Nguy cơ đối đầu gia tăng

Quan hệ giữa Iran và phương Tây lại bị đẩy lên nấc thang căng thẳng mới sau khi các nước châu Âu là Pháp, Anh và Đức (nhóm E3) thúc đẩy việc tái áp đặt các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc đối với Iran liên quan chương trình hạt nhân.

Iran tuyên bố sẽ có động thái đáp trả cứng rắn và nguy cơ các hành động “ăn miếng trả miếng” giữa hai bên đe dọa “số phận” vốn mong manh của thỏa thuận hạt nhân mà Tehran ký với các cường quốc.

Nhóm E3 đã kích hoạt cơ chế “snapback”, nhằm tái áp đặt các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc đối với Iran, vốn được dỡ bỏ theo thỏa thuận hạt nhân mang tên Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) mà Iran đã ký với Nhóm P5+1 (Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Nga và Trung Quốc) năm 2015.

Cơ chế "snapback" được ghi trong Nghị quyết 2231 của Hội đồng Bảo an, cho phép bất kỳ bên nào tham gia thỏa thuận JCPOA có thể đơn phương khôi phục các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc. E3 cáo buộc Iran không tuân thủ các nghĩa vụ trong JCPOA.

Trong khi đó, nhằm đối trọng với quyết định của nhóm E3, Trung Quốc và Nga, hai Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, đã đề xuất dự thảo nghị quyết gia hạn 6 tháng miễn trừng phạt Iran nhằm trì hoãn việc tái áp đặt các lệnh trừng phạt theo cơ chế “snapback”. Hai nước này cho rằng, việc gia hạn là cần thiết để tạo điều kiện cho các nỗ lực ngoại giao và tránh kích hoạt cơ chế tái áp đặt trừng phạt có thể gây tổn hại tới các nỗ lực đối thoại mà cộng đồng quốc tế theo đuổi lâu nay. Tuy nhiên, tại cuộc bỏ phiếu chiều 26/9 vừa qua, Hội đồng Bảo an đã không đạt đồng thuận về dự thảo này, đồng nghĩa với việc mọi lệnh trừng phạt Iran từng được "đóng băng" theo JCPOA tự động được tái áp đặt từ ngày 28/9.

Với việc Liên hợp quốc áp đặt trở lại các lệnh trừng phạt, Iran sẽ một lần nữa phải chịu lệnh cấm vận vũ khí và lệnh cấm mọi hoạt động làm giàu và tái chế urani, cũng như mọi hoạt động liên quan đến tên lửa đạn đạo có khả năng mang vũ khí hạt nhân. Các lệnh trừng phạt khác được áp dụng trở lại bao gồm lệnh cấm đi lại đối với hàng chục công dân Iran, đóng băng tài sản đối với hàng chục cá nhân, tổ chức và lệnh cấm cung cấp bất kỳ thứ gì có thể được sử dụng trong chương trình hạt nhân của Iran.

Mặc dù trước khi kích hoạt các lệnh trừng phạt, các nước E3 đã “bật đèn xanh” cho các giải pháp ngoại giao, song Iran vẫn thể hiện lập trường cứng rắn. Lãnh tụ tinh thần tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei tuyên bố, nước Cộng hòa Hồi giáo sẽ không nhượng bộ trước bất kỳ áp lực nào buộc phải từ bỏ hoạt động làm giàu urani, đồng thời tái khẳng định lập trường rằng Iran không cần và không có ý định sản xuất vũ khí hạt nhân. Bộ Ngoại giao Iran cho rằng, việc khôi phục các biện pháp trừng phạt của Liên hợp quốc là “không có cở sở hợp lý hay chính đáng nào", đồng thời khẳng định đây sẽ không là công cụ gây sức ép mới đối với Tehran. Theo phía Iran, thay vì tạo điều kiện cho đối thoại và hợp tác, các bên lại lựa chọn cách tiếp cận dễ dẫn tới căng thẳng.

