Nguy cơ đối đầu gia tăng

Quan hệ giữa Iran và phương Tây lại bị đẩy lên nấc thang căng thẳng mới sau khi các nước châu Âu là Pháp, Anh và Đức (nhóm E3) thúc đẩy việc tái áp đặt các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc đối với Iran liên quan chương trình hạt nhân.

Iran tuyên bố sẽ có động thái đáp trả cứng rắn và nguy cơ các hành động “ăn miếng trả miếng” giữa hai bên đe dọa “số phận” vốn mong manh của thỏa thuận hạt nhân mà Tehran ký với các cường quốc.

Nhóm E3 đã kích hoạt cơ chế “snapback”, nhằm tái áp đặt các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc đối với Iran, vốn được dỡ bỏ theo thỏa thuận hạt nhân mang tên Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) mà Iran đã ký với Nhóm P5+1 (Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Nga và Trung Quốc) năm 2015.

Cơ chế "snapback" được ghi trong Nghị quyết 2231 của Hội đồng Bảo an, cho phép bất kỳ bên nào tham gia thỏa thuận JCPOA có thể đơn phương khôi phục các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc. E3 cáo buộc Iran không tuân thủ các nghĩa vụ trong JCPOA.

Trong khi đó, nhằm đối trọng với quyết định của nhóm E3, Trung Quốc và Nga, hai Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, đã đề xuất dự thảo nghị quyết gia hạn 6 tháng miễn trừng phạt Iran nhằm trì hoãn việc tái áp đặt các lệnh trừng phạt theo cơ chế “snapback”. Hai nước này cho rằng, việc gia hạn là cần thiết để tạo điều kiện cho các nỗ lực ngoại giao và tránh kích hoạt cơ chế tái áp đặt trừng phạt có thể gây tổn hại tới các nỗ lực đối thoại mà cộng đồng quốc tế theo đuổi lâu nay. Tuy nhiên, tại cuộc bỏ phiếu chiều 26/9 vừa qua, Hội đồng Bảo an đã không đạt đồng thuận về dự thảo này, đồng nghĩa với việc mọi lệnh trừng phạt Iran từng được "đóng băng" theo JCPOA tự động được tái áp đặt từ ngày 28/9.

Với việc Liên hợp quốc áp đặt trở lại các lệnh trừng phạt, Iran sẽ một lần nữa phải chịu lệnh cấm vận vũ khí và lệnh cấm mọi hoạt động làm giàu và tái chế urani, cũng như mọi hoạt động liên quan đến tên lửa đạn đạo có khả năng mang vũ khí hạt nhân. Các lệnh trừng phạt khác được áp dụng trở lại bao gồm lệnh cấm đi lại đối với hàng chục công dân Iran, đóng băng tài sản đối với hàng chục cá nhân, tổ chức và lệnh cấm cung cấp bất kỳ thứ gì có thể được sử dụng trong chương trình hạt nhân của Iran.

Mặc dù trước khi kích hoạt các lệnh trừng phạt, các nước E3 đã “bật đèn xanh” cho các giải pháp ngoại giao, song Iran vẫn thể hiện lập trường cứng rắn. Lãnh tụ tinh thần tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei tuyên bố, nước Cộng hòa Hồi giáo sẽ không nhượng bộ trước bất kỳ áp lực nào buộc phải từ bỏ hoạt động làm giàu urani, đồng thời tái khẳng định lập trường rằng Iran không cần và không có ý định sản xuất vũ khí hạt nhân. Bộ Ngoại giao Iran cho rằng, việc khôi phục các biện pháp trừng phạt của Liên hợp quốc là “không có cở sở hợp lý hay chính đáng nào", đồng thời khẳng định đây sẽ không là công cụ gây sức ép mới đối với Tehran. Theo phía Iran, thay vì tạo điều kiện cho đối thoại và hợp tác, các bên lại lựa chọn cách tiếp cận dễ dẫn tới căng thẳng.

Những diễn biến mới này cản trở các nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng trong quan hệ Iran và phương Tây. Mặc dù vậy, các nước Anh, Pháp và Đức vẫn khẳng định sẽ tiếp tục theo đuổi một giải pháp ngoại giao mới nhằm bảo đảm Iran không phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời kêu gọi Tehran tránh thực hiện các hành động có thể làm gia tăng căng thẳng.

