Trong khoảng 5 năm qua, nhà đầu tư mới (nhà đầu tư F0) đã trở thành lực lượng quen thuộc trên thị trường tài chính Việt Nam. Từ chứng khoán, bất động sản đến tiền số và kim loại quý, làn sóng nhà đầu tư mới gia nhập với tốc độ chưa từng có. Chính họ là tác nhân vừa thúc đẩy đà tăng mạnh, vừa khuếch đại những nhịp điều chỉnh sâu.
“Bạc mặt” vì đầu tư theo xu hướng
Theo anh Hoàng Nam (Hà Nội), chỉ sau chưa đầy hai tháng tham gia thị trường bạc, anh đã ghi nhận mức thua lỗ xấp xỉ 400 triệu đồng. Anh cho biết, khi thị trường kim loại quý sôi động hồi đầu năm, anh cùng bạn bè bắt đầu giải ngân với kỳ vọng tích lũy. Giá bạc sau đó có lúc vượt 120 triệu đồng/kg, càng củng cố niềm tin rằng, xu hướng này sẽ còn kéo dài.
Anh quyết định rút gần như toàn bộ tiền tiết kiệm cùng vốn kinh doanh, nâng tổng quy mô đầu tư lên gần 1 tỷ đồng. Diễn biến thực tế nhanh chóng đi ngược kỳ vọng. Giá bạc rơi về quanh mức giá 73 triệu đồng/kg.
Ở một trường hợp khác, chị Mỹ Linh (TP Hồ Chí Minh) cho biết, đã mua 10 lượng vàng miếng SJC vào đầu tháng 3 với mức giá khoảng 190 triệu đồng/lượng. Sau hơn hai tuần, giá tụt xuống 165 triệu đồng/lượng. Khoản lỗ ghi nhận đã vượt 250 triệu đồng, tương đương 25%.
Chị cho biết, ban đầu lựa chọn nắm giữ dài hạn và chấp nhận biến động ngắn hạn. Tuy nhiên khi tốc độ giảm giá trong đợt điều chỉnh vừa qua diễn ra nhanh và mạnh, tâm lý bị tác động đáng kể.
Diễn biến của nhà đầu tư vàng, bạc hiện nay phần nào gợi lại cơn sốt chứng khoán giai đoạn 2020-2021, khi thanh khoản lần đầu lên tới hàng tỷ USD mỗi phiên và giá cổ phiếu tăng mạnh trên diện rộng.
Dòng tiền trong nước khi đó đổ vào thị trường rất mạnh, kéo theo làn sóng nhà đầu tư cá nhân mở tài khoản ồ ạt. Chỉ trong hai năm 2020-2021, thị trường ghi nhận hơn 4 triệu tài khoản mở mới, mức tăng chưa từng có trong lịch sử. Một phần nhỏ là những nhà đầu tư cũ quay lại thị trường, nhưng đa số là người mới, chưa có kinh nghiệm, kiến thức tài chính gần như bằng 0 (hay còn gọi là nhà đầu tư F0).
Đi lên trong một giai đoạn quá thuận lợi, nhiều F0 chỉ quen với cảm giác chiến thắng. Tài khoản tăng gấp đôi, gấp ba khiến không ít người tin rằng, chứng khoán là kênh kiếm tiền dễ nhất. Càng thắng, họ càng rót thêm tiền, rút dần sổ tiết kiệm, thậm chí dùng cả margin (vay ký quỹ) để khuếch đại lợi nhuận.
Tháng 1/2022 đánh dấu bước ngoặt của thị trường khi một chu kỳ điều chỉnh kéo dài bắt đầu hình thành. Áp lực bán lan rộng, có những phiên hàng trăm cổ phiếu đồng loạt giảm kịch biên độ. Nhiều mã bán sàn với khối lượng lên tới hàng triệu đơn vị nhưng gần như không có lực cầu hấp thụ.
Đó cũng là lúc không ít nhà đầu tư F0 lần đầu trải qua cảm giác bị call margin (lệnh gọi ký quỹ) và buộc phải bán giải chấp. Từ những tài khoản tăng trưởng nhanh trong giai đoạn trước, nhiều người rơi vào thua lỗ nặng, thậm chí mất phần lớn vốn chỉ sau một thời gian ngắn.
