Lộc văn chương

Lộc văn chương

Lộc văn chương của nghề viết, mỗi ứng xử văn hóa, sự cho đi thì mãi mãi còn. Ký ức có thể lãng quên, rồi bất chợt nhớ lại, để tỏa nắng, để ký thác giá trị phận người, một thiên chức của nhà văn chọn viết để dâng hiến.

Nhờ tranh anh mừng tuổi, em khỏe ra

Phố cổ Hàng Buồm Hà Nội của thế kỷ trước, những mái ngói cũ kỹ, êm đềm. Hàng xóm nhà tôi ở phố Hàng Buồm là họa sĩ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc. Ông Phúc với bà Bảo ở trên cái gác 2 chật hẹp, lối đi cũng phải len chân để bước qua khung tranh, và tranh. Cũng không rõ bao năm ròng bà Bảo vợ ông Phúc chỉ nằm co chân gập gối trên cái giường mét hai, cũng xếp tranh ở cuối chân giường.

Họa sĩ hay sang chơi với nhà văn Triệu Bôn cách hai nhà số lẻ. Hồi đó vợ chồng tôi ở nhờ trên cái chòi tầng 2, nhìn ra phố cổ, nơi có cầu thang hẹp như cầu thang lên máy bay. Phòng có 8m2 cho ba người. Tết năm 1992, họa sĩ Nguyễn Đình Phúc mừng tuổi nhà văn Triệu Bôn một bức tranh thuốc nước trên giấy dó. Đó là một cô gái chèo đò trên đầm sen, phía xa là đồng lúa vàng. Nhà văn treo ở ngay bàn làm việc. Nhưng lúc chồng tôi tái phát vết thương chiến tranh, thì ông Phúc bảo: "Cháu hãy bán bức tranh ấy đi, lấy tiền thuốc men cho chồng".

Tôi đang phân vân thì nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tú lại mang cho Triệu Bôn, túi gạo nếp và gói đậu xanh để nấu cháo. Tôi kể chuyện: "Ông Phúc mừng tuổi tranh rồi xui em bán tranh" thì chị Tú lắc đầu bảo: "Đừng bán, bán tranh Triệu Bôn biết sẽ giận đấy". Tôi gật đầu, nghe chị không dám bán tranh, vì đó là tranh được mừng tuổi.

loc-van-chuong5.jpg
Chân dung tự họa của họa sĩ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc.

Một con trâu và một bức cánh đồng hoa. Nhà chật treo một bức, cất lên gác xép một bức. Khi thời tiết trở nồm thì phải để tranh nơi có quạt, không thì tranh ẩm mốc, phai mầu. Chồng tôi giữ tranh bất ly thân khi được phân căn hộ ở Đại La, ông vẫn treo tranh ở phòng làm việc. Sau này biết chuyện ông Phúc khuyên "bán tranh đi rồi tôi vẽ cho bức khác" thì Triệu Bôn bảo với ông Phúc: "Em thấy đủ, anh đừng vẽ cho em nữa, và anh đừng có xui nhà em bán tranh đi lấy tiền ăn. Không đời nào em bán tranh của anh cả". Ông Phúc cười hiền khô: "Là tôi không muốn nhìn thấy cậu túng bấn khi thuốc men" - "Nhờ có tranh anh mừng tuổi mà em khỏe ra, may mắn, an lành đó anh".

Hồi đó nhà thơ Mai Hồng Niên cũng ở cách đó mấy nhà, cũng bảo, hay để tớ bảo tay bạn doanh nhân mua tranh cho Triệu Bôn. Anh Bôn nhẹ nhàng bảo bạn: "Ông đừng có làm phiền đến doanh nhân, tôi không có bán tranh, dù bất cứ giá nào". Ở dưới nhà tập thể Đại La, lúc bị bệnh mất trí nhớ, anh Triệu Bôn nhìn tranh chỉ nhớ đến bác Nguyễn Đình Phúc, anh nhớ bài hát "Lời du tử": "Chiều nay biết về nơi đâu, dừng chân ta ngắm cảnh bao la sầu...", nó day dứt, và ám ảnh...

