Địa điểm lưu niệm vua Lê Thái Tổ, xã Lê Lợi, tỉnh Lai Châu là nơi lưu giữ Bảo vật quốc gia Bia Vua Lê Thái Tổ có niên đại năm 1431. Hằng năm, vào ngày 11 và 12 tháng Giêng Âm lịch, Lai Châu tổ chức Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ - sự kiện văn hóa mang ý nghĩa sâu sắc, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tri ân công lao của Anh hùng dân tộc Lê Lợi cùng các tướng sĩ, nghĩa quân. Hoạt động này đồng thời góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp niềm tự hào dân tộc, củng cố khối đại đoàn kết và tạo khí thế phấn khởi trong nhân dân.
Bia Lê Lợi mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và chính trị. Nội dung khắc trên bia thể hiện thông điệp khẳng định chủ quyền quốc gia. Trải qua hàng thế kỷ, văn bia vẫn hiện diện giữa núi rừng Tây Bắc như lời nhắc nhở về ý chí độc lập và tinh thần cảnh giác trước mọi âm mưu xâm phạm lãnh thổ.
Bối cảnh ra đời của văn bia gắn với giai đoạn lịch sử đầy biến động đầu thế kỷ XV. Năm 1400, Hồ Quý Ly lập nhà Hồ; đến tháng 4/1406, nhà Minh lấy cớ “Phù Trần diệt Hồ” đưa 10 vạn quân xâm lược nước ta. Thổ ty châu Ninh Viễn là Đèo Cát Hãn đầu hàng và trở thành tay sai cho giặc, hỗ trợ quân Minh đàn áp các cuộc nổi dậy của đồng bào các dân tộc vùng sông Thao, sông Đà.
Tháng 11/1427, Bình Định Vương Lê Lợi phái Chủ thư thị sử Trần Hồ đi tuyên dụ châu Ninh Viễn. Đèo Cát Hãn quy thuận và được hưởng chính sách khoan hồng, tiếp tục cai quản địa phương. Tuy nhiên, sau đó Đèo Cát Hãn phản bội, câu kết với Kha Đốn (Kha Lại) quấy nhiễu Nhân dân vùng biên, mở rộng địa bàn xuống tận Mường Muổi (nay thuộc huyện Thuận Châu, Sơn La).
Trước tình hình đó, năm 1431, Vua Lê Thái Tổ thân chinh cùng đại quân tiến đánh bằng cả đường thủy và đường bộ, nhanh chóng đánh tan lực lượng phản nghịch, lập lại trật tự vùng Tây Bắc.
Sau khi bình định, trên đường trở về qua địa phận xã Lê Lợi ngày nay, tháng Chạp năm Tân Hợi (1431), Vua Lê Thái Tổ cho tạc khắc văn bia vào vách đá Pú Huổi Chỏ bên bờ sông Đà, sử sách gọi là Bia cổ Hoài Lai. Văn bia được khắc trong khuôn hình chữ nhật kích thước 1,4m x 0,8m, gồm 132 chữ.
Bài thơ khắc trên đá vừa nhằm răn dạy các tù trưởng nơi biên giới, phủ dụ Nhân dân, vừa khẳng định chủ quyền quốc gia. Từ đó, châu Ninh Viễn được đổi tên thành châu Phục Lễ. Nội dung văn bia tuy chỉ 132 chữ nhưng mang thông điệp trường tồn: “Đề thi khắc nham thạch-Trấn ngã Việt Tây ngung” (Khắc thơ vào núi đá-trấn giữ miền tây nước Việt). Từ một khối đá vô tri, văn bia trở thành nhân chứng lịch sử, biểu tượng canh giữ biên cương qua bao thăng trầm dân tộc.
Theo ông Nguyễn Xuân Thanh, bản Phiêng Ban, xã Lê Lợi, người dân địa phương qua nhiều thế hệ luôn duy trì việc cúng lễ và trông nom di tích. Năm 2009, khi Nhà máy thủy điện Sơn La đi vào hoạt động, để bảo tồn di sản, phần bút tích văn bia được khoan cắt khỏi vách đá Pú Huổi Chỏ. Khối đá sau khi tách có kích thước dài 2,62m, rộng 1,13m, cao 1,85m, nặng hơn 15 tấn. Bia sau khi khoan cắt đã được di dời về khuôn viên đền thờ vua Lê Thái Tổ, cách vị trí cũ 500m, hình thành địa điểm lưu nhớ Vua Lê Thái Tổ.
Từ đó, nơi đây trở thành điểm đến tâm linh, nơi người dân và du khách dâng hương tưởng niệm, cầu mong quốc thái dân an và cũng là địa chỉ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ thông qua các hoạt động tham quan của nhà trường và đoàn thể.
Đầu năm 2026 như thường niên, Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ được tổ chức quy mô cấp tỉnh, trở thành sự kiện văn hóa quan trọng nhằm tưởng nhớ công lao của Anh hùng dân tộc Lê Lợi - người lãnh đạo cuộc Khởi nghĩa Lam Sơn (1418-1427) đánh đuổi giặc Minh, mở ra thời kỳ độc lập, thịnh trị cho đất nước.
Ông Đinh Quang Hiếu, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Lê Lợi cho biết, trước đây di tích nằm trên khoảng đất hẹp ven tỉnh lộ 127, bia gắn liền với vách núi thấp, mặt hướng xuống dòng sông Đà. Đây là kiểu văn bia Ma nhai - loại hình văn bia quý hiếm ở Việt Nam hiện nay. Văn bia là hiện vật gốc có giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đặc biệt, gắn với sự nghiệp của Anh hùng dân tộc Lê Lợi và sự kiện lịch sử trọng đại của đất nước.
Năm 2016, Bia Lê Lợi được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia; năm 2017, Đền thờ Vua Lê Thái Tổ được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia.
Những năm qua, với sự quan tâm của Trung ương và chính quyền các cấp tỉnh Lai Châu, địa điểm lưu niệm Vua Lê Thái Tổ từng bước được đầu tư nhằm phát huy giá trị di sản, khai thác tiềm năng du lịch tâm linh.
Năm 2025, lượng khách đến xã Lê Lợi đạt hơn 1,5 nghìn lượt, tăng hơn 500 lượt so với năm 2024. Từ nền tảng đó, địa phương tiếp tục định hướng bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch, hướng tới xây dựng sản phẩm văn hóa-du lịch mang bản sắc riêng, kết nối với các tuyến du lịch nội tỉnh và các địa phương trên tuyến “Vòng cung Tây Bắc”.
Ông Tống Thanh Hải, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu khẳng định, Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ không chỉ là sự kiện văn hóa quan trọng của tỉnh mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, giáo dục truyền thống yêu nước và lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân. Đồng thời, đây cũng là cơ hội tăng cường đoàn kết giữa các dân tộc, quảng bá tiềm năng du lịch và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội địa phương, đóng góp vào sự phát triển bền vững của tỉnh Lai Châu và khu vực Tây Bắc.
Giá trị của Bảo vật quốc gia Bia Lê Lợi vì thế không chỉ nằm ở dấu tích lịch sử được lưu giữ qua thời gian mà còn ở vai trò kết nối quá khứ với hiện tại, tương lai; góp phần nuôi dưỡng bản sắc văn hóa và tinh thần dân tộc, tạo động lực phát triển bền vững cho vùng đất nơi thượng nguồn sông Đà.
