Ở đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, dạng nhà ống dùng để kinh doanh, buôn bán kết hợp để ở chiếm tỷ lệ rất lớn. Các công trình này thường hẹp về bề ngang nhưng dài về chiều sâu. Nếu xảy ra cháy, khí nóng dễ tích tụ, tạo điều kiện cho đám cháy bùng phát mạnh, lan nhanh và gây khó khăn cho lực lượng chữa cháy, cứu nạn. Với thiết kế chỉ có duy nhất một lối thoát nạn qua cửa chính tầng trệt vì thế nguy cơ thiệt mạng đối với các nạn nhân là rất lớn. Nguy cơ này càng tăng nếu các hộ dân lắp khung sắt, “chuồng cọp” ở các ban-công, lô-gia, cửa sổ.
Vụ cháy mới đây tại số 227 đường Trần Hưng Đạo, phường Cầu Ông Lãnh, làm bốn người chết cũng là dạng nhà ở kết hợp kinh doanh. Mặt tiền bên ngoài chủ nhà đã bít kín cho nên khi xảy ra cháy không có đường thoát hiểm thứ hai. Trước đó là vụ cháy xảy ra tại cư xá Độc Lập thuộc phường Phú Thọ Hòa khiến tám người chết, hầu hết các nạn nhân đều thiệt mạng do ngạt khói vì không được cảnh báo sớm và không có lối thoát.
Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu hộ, cứu nạn Công an Thành phố Hồ Chí Minh qua kiểm tra cũng nêu thực trạng đáng báo động: Nhiều cơ sở, hộ gia đình không trang bị hệ thống, thiết bị an toàn phòng cháy, chữa cháy, không lắp đặt đầu báo khói, báo nhiệt, vì vậy không kịp thời phát hiện các sự cố. Các đám cháy khi xuất hiện thường âm ỉ nhưng không được phát hiện cho đến khi lan rộng và bùng phát, làm tăng nguy cơ thiệt hại. Nhiều gia đình, cơ sở cũng không trang bị các trang thiết bị chữa cháy cơ bản như mặt nạ phòng độc, thang dây, dây thừng hay dụng cụ phá dỡ để mở lối thoát hiểm khi cần thiết.
Thành phố Hồ Chí Minh hiện có hơn 60.400 cơ sở nhà trọ, nhà ở kết hợp kinh doanh, trong đó ghi nhận hơn 15.700 cơ sở còn vi phạm về quy định phòng cháy, chữa cháy. Trong đó, hơn 13.900 nhà trọ, nhà ngăn phòng cho thuê; 930 nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh có nguy cơ cháy, nổ cao. Qua làm việc, hàng nghìn cơ sở vẫn chưa khắc phục các khuyết điểm mà cơ quan chức năng đã chỉ ra.
Những vụ hỏa hoạn thương tâm xảy ra gần đây một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về sự chủ quan trong công tác phòng cháy, chữa cháy tại các khu nhà trọ, cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ. Các quy định về phòng cháy, chữa cháy hiện đã được pháp luật quy định và tuyên truyền đến tận từng hộ gia đình, cơ sở kinh doanh nhưng vẫn chưa chấp hành nghiêm chỉnh.
Để công tác phòng cháy, chữa cháy tại các khu dân cư hiệu quả hơn, chính quyền địa phương cần tăng cường hơn nữa trách nhiệm trong việc kiểm tra, nhắc nhở, tái kiểm tra định kỳ các cơ sở kinh doanh, nhà trọ. Nếu vi phạm kéo dài mà không được xử lý, chính quyền địa phương có thể bị xem xét trách nhiệm quản lý. Cơ quan công an cần thường xuyên triển khai công tác kiểm tra, tuyên truyền, đồng thời xử nghiêm các cơ sở kinh doanh, chủ nhà trọ không chấp hành các quy định về phòng cháy, chữa cháy.
Các buổi tập huấn, hướng dẫn các kỹ năng phòng cháy, chữa cháy cần được thực hiện thường xuyên hơn tại các khu dân cư để người dân thực hành, nâng cao ý thức phòng cháy, chữa cháy. Mỗi cá nhân, cơ sở cũng cần chủ động tăng cường tìm hiểu và trang bị các kỹ năng về phòng cháy, chữa cháy để tự cứu mình và người thân trong trường hợp xảy ra cháy, nổ. Đây được xem là vấn đề cực kỳ quan trọng thường xuyên được các cơ quan chức năng nhắc đến trong hoạt động tuyên truyền. Cùng với đó là chủ động trang bị các thiết bị phòng cháy, chữa cháy cơ bản tại cơ sở, gia đình nhằm xử lý hiệu quả các tình huống bất ngờ về cháy, nổ.
Về chế tài xử phạt, khi các vi phạm của các cá nhân, cơ sở kinh doanh không được khắc phục nghiêm túc thì việc nâng mức xử phạt, áp dụng các giải pháp xử lý nghiêm khắc là cần thiết nhằm góp phần nâng cao ý thức chấp hành quy định về phòng cháy, chữa cháy, bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản cho người dân.