Những diễn biến mới này cản trở các nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng trong quan hệ Iran và phương Tây. Mặc dù vậy, các nước Anh, Pháp và Đức vẫn khẳng định sẽ tiếp tục theo đuổi một giải pháp ngoại giao mới nhằm bảo đảm Iran không phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời kêu gọi Tehran tránh thực hiện các hành động có thể làm gia tăng căng thẳng.

Trong khi đó, không ủng hộ động thái của Mỹ và E3, Nga tuyên bố sẽ không thực thi các biện pháp trừng phạt, cho rằng những biện pháp như vậy không có giá trị pháp lý. Theo quan điểm của Nga, việc khôi phục trừng phạt phản ánh mong muốn gây sức ép đơn phương thay vì thúc đẩy giải pháp xây dựng trong khuôn khổ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Hành động kích hoạt cơ chế "snapback" của nhóm E3 và quyết định của Hội đồng Bảo an ảnh hưởng đến sự hợp tác của Iran với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Theo người đứng đầu ngành ngoại giao Iran, các biện pháp trừng phạt nhằm vào Iran được kích hoạt, thỏa thuận giữa Iran và IAEA về thanh sát các cơ sở hạt nhân cũng sẽ chấm dứt. Những diễn biến mới này có nguy cơ làm đổ vỡ thỏa thuận hạt nhân lịch sử, đẩy nỗ lực giải quyết “hồ sơ hạt nhân” của Iran vào thế bế tắc và khiến cho cuộc đối đầu giữa Iran và phương Tây ngày càng gia tăng.

Có thể bạn quan tâm

Trụ sở NATO ở Brussels, Bỉ. (Ảnh: Tân hoa xã)

Phép thử cho quan hệ đồng minh

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang đứng trước áp lực phải giảm căng thẳng trước thềm Hội nghị thượng đỉnh của liên minh quân sự dự kiến diễn ra vào các ngày 7-8/7 tới tại Thổ Nhĩ Kỳ. Trong bối cảnh Mỹ gia tăng sức ép các đồng minh châu Âu gánh vác nhiều hơn trách nhiệm an ninh...

Các chuyên gia khí tượng Pháp cảnh báo sự xuất hiện quá sớm của các đợt nắng nóng cực đoan trong năm nay có thể gây ra thiệt hại nặng nề về hạ tầng, kinh tế và năng lượng.

Giải pháp của hai bài toán khó

Thế giới đang cùng lúc gánh chịu những tác động nặng nề từ hai cuộc khủng hoảng: Biến đổi khí hậu và chủ quyền năng lượng. Tuy nhiên, giải pháp cho hai bài toán khó nêu trên chỉ có một. Đó là chấm dứt kỷ nguyên của nhiên liệu hóa thạch, đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi sang năng lượng sạch.

Trụ sở NATO ở Brussels, Bỉ (tháng 11/2023). (Ảnh: Xinhua)

Trật tự và sức ép mới với NATO

Lợi ích chiến lược khó có thể dung hòa trong nhiều vấn đề là nguyên nhân dẫn đến mối chia rẽ ngày càng lớn trong nội bộ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

(Ảnh minh họa)

Dịch Ebola: Không thể chủ quan

Dịch Ebola ở châu Phi đang diễn biến phức tạp và khó lường, số ca nhiễm không ngừng tăng cao. Các chuyên gia y tế cảnh báo không thể chủ quan, bởi chủng Bundibugyo gây ra dịch Ebola lần này chưa có vắc-xin đặc trị và phương pháp điều trị đặc hiệu. Trong khi đó, xung đột và nghèo đói đang cản trở công tác phòng, chống dịch bệnh.

Quang cảnh đường phố ở Bissau, Guinea-Bissau ngày 26/11/2025. (Ảnh: THX/TTXVN)

Phép thử về năng lực tự chủ

Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS) đang xúc tiến kế hoạch thành lập một lực lượng chống khủng bố khu vực nhằm đối phó các mối đe dọa an ninh, các nhóm thánh chiến, cực đoan không ngừng mở rộng phạm vi hoạt động, trong khi các nguồn tài trợ quốc tế ngày càng eo hẹp.

