Tối 1/3, xã Chợ Đồn sôi nổi tổ chức khai mạc Hội Xuân An toàn khu Chợ Đồn. Trước đây, lễ hội đón xuân này được tổ chức ở quy mô cấp huyện gắn với địa danh An toàn khu Chợ Đồn. Tới nay, không còn cấp huyện, nhưng xã Chợ Đồn vẫn tiếp tục duy trì lễ hội ở quy mô cấp xã với nhiều hoạt động đặc sắc, hấp dẫn.
Chị Hoàng Thị Thúy, xã Bạch Thông đã có mặt tại lễ hội từ sớm để theo dõi lễ khai mạc. Chị phấn khởi cho biết: "Tôi sinh ra và lớn lên tại xã Chợ Đồn, nay đi làm dâu ở xã Bạch Thông, nhưng vẫn luôn về dự hội An toàn khu Chợ Đồn. Đặc biệt, năm nay, tôi và mọi người còn được trực tiếp nghe ca sĩ nổi tiếng Anh Thơ biểu diễn, ca sĩ mà chúng tôi vốn chỉ được theo dõi qua tivi".
Trong ngày 2/3, Hội Xuân ATK Chợ Đồn tiến hành nghi lễ rước mâm lễ, mâm lộc, thực hiện nghi thức cầu mùa, cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu.
Phần hội diễn ra các hoạt động thi tung còn, gói bánh chưng; các trò chơi dân gian, như: thi ô ăn quan, đua thuyền trên cạn, bóng chuyền da, bắn nỏ, đi cà kheo, nhảy bao bố, đánh cù (quay), đánh yến…
Du khách đến lễ hội còn được trải nghiệm không gian văn hóa truyền thống, không gian “Trà ATK Chợ Đồn”, không gian chuyển đổi số; trưng bày, giới thiệu sản phẩm OCOP.
Từ ngày 7 tới nay, hàng loạt lễ hội vui đón Xuân Bính Ngọ đã được tổ chức ở hầu khắp 37 xã vùng cao ở phía bắc tỉnh Thái Nguyên. Trong đó, độc đáo nhất là lễ hội lồng tồng (xuống đồng) ở Hà Vị, xã Cẩm Giàng với những nghi lễ gắn với sự tích.
Tương truyền, có một vị quan của triều đình xưa đánh giặc, bị thương, nghỉ lại tại thôn Nà Phả. Khi vị quan qua đời, người dân lập miếu thờ, coi là Thành Hoàng làng, miếu thờ giao cho dòng họ Ma của bản trông coi. Người dân tổ chức cúng lễ vào ngày 11 tháng Giêng và 13 tháng Bảy (âm lịch) hằng năm.
Theo thông lệ, sau khi tổ chức đón Tết âm lịch xong, người đứng đầu họ Ma - dòng họ trông coi ngôi đền Nà Phả đi vận động các gia đình có nhiều ruộng chuẩn bị một mâm cỗ thật to để khoảng 9 giờ sáng 11 tháng Giêng mang đến đền cúng tế, rồi sau đó cùng nhau rước ra cánh đồng nơi tổ chức Lễ hội thắp hương, cầu trời cho một năm mới mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu; mọi người, mọi nhà đều được mạnh khỏe, no ấm; anh em, bạn bè gần xa đến dự hội vui vẻ, cùng nhau bắt tay vào mọi công việc của năm mới thuận lợi.
Một tiết mục hấp dẫn, độc đáo trong lễ hội Lồng tồng là màn múa Nộc Niệc (chim Phượng Hoàng) diễn lại sự tích đẻ đất, đẻ nước. Người dân dùng hình tượng con Nộc Niệc, tức chim phượng hoàng đất (thuộc nhóm tứ linh: Long, Ly, Quy, Phụng), để mang ý nghĩa là một nghi lễ đón rước thần linh về phù hộ độ trì cho một năm mới nhà nhà no đủ, người người hạnh phúc. Khi múa, người múa nâng cao và lúc lắc con chim bằng gỗ sơn đỏ, mỏ dài nhọn, nhún nhảy theo nhịp chũm chọe của người điều khiển.
Lớn nhất trong các lễ hội đón Xuân tại các xã phía bắc Thái Nguyên là lễ hội Lồng tồng Ba Bể. Lễ hội thực hiện lễ cầu an tại Đền An Mạ; nghi lễ rước mâm cỗ, dâng hương cầu cho mùa màng bội thu, cuộc sống mạnh giàu.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ba Bể Nguyễn Đức Dũng, lễ hội Lồng tồng Ba Bể đã nằm trong danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Lễ hội là sinh hoạt văn hóa truyền thống, đồng thời là dịp cầu mưa gió thuận hòa, mùa màng bội thu, đời sống nhân dân ấm no, hạnh phúc.
Một lễ hội mới, lần đầu tiên được tổ chức trên không gian xã mới ở phía bắc Thái Nguyên là lễ hội Slam Chiêm diễn ra vào ngày 8 tháng Giêng tại xã Hiệp Lực. Nghi lễ chính được thực hiện tại lễ hội là cầu an, cầu mùa. Điểm nhấn của lễ hội là màn múa bát với sự tham gia của 200 diễn viên, nghệ nhân, quần chúng.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nguyễn Thái Hoàng, hội xuân với chủ đề “Xuân về trên thảo nguyên Slam Chiêm” nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng bộ xã về phát triển du lịch gắn với địa danh Slam Chiêm, nơi có nhiều cảnh quan đẹp, nhiều tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái.
Ngoài những lễ hội trên, khu vực 37 xã phía bắc của Thái Nguyên còn những lễ hội đón Xuân khác có truyền thống và bản sắc riêng, như: Lễ hội Mù Là ở xã Cao Minh, Lễ hội Phủ Thông ở xã Phủ Thông, Lễ hội Bản Pjoo ở xã Na Rì…
Trong đó, Lễ hội Phủ Thông gắn với sự tích một vị tướng họ Dương giúp dân đánh giặc và tử trận, được thờ tại Đền Slấn Slảnh tại đây sẽ được tổ chức vào ngày 20 tháng Giêng tới. Lễ hội cuối cùng ở các xã phía bắc Thái Nguyên vào dịp đầu năm là Chợ tình Xuân Dương tại xã Xuân Dương diễn ra vào ngày 25/3 âm lịch.
Tuy nhiên, một vài lễ hội ở các xã mới còn na ná nhau, không có điểm riêng, khác biệt về nội dung tổ chức. Thời tiết không thuận lợi cũng ảnh hưởng tới chất lượng của công tác tổ chức. Việc tổ chức khá nhiều các lễ hội Xuân ở các xã nhưng hình thức, nội dung không quá khác nhau, không gắn với sự tích riêng biệt cũng là một điểm trừ.
Dù vậy, có thể nói, hầu khắp 37 xã mới ở phía bắc ở Thái Nguyên đều duy trì, củng cố và tiếp tục tổ chức an toàn, tiết kiệm, mang đậm bản sắc văn hóa các lễ hội vui đón Xuân Bính Ngọ. Điều này góp phần tạo không khí tươi vui, khí thế phấn khởi bước vào năm mới, phấn đấu đạt nhiều thành tích mới.