Trong khi đó, không ủng hộ động thái của Mỹ và E3, Nga tuyên bố sẽ không thực thi các biện pháp trừng phạt, cho rằng những biện pháp như vậy không có giá trị pháp lý. Theo quan điểm của Nga, việc khôi phục trừng phạt phản ánh mong muốn gây sức ép đơn phương thay vì thúc đẩy giải pháp xây dựng trong khuôn khổ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Hành động kích hoạt cơ chế "snapback" của nhóm E3 và quyết định của Hội đồng Bảo an ảnh hưởng đến sự hợp tác của Iran với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Theo người đứng đầu ngành ngoại giao Iran, các biện pháp trừng phạt nhằm vào Iran được kích hoạt, thỏa thuận giữa Iran và IAEA về thanh sát các cơ sở hạt nhân cũng sẽ chấm dứt. Những diễn biến mới này có nguy cơ làm đổ vỡ thỏa thuận hạt nhân lịch sử, đẩy nỗ lực giải quyết “hồ sơ hạt nhân” của Iran vào thế bế tắc và khiến cho cuộc đối đầu giữa Iran và phương Tây ngày càng gia tăng.

Có thể bạn quan tâm

Cảnh đổ nát sau một cuộc không kích tại Nangarhar, Afghanistan. (Ảnh: THX/TTXVN)

Thách thức trên hành trình tái thiết Afghanistan

Afghanistan vừa tổ chức các hoạt động kỷ niệm 5 năm lực lượng Taliban trở lại nắm quyền. Từng bị tàn phá nặng nề bởi xung đột, Afghanistan đang nỗ lực xây dựng lại đất nước từ đống tro tàn của chiến tranh. Mặc dù tình hình an ninh đã được cải thiện, quốc gia này vẫn bị bủa vây bởi nhiều thách thức.

Một người phụ nữ và các con trong một căn lều tại trại tị nạn gần thị trấn biên giới Al-Tina ở miền tây Sudan, vào ngày 19/6/2026. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Cơ hội tới trường của trẻ em ở các khu vực xung đột: Khoảng trống khó khỏa lấp

Tháng 9, tháng tựu trường đang đến gần, hàng triệu trẻ em trên thế giới nô nức chuẩn bị sách vở, háo hức đón chờ ngày khai giảng. Tuy nhiên, không phải trẻ em nào cũng được hưởng niềm vui và quyền cơ bản đó. Đối với trẻ em tại nhiều nước đang xảy ra xung đột, cơ hội đến trường vẫn chỉ là ước mơ xa vời.

Mực nước sông Loire ở Pháp xuống thấp kỷ lục. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Biến đổi khí hậu đe dọa an ninh toàn cầu

Ảnh hưởng trầm trọng đến nhiều lĩnh vực, biến đổi khí hậu không chỉ là một thách thức về môi trường đơn thuần mà đã được giới chuyên gia nhìn nhận như mối đe dọa an ninh, địa chính trị toàn cầu.

Công nhân khai thác mỏ ở Nam Phi. (Ảnh: WORLDFINANCE)

Cơ hội và thách thức của châu Phi

Sở hữu khoảng 30% trữ lượng khoáng sản chiến lược trên thế giới, châu Phi đang trở thành “mắt xích” quan trọng trong chuỗi cung ứng nguyên liệu thiết yếu phục vụ quá trình phát triển công nghệ và chuyển đổi năng lượng. 

Cảnh đổ nát sau cuộc tấn công của Israel tại trại tị nạn Al-Shati, phía tây Gaza, ngày 9/5/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Hòa bình tại Gaza: Cánh cửa hé mở nhưng các bên vẫn khó qua

Hy vọng mới cho hòa bình tại Gaza đang được nhen nhóm, sau khi Hội đồng Hòa bình do Mỹ bảo trợ hồi cuối tháng 7/2026 công bố lộ trình 15 điểm nhằm chấm dứt chiến sự. Cánh cửa hòa bình đã hé mở, song không dễ dàng, bởi vẫn còn tồn tại nhiều “nút thắt” khó gỡ trong quá trình thực thi.