Lộc "ất ơ" của nhà văn Phùng Quán

Nhớ một cái Tết xưa, nhà tôi nhờ mang nhuận bút của Tạp chí Du lịch Việt Nam cho nhà văn Phùng Quán. Anh Quán đang ngồi ở cái bể cá trước nhà chòi ngắm sóng bên Hồ Tây. Bể cá đang chứa hai con cá chép và con cá mè hoa. Ông khoe vừa ngửi hơi nước xiên được con mè hoa. Mè hoa không câu được, chỉ có cá chép mới cắn câu, năm nay anh có cái lộc "ất ơ", anh có cậu bạn bên Pháp in cho cái truyện được 100 USD (đô-la Mỹ), anh để phần Triệu Bôn một chiếc áo sơ-mi, cho Tạ Vũ ít tiền để đi xích lô khi nó uống rượu say, không biết đường về nhà. Tặng mấy đồng mừng tuổi cho cô giáo Trâm. Lâu nay Bội Trâm toàn lo cho anh tất tật; anh không biết gì về cơm áo trong nhà".

loc-van-chuong4.jpg
Tranh chân dung nhà văn Phùng Quán.

Anh Phùng Quán hồ hởi, khoe tiếp. Không tính sẽ có bao nhiêu chai rượu đây? Cá thì ở dưới hồ, mồi nhắm cũng không lo, chỉ lo rượu thết bạn. Tôi nói anh đừng có mua áo cho nhà em, và cũng đừng cho ai nữa. Anh nghèo rớt mùng tơi, đưa cho cô giáo Trâm lo Tết. Phùng Quán lại cắm cúi lo làm con mè hoa luộc trước cho một cậu sinh viên tới chơi, rồi trưa thì cánh nhà thơ tới nhậu.

Chị Bội Trâm nhỏ nhẹ: "Chị em mình cùng sinh ra ở phố cổ, cùng lấy chồng nhà văn. Cô còn hơn chị được mặc áo dài trong đám cưới. Chị thì chỉ được anh Quán tặng hai bài thơ. Em có được chồng tặng thơ không?".

locvanchuong-1.png

"Không ạ, một lời hay ho cũng chưa được nghe. Nhà em lại còn bảo: Anh dâng tặng cả đời anh cho em còn gì?". Hai chị em tôi nhìn ra hồ Tây không có sóng, chỉ có cơn sóng thấu hiểu nhau của phụ nữ, một đời làm vợ nhà văn thì lặng. Thơ anh Quán đây: "Trời đã sinh ra anh/Để yêu em tha thiết". Anh Quán đọc thơ rất hay. Giọng Huế trăm phần trăm, nếu nghe thì đến con kiến trong hang cũng tìm cách chui ra để nghe, nói gì chị Bội Trâm dạy văn, chị xiêu lòng, thế chấp cả trái tim mình cho anh cũng phải. Nể nhất là vì tình yêu sự độ lượng, chị Bội Trâm bỏ qua cả chuyện anh Phùng Quán trồng cây si ở nhà của nhà văn Hà Khánh Linh ở Huế. Chị Hà Khánh Linh thì đuổi anh Quán bằng được về với chị Bội Trâm. Khi ra mắt tập

"Trăng hoàng cung", Hà Khánh Linh ra Hà Nội, chị Bội Trâm còn nấu nước lá bưởi và bồ kết, hương nhu cho nhà văn người Huế gội đầu. Một người tình, anh Quán đơn phương yêu, để lại một thứ lộc văn chương: Đó là tác phẩm "Trăng hoàng cung" ra đời. Cùng với cách ứng xử còn đẹp hơn cả trăng hoàng cung buổi ấy của cô giáo Trâm với nữ nhà văn, bạn chồng mình.

