Tại cuộc họp của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) nhằm quán triệt chỉ đạo của Thủ tướng về thị trường vàng và triển khai Nghị định 232/2025/NĐ-CP, Phó Thống đốc Phạm Quang Dũng cho biết, cơ quan này đang khẩn trương nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để đề xuất lộ trình thành lập Sở giao dịch vàng quốc gia, cho phép vàng giao dịch trên Sở giao dịch hàng hóa hoặc trong Trung tâm tài chính quốc tế.
Sức nóng không cần thiết của vàng vật chất
Thời gian qua, giá vàng trong nước liên tục leo thang, có lúc chạm ngưỡng “chưa từng có”, khiến chênh lệch với giá thế giới ngày càng nới rộng. Dù vậy, không khó để gặp cảnh tượng người dân xếp hàng nối dài chờ mua, phản ánh sức nóng và tâm lý đổ xô đầu tư vàng khó có thể “hạ nhiệt”.
Ông Trương Hiền Phương, Giám đốc cấp cao Công ty chứng khoán KIS Việt Nam nhận định, giao dịch vàng vật chất đang nóng bất thường với dấu hiệu đầu cơ rõ rệt. Tâm lý “mua theo bầy đàn” khiến nhiều nhà đầu tư đổ xô xếp hàng gom vàng, bất chấp giá trong nước cao hơn thế giới tới hàng chục triệu đồng mỗi lượng, khiến rủi ro thua lỗ càng lớn.
Ông Phương phân tích, giá vàng thường chỉ bứt phá khi xuất hiện rủi ro kinh tế vĩ mô hoặc căng thẳng địa chính trị, buộc nhà đầu tư tìm nơi trú ẩn. Trong bối cảnh kinh tế trong nước ổn định mà giá vàng vẫn tăng vọt, ông cho rằng, đây là tín hiệu bất thường, phản ánh yếu tố đầu cơ và trục lợi nhiều hơn là nhu cầu phòng thủ hợp lý.
Bổ sung thêm ý kiến, TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế cho rằng, gốc rễ khiến thị trường vàng biến động suốt nhiều thập kỷ qua chính là sự mất cân đối cung cầu khi Nhà nước không cho nhập khẩu vàng. Theo đó, Nghị định 232 vừa được NHNN ban hành về việc xóa bỏ độc quyền vàng được xem là cơ hội quan trọng để khơi thông nguồn cung.
Tuy nhiên, do Nghị định mới ban hành, nên chưa thể giải quyết được mức chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới. Khoảng cách có thể được thu hẹp sau ngày 10/10/2025 khi Nghị định chính thức có hiệu lực, với điều kiện nguồn cung vàng được bảo đảm. Nếu lượng vàng nhập về không đủ đáp ứng nhu cầu, giá trong nước sẽ tiếp tục neo cao.
Vị chuyên gia này cho rằng, Nghị định 232 đã quy định khá rõ ràng về điều kiện cấp phép, NHNN hoàn toàn có thể sớm cho phép các doanh nghiệp, ngân hàng thương mại nộp hồ sơ và được chấp thuận nhập khẩu ngay. Việc nhập khẩu vàng rất nhanh, chỉ vài ngày là hoàn tất thủ tục, cộng thêm thời gian sản xuất vàng miếng, chỉ trong vòng 30 ngày giá trong nước có thể tiệm cận giá thế giới.
Thực tế, NHNN vẫn cần phải cân nhắc kỹ các yếu tố như dự trữ ngoại hối và tỷ giá khi quyết định nhập khẩu vàng, bởi động thái này chắc chắn sẽ tác động đến thị trường tiền tệ. Dù NHNN chưa bao giờ công bố, nhưng theo ước tính của ông Hiếu, dự trữ ngoại hối hiện chỉ khoảng 80 tỷ USD, thấp hơn mức tối thiểu để bù đắp ba tháng nhập khẩu hơn 110 tỷ USD và khi nhập khẩu vàng con số này sẽ còn hao hụt thêm. Thế nhưng, nếu để thị trường vàng tiếp tục biến động, rủi ro cho nền kinh tế và áp lực lạm phát sẽ còn lớn hơn.
Từ những vấn đề này, nhiều chuyên gia cho rằng, khi sàn vàng quốc gia đi vào hoạt động, NHNN sẽ có thêm công cụ điều tiết thị trường thông qua các giao dịch mua bán ngay, giúp cân bằng cung cầu một cách minh bạch và giảm thiểu những biến động bất thường. Đặc biệt, một sàn giao dịch tập trung với cơ chế khớp lệnh tự động và báo giá theo thời gian thực sẽ xóa bỏ tình trạng mất cân xứng thông tin, thu hẹp khoảng cách giá giữa thị trường trong nước và thế giới, ngăn chặn hành vi thao túng và nâng cao độ tin cậy của giá tham chiếu.
“Thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia vào thời điểm này là bước đi phù hợp với nhu cầu đầu tư hiện nay, đồng thời giúp hạ nhiệt thị trường vàng vật chất vốn đang quá nóng. Sàn vàng sẽ tạo ra một sân chơi mới, nơi nhà đầu tư có thể lựa chọn kênh đầu tư theo sở thích nhưng không gây áp lực quá lớn lên nguồn vàng vật chất”, ông Trương Hiền Phương nhận định.
