Là xã vùng xa, ở khu vực khó khăn của tỉnh Lào Cai, xã Phong Dụ Thượng là nơi sinh sống của các dân tộc Tày, Dao và H’Mông, trong đó người Tày có hơn 3.100 người, chiếm gần 45% dân số.
Dù còn nhiều khó khăn, xã Phong Dụ Thượng luôn gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc, trong đó có Lễ hội Lồng Tồng được tổ chức thường niên vào dịp đầu năm mới.
Mở đầu đêm khai mạc là chương trình văn nghệ đặc sắc với 13 tiết mục được dàn dựng công phu. Những điệu múa khéo léo của các đội văn nghệ đã tái hiện sinh động đời sống lao động, sản xuất và tâm hồn phong phú của người dân vùng cao Phong Dụ Thượng. Mỗi tiết mục như một lời chào nồng hậu, một lời cầu chúc cho một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nhà nhà no ấm.
Từ 6 giờ 30 phút sáng 2/3, đồng bào các dân tộc từ Làng Chạng, Khe Dẹt, Khe Táu, Khe Mạng... cùng du khách nô nức kéo đến sân vận động xã để đón xem lễ hội.
Chị Lò Thị Nguyên, thôn Làng Chạng chia sẻ, đối với đồng bào các dân tộc nơi đây, Lễ hội Lồng Tồng là lễ hội lớn của người dân trong những ngày đầu Xuân năm mới. Do đó, gần đến ngày tổ chức lễ hội, bà con ai cũng háo hức chờ đợi để đi chơi hội với các trò chơi dân gian. Đây cũng là dịp để đồng bào các dân tộc gặp gỡ và thắt tình đoàn kết.
Mở đầu bằng các nghi thức trang nghiêm tại đình Làng Chạng và đình Làng Than, những ngôi đình cổ gắn với đời sống tâm linh của cộng đồng. Nghi lễ mổ trâu cúng tế, lễ rước và cúng Thần Nông thể hiện ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, vạn vật sinh sôi.
Điểm nhấn của lễ hội là nghi thức tịch điền (xuống đồng). Người đứng đầu địa phương thực hiện những đường cày đầu tiên trên thửa ruộng được chọn, mở đầu cho mùa sản xuất mới trong tiếng trống hội rộn ràng và niềm hân hoan của bà con. Ngay sau đó, người dân cùng lãnh đạo địa phương gieo hạt, gửi gắm niềm tin vào một năm đủ đầy.
Lễ hội Lồng Tồng còn là không gian giao lưu văn hóa sôi động, ngay tại trung tâm xã, các trò chơi dân gian như: Bịt mắt bắt vịt, ném còn, đẩy gậy, kéo co, bịt mắt đánh trống, đi cà kheo… thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống cùng nghi thức đốt lửa xòe tạo nên bức tranh xuân rực rỡ giữa núi rừng vùng cao.
Du khách Nguyễn Thanh Sơn, đến từ phường Yên Bái chia sẻ: "Đây là lần đầu tiên tôi đến vùng cao Phong Dụ Thượng, dù là xã còn khó khăn nhưng lễ hội được tổ chức rất bài bản. Tại đây, tôi được tận mắt xem các nghi lễ linh thiêng và hòa mình cùng người dân vui chơi các trò chơi dân gian, đó là một trải nghiệm thú vị của bản thân".
Du khách được thưởng thức và trải nghiệm nhiều đặc sản vùng cao như cá bỗng, gà đen, ốc, lợn đen bản địa, xôi ngũ sắc, thảo quả, ớt thóc, gừng đen cùng các loại rau rừng, măng, nấm tự nhiên... Đây cũng là dịp để địa phương quảng bá nông sản đặc trưng, từng bước xây dựng thương hiệu sản phẩm gắn với phát triển du lịch cộng đồng.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phong Dụ Thượng Lương Văn Thu cho biết, lễ hội Lồng Tồng được khởi nguồn từ nhu cầu sản xuất nông nghiệp của người Tày khi sống thành làng bản. Một di sản văn hóa của dân tộc, biểu tượng thiêng liêng, biểu tượng gắn kết cộng đồng.
Theo thời gian, lễ hội không chỉ quy tụ những sắc thái văn hóa đặc trưng nhất của dân tộc Tày, mà còn lan tỏa sang các dân tộc khác như: Dao, Thái, H’Mông.
Lễ hội không chỉ là dịp để cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, mà còn là cơ hội để gắn kết cộng đồng, trao truyền những giá trị văn hóa tốt đẹp cho thế hệ mai sau.
Công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc trên địa bàn được chú trọng; một số điểm, không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống được duy trì.
Trong năm qua, xã đã đón 16.000 khách du lịch với doanh thu đạt 9 tỷ đồng, góp phần thay đổi diện mạo vùng quê khó khăn nơi đây.