Tớ biết, người bỏ tiền qua cửa sổ

Lộc văn chương của cái Tết của nhiều năm trước, nhà văn Vũ Bão dẫu bị tai biến, chân đi chấm phẩy, tập tễnh, thường nghiêng cả người về một phía, ông vẫn đi xe buýt mang nhuận bút báo Tết cho nhà văn Triệu Bôn. Tới nhà, Vũ Bão ngó vào thùng thư, ông bảo gia chủ: "Trong thùng thư của nhà cậu có một bọc giấy báo, thử mở xem có gì không? Nhuận bút thì tớ cầm cho đây, còn thùng thư chắc là sách".

loc-van-chuong-02.jpg
Nhà văn Vũ Bão. (Ảnh: Nguyễn Đình Toán)

Khi Triệu Bôn mở thùng thư thì thấy có một cục tiền giấy hai trăm đồng ngày ấy, tiền 20 đồng của Tết năm 1993 hiện kim là rất to, mà không rõ ai gửi.

Anh Vũ Bão cười lớn: "Nhà này có lộc văn chương thật, cú đúp nồi cơm Thạch Sanh thế này, bớt lo đi Bôn ạ". Triệu Bôn đáp: "Tuần trước em cũng nhận được cục tiền bỏ qua cửa sổ, em vẫn chưa tìm ra ai giúp mình?".

Hai nhà văn dùng trà, thay rượu, câu chuyện về văn chương còn ấm đến sau này. Anh Vũ Bão mới thủ thỉ với Triệu Bôn: "Tớ biết người đem nhuận bút cho cậu là ai, chắc lại Hồ Anh Thái.

Chả là, tớ đã từng thấy em nó mang bản thảo của Bôn ra biên tập tại nhà tớ". Thời đó biên tập bản thảo trên giấy chứ chưa có máy tính, internet như hôm nay. Chuyện biên tập gửi bản thảo đi, lấy nhuận bút mang bỏ vào thùng thư, bỏ qua cửa sổ trong nhà thì chỉ có em tớ hay làm. "Cậu này hay giúp người ốm đau, già cả, như tớ đây, rồi nhà thơ Vân Long, nhà văn Ma Văn Kháng, cụ Tô Hoài... Toàn người nhận nhuận bút khoe nhau, chứ Thái thì tuyệt nhiên im lặng... Tính em tớ nó thế!".

Nghề viết cũng như hàng trăm nghề mưu sinh, thứ lộc văn chương không lớn, nghĩa cử bạn văn vì nhau mới lớn, nó an ủi thời gian sống để viết của nhà văn.

Có thể bạn quan tâm

Phim tái hiện những hoạt động văn hóa truyền thống của người dân làng chài.

“Báu vật trời cho” – Văn hóa truyền thống vùng biển lên phim

Là một trong 4 phim ra mắt dịp Tết, “Báu vật trời cho” ít được truyền thông nhất, nhưng lại nhận về nhiều đánh giá tốt của khán giả. Điều đặc biệt nhất là phim đã khai thác hiệu quả những nét đẹp của văn hóa truyền thống vùng biển Nam Trung Bộ vào câu chuyện.

Ngày nay, Thượng Mã quyền vẫn được các võ sư, huấn luyện viên và võ sinh gìn giữ, luyện tập và truyền dạy như một phần tinh hoa của võ cổ truyền dân tộc.

Bính Ngọ nói chuyện Thượng Mã quyền

Trong hệ thống biểu tượng phương Đông, ngựa đại diện cho sức bền, tốc độ và lòng trung nghĩa. Năm Bính Ngọ vì thế thường được nhắc đến với sắc thái mạnh mẽ, sôi động. Hình tượng ấy đặt cạnh Thượng Mã quyền của võ cổ truyền Việt Nam tạo nên một mối giao hòa thú vị giữa văn hóa và võ học.

