Đối ngoại góp phần tạo đà vững chắc đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới

Mặc dù hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn và là khát vọng cháy bỏng của nhân loại, nhưng tại nhiều khu vực trên thế giới, các điểm nóng xung đột diễn biến phức tạp, gắn với cuộc cạnh tranh nước lớn ngày càng gia tăng gay gắt. Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 phát triển mạnh mẽ, thúc đẩy lực lượng sản xuất mới, nhất là công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo, phát triển đột phá chưa từng có. Quá trình toàn cầu hóa và liên kết kinh tế đang trải qua nhiều thách thức, biến động, chịu tác động mạnh mẽ từ sự gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ, cạnh tranh công nghệ, thương mại và đầu tư khốc liệt. Khu vực châu Á-Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương tiếp tục là trung tâm phát triển năng động của thế giới, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Bối cảnh đó đã và đang đặt ra những thuận lợi, thách thức đan xen cho Việt Nam. Một mặt, môi trường quốc tế vẫn tương đối ổn định cho phát triển; nhu cầu hợp tác, liên kết kinh tế tạo điều kiện để Việt Nam đẩy mạnh hội nhập quốc tế, vươn lên nấc thang phát triển mới. Mặt khác, Việt Nam cũng đối mặt với những khó khăn do sự biến chuyển khôn lường của tình hình quốc tế; rủi ro ngày càng gia tăng của nền kinh tế, môi trường an ninh toàn cầu; nguy cơ tụt hậu, nếu không kịp thời tận dụng thành tựu về khoa học-công nghệ và các xu hướng phát triển mới.

Những thành tựu có ý nghĩa lịch sử

Trong bối cảnh thế giới đầy biến động, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, sự điều hành hiệu quả của Chính phủ và Quốc hội, cùng những nỗ lực của các ngành, các cấp, triển khai đường lối đối ngoại hòa bình, hợp tác và phát triển, độc lập tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, chúng ta có thể tự hào khi Việt Nam tiếp tục nổi lên là “điểm sáng” về hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực. Đóng góp vào thành công chung của đất nước, công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế trong nhiệm kỳ Đại hội XIII đã ghi những dấu ấn mang tính lịch sử. Như dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV đã đúc kết: Đối ngoại đã phát huy tích cực, hiệu quả vai trò tiên phong, góp phần duy trì, củng cố môi trường hòa bình, ổn định, mở ra cục diện mới chưa từng có cho phát triển đất nước.

Thành tựu nổi bật nhất của công tác đối ngoại trong nhiệm kỳ Đại hội XIII là mở rộng và làm sâu sắc quan hệ giữa Việt Nam với các nước láng giềng, nước lớn và đối tác chủ chốt, đưa số nước Việt Nam có quan hệ ngoại giao lên 194 nước; số nước Việt Nam có khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, Đối tác chiến lược và Đối tác toàn diện lên 42 nước. Quan hệ với nhiều đối tác quan trọng đã được nâng lên tầm mức mới, tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy quan hệ ngoại giao ngày càng mở rộng, đi vào chiều sâu và hiệu quả.

Theo đó, lần đầu tiên, Việt Nam thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với cả 5 nước Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Đối tác toàn diện trở lên với 18 trong tổng số 21 thành viên Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20). Nền tảng quan hệ và lòng tin chính trị với nhiều nước, nhất là các nước láng giềng, đối tác quan trọng và bạn bè truyền thống, tiếp tục được củng cố vững chắc. Hợp tác song phương giữa Việt Nam và các nước đạt đột phá ấn tượng trong các lĩnh vực kinh tế, thương mại, đầu tư, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khoa học-công nghệ, quốc phòng-an ninh.

Ngoại giao kinh tế và hội nhập quốc tế đã góp phần quan trọng tạo đà bứt phá cho tăng trưởng, phát huy vai trò là động lực trong phát triển kinh tế-xã hội, hiện thực hóa các mục tiêu phát triển và nâng cao đời sống của nhân dân. Thông qua việc triển khai hoạt động đối ngoại chủ động, sáng tạo, linh hoạt và hiệu quả, Việt Nam huy động được nguồn lực bên ngoài, thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững đất nước; mở rộng thị trường, thu hút đầu tư, tiếp cận tri thức và công nghệ mới, giúp chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới; xử lý tốt các vấn đề phức tạp trong hợp tác kinh tế-thương mại, trong đó có vấn đề thuế quan. Đặc biệt, hoạt động ngoại giao y tế, ngoại giao vắc-xin đã huy động được số lượng lớn vắc-xin, thiết bị y tế từ bên ngoài, góp phần quan trọng giúp Việt Nam nhanh chóng đẩy lùi đại dịch Covid-19, tạo cơ sở để nước ta chuyển sang thích ứng an toàn và phục hồi phát triển kinh tế-xã hội sau đại dịch.

Đối ngoại đã góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ nước từ khi nước còn chưa nguy. Trước những biến động lớn trên thế giới, Việt Nam đã xử lý đúng đắn quan hệ với các đối tác, luôn nêu cao việc giải quyết các vấn đề còn tồn tại bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, qua đó duy trì đường biên giới trên bộ hòa bình, ổn định và hợp tác, đạt được tiến triển trong đàm phán với các nước, thiết lập Đường cơ sở trong Vịnh Bắc Bộ, nộp Hồ sơ đệ trình ranh giới thềm lục địa mở rộng ở khu vực giữa Biển Đông, thúc đẩy xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC)...