Kỷ luật trở thành ranh giới sống còn
Phần lớn nhà đầu tư F0 bước vào thị trường với kỳ vọng kiếm tiền nhanh. Cùng với đó, tâm lý “sợ bỏ lỡ cơ hội” (FOMO) càng khiến quyết định đầu tư trở nên cảm tính. Tuy nhiên thị trường tài chính không vận hành theo một chiều. Khi xu hướng đảo chiều, những quyết định cảm tính nhanh chóng để lại hậu quả.
Bên cạnh đó, nhiều F0 cũng nhầm lẫn giữa đầu tư và đầu cơ. Không ít người tham gia giao dịch chứng khoán, vàng, bạc, bất động sản, hay tiền số… với mục tiêu lướt sóng, tìm lợi nhuận ngắn hạn. Không ít người thiếu kiến thức phân tích và kỹ năng quản trị rủi ro cần thiết.
Nói về “sóng bạc” vừa qua, TS Đinh Thế Hiển cho rằng, điều quan trọng không nằm ở việc giá bạc còn tăng hay không, mà ở cách mỗi người tiếp cận đầu tư. Nguyên tắc cốt lõi của đầu tư trước hết là giữ được tiền.
Trong bối cảnh mạng xã hội tràn ngập những câu chuyện làm giàu nhanh, nhiều người trẻ dễ bị cuốn vào tâm lý “người khác làm được thì mình cũng làm được”. Nhưng thực tế, đầu tư không thể dựa vào cảm hứng nhất thời.
Theo ông Hiển, người mới đầu tư cần hiểu rõ ba điều. Thứ nhất, vẫn phải tập trung làm việc và tích lũy. Một nguồn thu nhập ổn định và dòng tiền đều đặn mới là nền tảng vững chắc. Đầu tư không thay thế lao động mà chỉ là bước tiếp nối của quá trình tích lũy dài hạn.
Thứ hai, tài sản thường tăng chậm ở giai đoạn đầu. Chỉ khi có đủ vốn và đủ thời gian, hiệu ứng lãi kép mới phát huy rõ rệt. Vì vậy, không nên kỳ vọng kiếm lời lớn trong thời gian ngắn, mà cần xác định đầu tư với tầm nhìn dài hạn, ít nhất từ 5 đến 10 năm.
Cuối cùng, chỉ nên đầu tư vào những gì mình hiểu rõ và luôn đặt yếu tố an toàn lên hàng đầu. Với thị trường bạc, vốn còn khá mới tại Việt Nam, nếu chưa nắm được các yếu tố như cung cầu, thanh khoản hay rủi ro pháp lý, việc bỏ tiền vào sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Đồng quan điểm, TS Nguyễn Trung Kiên, Viện trưởng Chiến lược công nghệ và Đổi mới sáng tạo cho biết thêm, nhà đầu tư có kinh nghiệm thường tiếp cận từ câu hỏi: tài sản này tạo ra dòng tiền như thế nào, thay vì chỉ nhìn vào mức tăng giá trong quá khứ.
Trong khi đó, phần lớn nhà đầu tư F0 lại tập trung vào câu chuyện giá tăng, bỏ qua khả năng tạo ra dòng tiền thực tế. Điểm yếu này bộc lộ rõ khi thị trường đảo chiều. Những tài sản không tạo ra dòng tiền khi đó dễ trở thành gánh nặng, thay vì là nơi tích lũy giá trị như kỳ vọng ban đầu.
Bên cạnh đó, việc sử dụng đòn bẩy tài chính thiếu kiểm soát cũng là một rủi ro lớn. Đòn bẩy có thể khuếch đại lợi nhuận trong giai đoạn thị trường thuận lợi, nhưng cũng làm gia tăng mức độ thua lỗ khi xu hướng đảo chiều.
Thị trường luôn vận động theo chu kỳ và sẽ còn xuất hiện những cơ hội mới. VN-Index có thể tiếp tục thiết lập các mốc cao hơn, như mức tăng hơn 40% trong năm 2025. Vàng cũng có thể duy trì xu hướng đi lên trong bối cảnh bất ổn toàn cầu chưa hạ nhiệt.
Tuy nhiên, cơ hội chỉ thuộc về những nhà đầu tư đủ kỷ luật. Đó là những người không chạy theo tâm lý sợ bỏ lỡ khi giá tăng, không bán tháo trong hoảng loạn khi thị trường điều chỉnh và không sử dụng đòn bẩy vượt quá khả năng kiểm soát rủi ro.
