Thúc đẩy đột phá chuyển đổi số đã trở thành quá trình đổi mới căn bản mô hình vận hành của Nhà nước, nền kinh tế và xã hội.
Thể chế đi trước một bước
Hành trình chuyển đổi số quốc gia từ năm 2020 đến nay có thể khái quát là chặng đường kiến tạo nền móng, với bước tiến đồng bộ về nhận thức, hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức tổ chức thực hiện. Việt Nam đã chuyển từ định hình tư duy đến hoàn thiện hành lang pháp lý, phát triển hạ tầng và hình thành các trụ cột chính phủ số-kinh tế số-xã hội số, mở ra động lực phát triển mới trong kỷ nguyên số. Tinh thần ấy được Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh trong Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2025 với chủ đề “Chuyển đổi số: Nhanh hơn-hiệu quả hơn-gần dân hơn”, đặt mục tiêu chuyển đổi số toàn dân, toàn diện, toàn trình nhằm tạo bước bứt phá thực chất cho kinh tế số.
Nhìn lại 5 năm triển khai, đất nước đã vượt qua giai đoạn khởi động và bước vào thời kỳ tăng tốc, với các kết quả ngày càng được đo bằng giá trị tăng trưởng và tiện ích xã hội. Định hướng phát triển này hoàn toàn tương thích yêu cầu của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, khi chuyển đổi số được đặt trong tổng thể đột phá khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo đảm sự dẫn dắt thống nhất của Đảng đối với hành trình kiến tạo quốc gia số, kết nối chặt chẽ giữa mục tiêu hiện đại hóa bộ máy với lợi ích thiết thực của nhân dân.
Trên bình diện hạ tầng, các nền tảng số quốc gia phát triển nhanh: tốc độ internet vào tốp 10 thế giới, 26% kết nối đạt hơn 1Gb/s; IPv6 đứng thứ 2 ASEAN; an toàn thông tin giữ hạng 17 toàn cầu. Kinh tế số khẳng định vai trò động lực với tỷ trọng trong GDP 2025 ước 18,72%; 40,76% số người trưởng thành có chữ ký số; 87% số người dân có tài khoản ngân hàng; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt kỷ lục gấp 25 lần GDP, phản ánh mức độ tham gia sâu của xã hội vào không gian số…
Năm 2025, ngành công nghiệp công nghệ số tiếp tục bứt phá mạnh mẽ. Doanh thu toàn ngành ước đạt 198 tỷ USD, tăng 26% so với 2024 và vượt 16% kế hoạch; kim ngạch xuất khẩu phần cứng-điện tử 178 tỷ USD, tăng trưởng 35% và hoàn thành 112% kế hoạch, tiếp tục giữ vị thế mặt hàng xuất khẩu chủ lực. Số lượng hơn 80 nghìn doanh nghiệp công nghệ số đang hoạt động, tăng 10% so với năm 2024, cho thấy sức sống của cộng đồng doanh nghiệp Make in Vietnam.
Trên nền tảng hạ tầng và kết quả kinh tế đó, các hệ thống định danh và chia sẻ dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đến Cổng Dịch vụ công quốc gia đã tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp giao dịch điện tử an toàn, thuận tiện. Tiến trình này giúp thể chế và chính sách không ngừng được hoàn thiện, trở thành dấu ấn nổi bật của nhiệm kỳ Đại hội XIII, đặt chuyển đổi số trong tổng thể phát triển theo đúng tinh thần Nghị quyết số 57.
Dấu mốc có ý nghĩa nền tảng là việc Quốc hội thông qua Luật Chuyển đổi số năm 2025, đạo luật khung điều phối tổng thể, kết nối các luật chuyên ngành như Luật Giao dịch điện tử, Luật Dữ liệu, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Luật lần đầu xác lập cơ sở pháp lý thống nhất cho các trụ cột chính phủ số-kinh tế số-xã hội số, đồng thời quy định tối thiểu 1% ngân sách nhà nước hằng năm cho lĩnh vực này, khẳng định dữ liệu là tài nguyên chiến lược của phát triển.
Điểm nhấn của đạo luật là quan điểm lấy người sử dụng làm trung tâm với nguyên tắc “khai báo một lần là mặc định”, thúc đẩy kết nối và tái sử dụng dữ liệu, giúp giảm trùng lặp thủ tục và nâng cao chất lượng ra quyết định.
Cùng với đó, nhiều nghị quyết, nghị định ban hành trong năm 2025 đã tháo gỡ các điểm nghẽn về đầu tư công nghệ, phát triển nền tảng dùng chung và hợp tác công-tư; cơ chế sandbox được luật hóa, mở không gian cho đổi mới sáng tạo.
Dữ liệu làm trục vận hành, con người là trung tâm
Trên nền tảng thể chế được khơi thông trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, tiến trình chuyển đổi số đã chuyển từ “số hóa quy trình” sang quản trị dựa trên dữ liệu, với các nền tảng số dùng chung trở thành trục vận hành xuyên suốt.
