Mục tiêu quản lý và sử dụng AI hiệu quả và an toàn trở nên cấp thiết, đặt ngành giáo dục trước “nhiệm vụ kép”, vừa phải tận dụng cơ hội mở rộng tri thức mà công nghệ này mang lại, vừa phải bảo vệ các giá trị cốt lõi của con người.
Với sự tham gia của nhiều nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ các nước theo lời mời của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, cùng đại diện tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và xã hội dân sự, Diễn đàn Hòa bình Paris tập trung vào ứng dụng AI trong giáo dục - vấn đề được xã hội quan tâm.
Tại các nước đang phát triển, AI góp phần đáng kể khắc phục tình trạng thiếu giáo viên và cải thiện chất lượng dạy học nếu được phát triển trên nền tảng hạ tầng phù hợp và có sự tham gia của cộng đồng địa phương. Những dự án thí điểm tại Ấn Độ, Malawi và Nigeria cho thấy học sinh có những tiến bộ rõ rệt chỉ trong vài tuần hoặc vài tháng.
Tại Ai Cập, hệ thống gia sư ảo bằng AI hỗ trợ giáo viên dạy toán bằng tiếng Arab đã giúp nữ sinh ở vùng sâu, vùng xa rút ngắn khoảng cách học tập so với nam sinh, qua đó chứng minh tiềm năng của công nghệ này trong thu hẹp chênh lệch giới và xã hội. AI cho thấy có thể trở thành đòn bẩy mạnh mẽ giúp giảm bất bình đẳng giữa các môi trường xã hội và văn hóa khác nhau nếu được triển khai theo hướng có đạo đức, có trách nhiệm và gắn với điều kiện địa phương.
Công nghệ số, AI góp phần quan trọng vào đổi mới giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Sự phổ biến của các công cụ AI, nhất là chatbot như ChatGPT giúp mở rộng tri thức. Học sinh, sinh viên có thể sử dụng AI để làm sáng tỏ các khái niệm khó hiểu, giúp những học sinh yếu thế tiếp cận kiến thức mà trước đây họ không có điều kiện học thêm. Học sinh có thể dùng AI để tìm nguồn tư liệu nhanh hơn.
Tuy nhiên, việc phổ biến AI trong giáo dục mà thiếu hạ tầng công cộng được cảnh báo sẽ khiến những học sinh không có điện hoặc thiết bị học tập càng bị thiệt thòi. Ngoài ra, các mô hình AI được phát triển chủ yếu dựa trên tri thức phương Tây có nguy cơ làm lu mờ ngôn ngữ và tri thức bản địa, đồng thời làm suy yếu văn hóa học tập tập thể vốn đóng vai trò quan trọng trong quá trình xã hội hóa của học sinh. Bởi thế, nhiều ý kiến cho rằng, thay vì áp dụng, các quốc gia cần tự làm chủ công nghệ AI bằng cách thiết kế và quản lý những công cụ phù hợp với điều kiện của mình nhằm tránh rơi vào “chủ nghĩa thực dân số”.
AI chỉ thật sự hữu ích khi được định hướng bởi các mục tiêu giáo dục rõ ràng, do giáo viên và chuyên gia phát triển cùng xây dựng, giúp tăng cường tư duy độc lập mà không triệt tiêu nỗ lực học tập. Hơn nữa, sự phát triển nhanh chóng của AI đang làm thay đổi cách học, cách dạy và tạo ra sự bối rối về định nghĩa gian lận.
Nếu không được quản lý tốt, những mặt trái của AI sẽ gây ảnh hưởng tới giáo dục. Sự phổ biến của các công cụ AI như ChatGPT, khiến các trường học và giáo viên phải đau đầu để xác định ranh giới giữa việc sử dụng công nghệ hỗ trợ và gian lận học thuật.
Nhiều giáo viên lo ngại ChatGPT đang khuyến khích học sinh né tránh nỗ lực tư duy, tác động tiêu cực tới khả năng sáng tạo, nhất là trong các môn nhân văn và ngôn ngữ, nơi công cụ này cho kết quả đáng kinh ngạc. Một mối lo ngại khác là nguy cơ lệ thuộc vào AI, đồng nghĩa với mất khả năng tự tư duy, cũng như các rủi ro liên quan như vi phạm bản quyền, thu thập dữ liệu cá nhân và thông tin sai lệch.
Tiến trình chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của AI mang lại cho ngành giáo dục những cơ hội mới chưa từng có, từ việc góp phần đổi mới giáo dục, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức tới áp dụng phương pháp học cá nhân hóa, trong khi vẫn bảo đảm nâng cao nhận thức về công bằng, bình đẳng và đạo đức. Khi tiến trình này diễn ra nhanh hơn, nhu cầu của xã hội tương lai về nhân sự có tay nghề cao trong các lĩnh vực như AI, dữ liệu lớn và an ninh mạng tiếp tục tăng.
Tuy nhiên, phần lớn giáo viên vẫn chưa thật sự sẵn sàng đối diện với làn sóng công nghệ đang định hình lại giáo dục toàn cầu này và tình trạng thiếu hụt nhân tài trong lĩnh vực công nghệ thông tin nói chung, AI nói riêng, là thách thức lớn đối với mỗi quốc gia.