Trên bình diện đa phương, Việt Nam ngày càng khẳng định năng lực, vai trò và trách nhiệm trong các vấn đề quốc tế. Việt Nam chủ trì nhiều sự kiện quốc tế lớn như: Lễ mở Ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng, Hội nghị Liên hợp quốc lần thứ 35 về các nước tham gia UNCLOS, Hội nghị Thượng đỉnh Đối tác vì Tăng trưởng xanh và Mục tiêu toàn cầu 2030 (P4G), Diễn đàn Tương lai ASEAN; đảm nhiệm tốt các vị trí quan trọng trong các tổ chức quốc tế, nhất là Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2023-2025. Việt Nam tích cực đóng góp sáng kiến tại ASEAN, Liên hợp quốc, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC), Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF), Phong trào Không liên kết, hợp tác Mê Công, đồng thời mở rộng tham gia gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc và các hoạt động cứu trợ, cứu nạn quốc tế. Đồng thời, Việt Nam tiếp tục đóng góp có trách nhiệm vào giải quyết các thách thức chung toàn cầu như biến đổi khí hậu, an ninh lương thực…

Với những thành tựu nêu trên, có thể khẳng định, trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, ngoại giao đa phương đã trở thành động lực quan trọng giúp Việt Nam củng cố môi trường hòa bình và ổn định để phát triển; nâng cao vị thế và hình ảnh quốc gia; góp phần tạo đà thuận lợi đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Cùng với đó, thế và lực của đất nước được nâng cao từ sự cộng hưởng hiệu quả của các mảng công tác đối ngoại như thông tin đối ngoại, ngoại giao văn hóa, công tác người Việt Nam ở nước ngoài, bảo hộ công dân. Ngoại giao văn hóa đã góp phần vận động thành công Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh 77 danh hiệu/di sản, qua đó tạo nguồn lực mới cho phát triển. Công tác người Việt Nam ở nước ngoài thực hiện tốt chính sách chăm lo của Đảng và Nhà nước với 6 triệu đồng bào ta ở nước ngoài; đồng thời tiếp tục khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho người Việt Nam ở nước ngoài đóng góp tích cực, hiệu quả vào phát triển quê hương, đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Bên cạnh đó, Việt Nam đã triển khai kịp thời công tác bảo hộ công dân, trên tinh thần an toàn và tính mạng của công dân là trên hết và trước hết.

Phát huy vai trò tiên phong, triển khai nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên

Trong những năm sắp tới, tình hình thế giới được dự báo sẽ tiếp tục xu hướng diễn biến khó lường, phức tạp. Đất nước ta đang đứng trước khởi điểm lịch sử mới, đặt ra những nhiệm vụ mới cho công tác đối ngoại. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV cũng khẳng định “tăng cường quốc phòng, an ninh, đẩy mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên”. Theo đó, để thích ứng, phù hợp với giai đoạn phát triển mới của đất nước, những nhiệm vụ lớn của công tác đối ngoại trong thời gian tới là:

Một là, đẩy mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, phối hợp chặt chẽ cùng với quốc phòng và an ninh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tạo thành “kiềng ba chân” vững chắc phục vụ hai nhiệm vụ chiến lược bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa” và phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Hai là, kiến tạo động lực, mở ra các cơ hội mới cho phát triển đất nước, kết nối nội lực với ngoại lực. Đối ngoại phải nhận diện và tranh thủ cơ hội từ những xu hướng mới, đồng thời tiên phong khai mở hợp tác với các quốc gia, tập đoàn hàng đầu trong những lĩnh vực đột phá như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế biển, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, điện toán đám mây…

Ba là, thay đổi tư duy từ tiếp nhận sang đóng góp, từ học tập sang dẫn dắt, từ hội nhập sâu rộng sang hội nhập đầy đủ, từ một quốc gia đi sau sang một quốc gia tiên phong. Theo đó, phát huy vai trò nòng cốt, dẫn dắt trong những vấn đề và cơ chế quan trọng có tầm chiến lược, phù hợp với lợi ích của ta cũng như đóng góp thiết thực, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của thế giới.

Bốn là, nâng cao vai trò, vị thế Việt Nam trong nền chính trị thế giới, kinh tế toàn cầu và văn minh nhân loại. Với thế và lực mới của đất nước, “sức mạnh mềm” sẽ tiếp tục được phát huy, không chỉ đóng góp vào phát triển kinh tế-xã hội của đất nước mà còn góp phần gia tăng vị thế, ảnh hưởng của một đất nước đang vươn lên.

Cuối cùng, phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, bảo đảm bộ máy, cơ chế triển khai hoạt động đối ngoại trong kỷ nguyên mới theo hướng “tinh, gọn, hiệu quả”, bố trí nguồn lực bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ đối ngoại, tương xứng với thế và lực của Việt Nam, ngang tầm khu vực và mức trung bình thế giới. Chúng ta tin tưởng chắc chắn rằng dưới ánh sáng của Đại hội Đảng XIV, dưới sự lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối của Đảng, ngành đối ngoại của cả nước, từ trung ương xuống địa phương, với vai trò và vị thế mới, sẽ tiếp tục đóng vai trò tiên phong trong việc giữ vững môi trường hòa bình, tranh thủ nguồn lực và các điều kiện quốc tế thuận lợi cho phát triển, nâng cao vị thế của đất nước trong kỷ nguyên mới.