Ngành giáo dục tạo đột phá cho giai đoạn phát triển mới

Trong nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XIII của Đảng, ngành giáo dục đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, toàn diện và mang tính nền tảng. Dưới sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng, sự quản lý, điều hành quyết liệt của Chính phủ cùng sự đồng thuận của toàn xã hội, ngành giáo dục không chỉ vượt qua những thách thức chưa từng có mà còn tạo đột phá cho giai đoạn phát triển mới.

Nhiều thành tựu nổi bật

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho biết: Nhiệm kỳ 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng là giai đoạn đặc biệt đối với giáo dục và đào tạo, tiếp tục triển khai mạnh mẽ đổi mới căn bản, toàn diện theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW và các chủ trương lớn của Trung ương. Trong 5 năm qua, đổi mới giáo dục được triển khai đồng bộ, tập trung nâng cao chất lượng, đạt được nhiều kết quả nổi bật.

Ngành giáo dục đã chỉ đạo toàn ngành vượt qua đại dịch Covid-19, thực hiện thành công mục tiêu kép: Vừa phòng, chống dịch, bảo đảm sức khỏe học đường, vừa duy trì và phục hồi hoạt động giáo dục. Nhiều chính sách hỗ trợ giáo viên, cơ sở giáo dục ngoài công lập và học sinh, sinh viên khó khăn được ban hành, góp phần bảo đảm việc học không bị gián đoạn.

Đối với giáo dục phổ thông, nhiệm kỳ vừa qua đánh dấu việc triển khai và hoàn thành trọn vẹn Chương trình giáo dục phổ thông 2018 với nhiều đổi mới quan trọng về cấu trúc, phương pháp tiếp cận, sách giáo khoa và kiểm tra, đánh giá. Qua giám sát của Quốc hội và các cơ quan chức năng, các mục tiêu cơ bản của đổi mới giáo dục phổ thông đã đạt được. Công tác phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi, phổ cập tiểu học và trung học cơ sở tiếp tục được duy trì và hoàn thành theo mục tiêu. Các chỉ số huy động trẻ đến trường, xóa mù chữ trong giáo dục mầm non và phổ thông được cải thiện rõ rệt.

Đối với giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, chủ trương tự chủ đại học được triển khai mạnh mẽ, mang lại nhiều kết quả tích cực. Quy mô đào tạo các nhóm ngành khoa học-công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) tăng nhanh; nhiều cơ sở giáo dục đại học có chuyển biến rõ rệt, các chỉ số kiểm định và xếp hạng quốc tế gia tăng, nhiều trường có mặt trong nhóm 1.000 và 500 trường hàng đầu thế giới và châu Á. Giáo dục nghề nghiệp ngày càng gắn với nhu cầu doanh nghiệp và thị trường lao động; điều kiện dạy và học được cải thiện so với các giai đoạn trước. Các chủ trương xây dựng xã hội học tập, thúc đẩy học tập suốt đời được triển khai tích cực, bước đầu mang lại hiệu quả rõ nét.

Chuyển đổi số là một điểm nhấn quan trọng trong nhiệm kỳ. Ngành giáo dục đã xây dựng và hoàn thiện các cơ sở dữ liệu dùng chung; triển khai hồ sơ học tập suốt đời, học bạ số, văn bằng số; đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học và quản lý. Có thể khẳng định, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ là một trong những kết quả nổi bật của giáo dục trong 5 năm qua.

Phát triển đội ngũ nhà giáo tiếp tục được xác định là khâu nền tảng. Việc ban hành Luật Nhà giáo là dấu mốc quan trọng, tạo cơ sở pháp lý cho công tác tôn vinh, chăm lo và phát triển đội ngũ, cùng với nhiều chính sách về tuyển dụng, đào tạo và chế độ đối với nhà giáo.

Theo Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn, năm 2025 là năm cuối của nhiệm kỳ, đồng thời là năm đạt được nhiều kết quả quan trọng trong việc kiến tạo nền tảng thể chế mới cho phát triển giáo dục và đào tạo. Trên cơ sở định hướng của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị vừa qua về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, ngành đã xây dựng và trình Quốc hội thông qua bốn luật gồm Luật Nhà giáo, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) và bốn nghị quyết gồm Nghị quyết về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 3-5 tuổi; Nghị quyết về miễn, hỗ trợ học phí đối với trẻ em mầm non, học sinh phổ thông, người học chương trình giáo dục phổ thông trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân; Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035. Đây là bước đột phá về thể chế, vừa tháo gỡ các điểm nghẽn, vừa tạo động lực cho phát triển giáo dục trong thời gian tới.

Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, nhiều chính sách được ban hành nhằm hỗ trợ học sinh vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời triển khai các chính sách tín dụng sinh viên và hỗ trợ người học có hoàn cảnh khó khăn ở bậc giáo dục đại học. Nhà nước cũng tạo điều kiện cho giáo dục ngoài công lập phát triển, góp phần đa dạng hóa cơ hội học tập.

Giáo dục trước những vận hội mới

Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng: Việc cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết lớn của Đảng trong lĩnh vực giáo dục-đào tạo đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, toàn diện và có chiều sâu. Quan điểm “giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc” đã được thể chế hóa kịp thời bằng các nghị quyết, chương trình, đề án lớn.

Theo ông Nghĩa, dấu ấn nổi bật của nhiệm kỳ là sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “mở rộng quy mô” sang chú trọng nâng cao chất lượng, hiệu quả, công bằng và hội nhập, gắn giáo dục với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao, phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Nhiều chính sách đã nhanh chóng đi vào cuộc sống, từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn, hiện thực hóa những mong mỏi lâu nay của ngành giáo dục.

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho biết, ở thời điểm hiện nay, giáo dục đang đứng trước nhiều thuận lợi mang tính căn bản, có thể coi là một “vận hội mới”. Giáo dục đã được định vị lại vai trò, được trao thêm trách nhiệm và sứ mệnh, đồng thời nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ và toàn xã hội. Đây là những điều kiện rất quan trọng, mang tính xu thế lớn cho sự phát triển của giáo dục trong giai đoạn tới.

Năm 2026 đánh dấu khởi đầu giai đoạn phát triển mới, gắn với triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 2026-2030, là năm ngành Giáo dục bước vào giai đoạn đột phá, phát triển toàn diện, hướng tới hiện đại hóa, nâng cao chất lượng theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị. Các định hướng lớn của Nghị quyết số 71 đang được cụ thể hóa bằng các đề án triển khai từ đầu năm 2026, trong đó có việc sắp xếp hệ thống cơ sở giáo dục, mạng lưới các trường đại học, cao đẳng và triển khai các quy định mới của Luật Giáo dục đại học, Luật Giáo dục nghề nghiệp. Các chương trình mục tiêu quốc gia và đề án đầu tư sẽ được triển khai sớm, tạo động lực ngay từ đầu nhiệm kỳ. Có thể khẳng định, năm 2026 không chỉ là năm khởi động mà còn là năm mở đầu cho một nhịp tăng tốc mới của giáo dục, không chỉ cho nhiệm kỳ 5 năm tới mà cho cả chặng đường phát triển dài hạn của ngành giáo dục và đào tạo.