Tại Nghị quyết 278 ngày 13/9 về công tác xây dựng pháp luật tháng 9, Chính phủ cho ý kiến về dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi). Theo đó, Chính phủ yêu cầu cần quy định rõ thu nhập từ hoạt động giao dịch mua bán vàng thuộc đối tượng chịu thuế.
Nhà đầu tư có sân chơi mới “đúng gu”
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thế Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) dẫn thí dụ Sàn Giao dịch vàng Thượng Hải (SGE) đã hoạt động từ năm 2002 dưới sự giám sát của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc. Sàn này vận hành theo mô hình tập trung, kết hợp vàng vật chất và phi vật chất với sự tham gia của ngân hàng thương mại, doanh nghiệp sản xuất vàng miếng và tổ chức tài chính quốc tế. Các lệnh mua bán được khớp tự động trên nền tảng điện tử, ưu tiên giá tốt nhất cho người mua và người bán, bảo đảm tính minh bạch và an toàn.
Từ kinh nghiệm này, ông Hùng đề xuất sàn vàng quốc gia nên vận hành tương tự sàn chứng khoán, với ngân hàng thương mại và doanh nghiệp vàng đóng vai trò trung gian thực hiện lệnh cho nhà đầu tư. Sàn cũng cần kết nối quốc tế để xử lý dư mua dư bán vàng phi vật chất và bảo đảm nhập khẩu khi cần giao hàng. Ông nhấn mạnh, Hội đồng Vàng Thế giới sẵn sàng tư vấn về khung pháp lý và quy trình giải quyết tranh chấp để hệ thống vận hành minh bạch, đáng tin cậy.
Tương tự, PGS, TS Nguyễn Hữu Huân, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh cũng chia sẻ một kinh nghiệm khác đến từ Ấn Độ, nơi người dân cũng có truyền thống nắm giữ vàng lớn như Việt Nam. Theo đó, quốc gia này đã phát triển các sản phẩm tài chính dựa trên vàng, tiêu biểu là trái phiếu vàng (Sovereign Gold Bonds). Thay vì cất vàng trong két, người dân mua trái phiếu với giá trị tương đương và được trả lãi định kỳ. Cách làm này vừa giúp Nhà nước huy động được nguồn vàng nhàn rỗi, vừa bảo đảm lợi ích cho nhà đầu tư.
Hay như Singapore và Dubai đã không chỉ xây dựng sàn vàng vật chất hiện đại mà còn gắn kết trực tiếp với các trung tâm tài chính quốc tế. Họ phát triển một hệ sinh thái hoàn chỉnh từ lưu ký vàng, giao dịch vật chất, sản phẩm phái sinh, quỹ ETF cho đến dịch vụ thanh toán liên thông toàn cầu. Nhờ đó, Singapore và Dubai vừa đáp ứng nhu cầu trong nước, vừa trở thành trung tâm trung chuyển vàng của khu vực và thế giới.
Theo ông Huân, Việt Nam có thể học hỏi theo lộ trình: Trước hết xây dựng một sàn vàng vật chất minh bạch như Trung Quốc, tiếp đến phát triển sản phẩm tài chính hiện đại như Ấn Độ và cuối cùng là gắn kết sàn vàng với Trung tâm Tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh như mô hình Singapore và Dubai. Đây là con đường bền vững để quản lý hiệu quả thị trường vàng, đồng thời khai thác nguồn lực vàng trong dân phục vụ phát triển kinh tế.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI nhận định, thị trường vàng Việt Nam đang ở trạng thái “nửa thị trường, nửa hành chính”. Việc đưa vàng vào Sở Giao dịch hàng hóa hiện nay sẽ khó phản ánh hết đặc thù của vàng vừa là hàng hóa, vừa là tài sản tài chính. Trong khi đó, tích hợp vào Trung tâm Tài chính quốc tế đòi hỏi nền tảng pháp lý, hạ tầng kỹ thuật và cơ chế đặc thù, cần nhiều năm mới triển khai được.
Ông Đức đề xuất thành lập Sở giao dịch vàng quốc gia hoạt động độc lập dưới sự giám sát của NHNN và Bộ Tài chính, có chức năng niêm yết giá theo cung cầu, kết nối ngân hàng, doanh nghiệp và nhà đầu tư qua nền tảng điện tử. Đây cũng sẽ là nơi giao dịch các sản phẩm phái sinh như hợp đồng tương lai, quyền chọn để phòng ngừa rủi ro.
Đồng thời, Việt Nam cần một khung pháp lý riêng cho giao dịch vàng tài khoản, sản phẩm phái sinh và quyền sở hữu số hóa, đi kèm hạ tầng công nghệ an toàn, ứng dụng blockchain để truy xuất nguồn gốc, AI và dữ liệu lớn để giám sát bất thường, cùng hệ thống lưu ký và bù trừ điện tử nhằm tăng tốc độ và giảm rủi ro giao dịch.