Trong triển khai Chính phủ số, điểm thay đổi rõ nhất là gắn số hóa với cải cách thủ tục hành chính, lấy kết quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm thước đo; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình tiếp tục tăng, phản ánh bước chuyển từ cung cấp hình thức sang vận hành thực chất.
Trong triển khai Chính phủ số, điểm thay đổi rõ nhất là gắn số hóa với cải cách thủ tục hành chính, lấy kết quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm thước đo; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình tiếp tục tăng, phản ánh bước chuyển từ cung cấp hình thức sang vận hành thực chất.
Chính phủ xác định VNeID là công cụ duy nhất cho thủ tục điện tử; kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với các dữ liệu chuyên ngành được đẩy mạnh. Từ thực tiễn Đề án 06, Thiếu tướng Vũ Văn Tấn, Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an) nhấn mạnh, xây dựng và khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu là điều kiện tiên quyết để phát triển chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Đến hết năm 2025, 32/105 cơ sở dữ liệu theo lộ trình đã được hình thành; 16 cơ sở dữ liệu có nền tảng tương đối hoàn chỉnh, từng bước đáp ứng yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” tạo nền tảng tái cấu trúc quy trình và thay thế giấy tờ.
Việt Nam đang mở rộng kinh tế số và xã hội số từ điểm tựa chính phủ số, nơi thành quả công nghệ được chuyển hóa thành giá trị tăng trưởng và phúc lợi phục vụ nhân dân, khi dữ liệu được coi là tài nguyên chiến lược, còn con người là trung tâm thiết kế mọi dịch vụ số.
Ở chiều sâu, tiến trình đã chuyển rõ từ “doanh nghiệp số” sang “kinh tế số”, coi dữ liệu là đầu vào của năng suất và các sản phẩm, dịch vụ mới, mở đường cho những mô hình kinh doanh dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn. Dữ liệu, từ chỗ là tài sản hành chính khép kín, từng bước trở thành nguồn lực phát triển, đặt nền móng cho kinh tế dữ liệu trong tương lai.
Song hành với tăng trưởng kinh tế số, xã hội số được thúc đẩy theo hướng bao trùm, giúp người dân tham gia ngày càng thuận tiện vào đời sống số thông qua phổ cập định danh điện tử, chữ ký số cá nhân và các dịch vụ số thiết yếu.
Các tổ công nghệ số cộng đồng cùng phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai rộng, từng bước thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền, nhóm đối tượng, hiện thực hóa mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Định hướng “kinh tế số là động lực, xã hội số là nền tảng, con người là trung tâm” tiếp tục được cụ thể hóa trong Nghị quyết số 57, tạo cầu nối giữa hiện đại hóa bộ máy với lợi ích thiết thực của nhân dân.
Tuy nhiên, các báo cáo tổng kết đã thẳng thắn nhận diện những điểm nghẽn căn cơ của tiến trình chuyển đổi số. Hệ thống thể chế và văn bản hướng dẫn ở một số lĩnh vực ban hành chưa đồng bộ, trong khi hạ tầng và chất lượng nhân lực số còn chênh lệch rõ giữa các cấp cơ sở. Công tác chuẩn hóa và tích hợp dữ liệu diễn ra chậm so với yêu cầu thực tiễn; áp lực về an ninh, an toàn thông tin cùng nhiệm vụ bảo vệ dữ liệu cá nhân ngày càng gia tăng. Riêng trong khu vực dịch vụ công, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình mới đạt 51,7% và thói quen nộp hồ sơ giấy vẫn phổ biến, làm giảm hiệu quả cấu trúc lại quy trình. Việc phát triển các nền tảng dùng chung tại bộ, ngành còn rời rạc, nguồn lực đầu tư cho dữ liệu dàn trải, dẫn tới quá trình hiện đại hóa chưa bắt kịp nhịp tăng tốc của đời sống số.
Thực tế cho thấy, tốc độ chuyển đổi nhanh đang vượt trước khả năng điều chỉnh của cơ chế, chính sách, đòi hỏi những giải pháp mạnh hơn để bảo đảm phát triển bền vững và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Nguyên nhân của những bất cập này gắn với vai trò người đứng đầu ở một số nơi chưa phát huy đầy đủ; đầu tư và đào tạo kỹ năng số chưa theo kịp tốc độ đổi mới. Vì thế, từ thực tiễn triển khai Nghị quyết số 57, bài học cốt lõi là kiên định quan điểm “Đảng lãnh đạo, Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp tiên phong, địa phương đi đầu, người dân hưởng ứng”; coi dữ liệu là tài nguyên chiến lược, chuyển từ tư duy “giữ” sang “kết nối-chia sẻ để tạo giá trị mới”, đồng thời gắn chặt với yêu cầu an ninh, an toàn và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Bước vào giai đoạn 2026-2030, nền móng được tạo dựng sẽ là điểm tựa để tăng tốc, với thước đo cuối cùng là lợi ích thực và sự hài lòng của nhân dân, doanh nghiệp, bảo đảm chuyển đổi số trở thành một động lực phát triển nhanh, bền vững trong chặng đường mới của đất nước.