Một góc đường phố Thủ đô Jakarta của Indonesia. (Ảnh: TTXVN)

Bước chuyển hướng chiến lược của Indonesia

Tuyên bố mới đây của Bộ trưởng Thương mại Indonesia Budi Santoso về việc nước này và Brazil đang thúc đẩy đề xuất xây dựng Thỏa thuận Thương mại ưu đãi (PTA) giữa Indonesia và Khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) đánh dấu bước chuyển hướng chiến lược đáng chú ý trong chính sách ngoại giao kinh tế của Jakarta.

Ông Abelardo de la Espriella phát biểu nhậm chức ngày 7/8. (Ảnh: Trang X chính thức của ông Abelardo De La Espriella)

Nhiệm kỳ nhiều thách thức

Chính trị gia cánh hữu Abelardo de la Espriella đã tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Colombia hôm 7/8, đánh dấu diễn biến mang tính bước ngoặt trên chính trường quốc gia Nam Mỹ. Chính quyền mới của Colombia được nhận định sẽ gặp không ít trở ngại trên hành trình xây dựng đất nước đoàn kết và ổn định về an ninh.

(Ảnh minh họa: Tân hoa xã)

Mỹ và châu Âu xúc tiến điều chỉnh mối quan hệ theo hướng san sẻ trách nhiệm

Sau hàng loạt cảnh báo về việc điều chỉnh “chiếc ô an ninh”, Mỹ chính thức xúc tiến rà soát hiện diện quân sự tại châu Âu. Bước đi này vừa phản ánh thay đổi về ưu tiên chiến lược của Washington, vừa mở ra một giai đoạn mới cho NATO, khi Mỹ và châu Âu chuyển sang mối quan hệ đối tác thực chất và san sẻ trách nhiệm.

Chiến dịch Serengeti 2.0 thu giữ thiết bị tội phạm mạng. (Ảnh: INTERPOL)

Mặt trận an ninh mới ở châu Phi

Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol) vừa công bố Báo cáo đánh giá mối đe dọa an ninh mạng châu Phi năm 2026 cho thấy, có tới 55% các vụ tấn công mạng tại châu Phi có sự “tiếp tay” của AI.

Người dân tưởng niệm các nạn nhân vụ ném bom nguyên tử tại Công viên Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, thành phố Hiroshima (Nhật Bản) ngày 6/8/2024. (Ảnh: THX)

Tiếp nối nỗ lực kiến tạo hòa bình

Vào những ngày đầu tháng 8 cách đây hơn 80 năm, hai quả bom nguyên tử dội xuống thành phố Hiroshima và Nagasaki của Nhật Bản, cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn người dân vô tội, để lại những vết thương hằn sâu lên nhiều thế hệ tại Nhật Bản.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: THX/TTXVN)

Lại thêm cơ hội đàm phán giữa Mỹ và Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo hoãn cuộc tấn công “cực mạnh” với “mức độ quân sự khủng khiếp” nhằm vào Iran để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán với Tehran. Đây được cho là động thái cần thiết nhằm tránh cho khu vực này bị cuốn vào vòng xoáy xung đột mới tàn khốc.

Cảnh đổ nát sau cuộc tấn công của Israel tại trại tị nạn Al-Shati, phía tây Gaza, ngày 9/5/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Trở ngại cho lộ trình hòa bình tại Dải Gaza

Tiến trình đàm phán về tương lai Dải Gaza đạt bước tiến mới khi Israel và Phong trào Hồi giáo Hamas nhất trí về lộ trình giải giáp. Nếu trở thành hiện thực, đây sẽ được coi là “thỏa thuận lịch sử”, bởi bấy lâu nay vấn đề giải giáp Hamas luôn là trở ngại lớn trong các cuộc đàm phán.

Trụ sở Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) châu Phi tại Addis Ababa, Ethiopia. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Bài toán khó về tiềm năng tự chủ

Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) vừa ký thỏa thuận hỗ trợ xây dựng cơ sở sản xuất vaccine mới tại Nam Phi. Dự án đánh dấu bước tiến mới nhất của Lục địa Đen trên hành trình giảm phụ thuộc vào nguồn vaccine nhập khẩu từ bên ngoài.