Cờ của Liên minh châu Âu tại trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Khôi phục vị thế giữa biến động

Chương trình nghị sự dày đặc của Hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) phản ánh hàng loạt thách thức đang phải đối mặt, từ các cuộc khủng hoảng địa chính trị, kinh tế, an ninh cho đến áp lực nâng cao năng lực quốc phòng. 

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu (trái) trong cuộc họp báo chung với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà trắng. (Ảnh: THX/TTXVN)

Bước tiến quan trọng hướng tới hòa bình ở Trung Đông

Sau hơn ba tháng chiến tranh và trải qua quá trình đàm phán cam go, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột. Đây được coi là bước tiến quan trọng hướng tới hòa bình ở Trung Đông, tạo động lực mạnh mẽ để giải quyết những vấn đề liên quan “hồ sơ hạt nhân” Iran.

Cờ của Liên minh châu Âu tại trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Đối phó tấn công mạng

Liên minh châu Âu (EU) vừa tiến hành cuộc diễn tập an ninh mạng mang tên Cyber Europe 2026, với sự tham gia của khoảng 5.000 chuyên gia. Sự cẩn thận của Liên minh Cờ xanh là không thừa, bởi nhiều vụ tấn công mạng quy mô lớn từng xảy ra trong quá khứ, gây thiệt hại rất lớn.

Tàu thuyền vận chuyển trên eo biển Hormuz. (Ảnh: THX/TTXVN)

“Bóng mây” bao phủ kinh tế toàn cầu

Cuộc xung đột tại Trung Đông đã giáng một đòn mạnh vào kinh tế thế giới. Lệnh ngừng bắn bấp bênh, trạng thái “lúc nóng, lúc lạnh” của cuộc đàm phán Mỹ-Iran tác động mạnh tới tâm lý thị trường. Mới đây, Ngân hàng Thế giới (WB) đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu xuống mức thấp nhất kể từ đại dịch Covid-19.

Vệt khói trên bầu trời Jerusalem khi hệ thống phòng thủ Israel đánh chặn tên lửa tấn công từ Iran, ngày 8/6/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Rào cản nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình ở Trung Đông

Dù cả Israel và Iran tuyên bố dừng tấn công lẫn nhau, song những bất đồng sâu sắc giữa hai bên liên quan vấn đề Liban khiến nguy cơ đối đầu căng thẳng tiếp diễn. Đàm phán Mỹ-Iran vẫn bế tắc khi Washington tiếp tục theo đuổi chính sách "cây gậy" đối với Tehran, gây trở ngại lớn cho các nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột ở Trung Đông.

Nhà máy điện hạt nhân Kashiwazaki-Kariwa ở tỉnh Niigata của Nhật Bản. (Ảnh: Kyodo/TTXVN)

“Tuyến phòng thủ” cho nền kinh tế

Cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông gây ra cú sốc năng lượng chưa từng có với phạm vi và mức độ ảnh hưởng sâu rộng trên toàn cầu, song cũng tạo động lực để các nước xây dựng tuyến phòng thủ năng lượng bền vững cho nền kinh tế. 

Ảnh minh họa. (Nguồn: Getty Images)

Chung tay giúp đỡ, đẩy lùi đói nghèo

“Cơn ác mộng” về hàng chục triệu người rơi vào cảnh thiếu đói vì xung đột tại Trung Đông đang có nguy cơ trở thành hiện thực khi số liệu thống kê của Liên hợp quốc cho thấy, số người bị mất an ninh lương thực gia tăng ở mức báo động.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres phát biểu trong một cuộc họp báo tại New York, Mỹ. (Ảnh: THX/TTXVN)

Nâng cao vai trò của các nước đang phát triển

Giữa một thế giới đa cực đang dần hình thành, các nước đang phát triển trở thành nhân tố ngày càng quan trọng góp phần thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, hòa giải xung đột và phát triển kinh tế.