hợp tác xã và nông dân xã Hưng Mỹ được Trung tâm Khuyến nông quốc gia phối hợp chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan tổ chức tập huấn, tuyên truyền quy trình kỹ thuật canh tác; khoanh vẽ, định vị sơ đồ chi tiết diện tích sản xuất từng thửa ruộng của từng hộ tham gia mô hình, trong đó bố trí chọn 10 điểm để tiến hành đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải khí nhà kính. Cơ quan chức năng hướng dẫn người dân áp dụng các kỹ thuật như sạ cụm, sạ bằng thiết bị bay không người lái, tưới ngập khô xen kẽ, sử dụng phân hữu cơ, sinh học, quản lý dịch hại, sức khỏe cây trồng tổng hợp, kỹ thuật canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ.
Qua 3 vụ lúa hè thu và thu đông năm 2024, đông xuân năm 2024-2025, kết quả cho thấy mô hình giúp giảm khoảng 60% lượng lúa giống, 20% phân bón, giảm ít nhất 2 lần phun thuốc bảo vệ thực vật, năng suất bình quân đạt từ 7-8 tấn/ha tùy từng vụ, lợi nhuận tăng thêm từ 6-10 triệu đồng/ha so với ruộng ngoài mô hình. Ông Nguyễn Văn Phúc, ấp Hòa Hảo, xã Hưng Mỹ, thành viên hợp tác xã phấn khởi cho biết: "Vụ lúa đông xuân năm 2024-2025, các thành viên gia đình tôi canh tác 2,5 ha lúa ST 24 với quy trình sản xuất lúa phát thải thấp, năng suất đạt 7,5 tấn/ha. Gia đình được doanh nghiệp hỗ trợ lúa giống, phân bón, hợp tác xã hợp đồng tiêu thụ với mức giá cao hơn thị trường 1.200 đồng/kg".
Đến nay, Hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo đã thu hút 330 thành viên, trong đó có 60 thành viên chính thức, 270 thành viên liên kết, với diện tích sản xuất lúa 560 ha. Trong vụ lúa hè thu năm 2025 này, 200 thành viên của hợp tác xã tiếp tục mở rộng diện tích canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp với diện tích 200 ha; đồng thời, có 100% thành viên thực hành sản xuất lúa, gạo theo tiêu chuẩn VietGAP, hợp tác xã ký hợp đồng bao tiêu đầu ra sản phẩm. Sản phẩm lúa, gạo với nhãn hiệu “Gạo quê hương” của hợp tác xã được tỉnh công nhận sản phẩm OCOP đạt hạng 3 sao.
Còn Hợp tác xã nông nghiệp Phát Tài đã cơ giới hóa 100% trong sản xuất lúa phát thải thấp, giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận cho nông dân. Thành viên hợp tác xã áp dụng phương pháp canh tác tưới ngập khô xen kẽ giúp tiết kiệm nước, giảm phát thải khí mê-tan. Sau mỗi vụ thu hoạch, máy cuộn rơm, rạ giúp thu gom và tái sử dụng trồng nấm, làm phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi góp phần bảo vệ môi trường.
Theo kế hoạch của Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long, năm 2025, các địa phương trong tỉnh đăng ký thực hiện 13.750 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia Hoàng Văn Hồng cho rằng: Các hợp tác xã đóng vai trò then chốt trong việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa đồng bộ, quản lý rơm rạ giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng hạt gạo, cải thiện thu nhập nông dân. Các mô hình sản xuất lúa phát thải tỉnh Vĩnh Long có thể nhân rộng và lan tỏa trên quy mô lớn nhằm phát triển nền nông nghiệp xanh, hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu.