Đầu xuân nghe nghệ nhân trà kể chuyện

Đầu xuân nghe nghệ nhân trà kể chuyện

Cuối 2025, chị Nguyễn Thị Thắm được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam công nhận danh hiệu “Nghệ nhân làng nghề” như một sự ghi nhận cho hành trình đồng hành và cống hiến với trà Việt gần 20 năm qua. Gặp chị những ngày đầu xuân Bính Ngọ, câu chuyện xoay quanh trà Việt và hành trình gắn bó với nghề của chị kéo dài không ngớt.

Công chúng trẻ khám phá hình tượng linh vật năm Bính Ngọ tại một triển lãm ở Không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm.

Ngựa trong nhịp sáng tạo mới

Trong văn hóa Việt Nam nói chung và dòng chảy mỹ thuật nói riêng, hình tượng con ngựa không chỉ là biểu trưng của sức mạnh, sự bền bỉ và ý chí vươn lên, mà còn trở thành chất liệu giàu khả năng sáng tạo. Dịp Xuân Bính Ngọ 2026, linh vật ngựa được thế hệ nghệ sĩ trẻ tái định nghĩa bằng ngôn ngữ nghệ thuật mới.

Du khách hành hương về Khu Di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên, Nghệ An, dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ.

Đi trong sắc Xuân

Mỗi độ xuân về, đi dọc dải đất Bắc Trung Bộ, chúng ta dễ dàng cảm nhận không khí rộn ràng, ngân vang từ tiếng trống hội, câu dân ca, nhịp bước trẩy hội mùa xuân ở nơi giao thoa các trầm tích lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng…

[Podcast] Xin chữ đầu xuân – Nét đẹp văn hóa của người Việt

[Podcast] Xin chữ đầu xuân – Nét đẹp văn hóa của người Việt

Trong những nét văn hóa truyền thống đầu xuân, tục xin chữ đã trở thành một biểu tượng đẹp, thể hiện tinh thần hiếu học, tôn trọng tri thức; đồng thời gửi gắm những ước vọng về một năm mới thuận hòa, may mắn và bình an của người Việt mỗi dịp tết đến xuân về.

Bình phong long mã, đình làng Kim Long do các nghệ nhân Huế tạo tác bằng kỹ thuật khảm sành sứ.

Theo dấu long mã ở Cố đô

Hiện diện bền bỉ trên bình phong, kiến trúc cung đình và không gian tín ngưỡng, long mã phản ánh chiều sâu thẩm mỹ, triết lý và quan niệm phong thủy của người Huế. Qua thời gian, biểu tượng ấy vẫn âm thầm tồn tại, như một lớp trầm tích trong ký ức Cố đô.

Nữ vận động viên Nguyễn Thị Ngọc thi đấu thăng hoa tại SEA Games 33 vừa qua. (Ảnh: HOÀNG MINH)

Những “tuổi Ngọ” giàu ý chí của thể thao Việt Nam

Trong quan niệm Á Đông, tuổi Ngọ gắn với sự bền bỉ, dẻo dai và tinh thần không ngừng tiến về phía trước. Trên các sân tập, sàn đấu của thể thao Việt Nam, nhiều vận động viên sinh năm Ngọ đã lặng lẽ mang theo phẩm chất ấy suốt hành trình thi đấu.

Sáng mùng 1, tiết trời Hà Nội hửng nắng nhẹ.

Ngày đầu tiên của năm mới Bính Ngọ: Bình yên trên phố, thành kính nơi linh thiêng, rộn ràng điểm đến du lịch

Ngày đầu tiên của năm mới Bính Ngọ diễn ra trong không khí an hòa ở nhiều địa phương. Từ Thủ đô Hà Nội nhẹ nhàng buổi sớm; đến Khu di tích lịch sử Đền Hùng (Phú Thọ) trang nghiêm ngay sau giao thừa; Đà Nẵng rộn ràng sắc xuân, mỗi điểm đến đều phản ánh nét đẹp văn hóa và niềm tin về một khởi đầu tốt lành.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan: Đề cao giá trị của bản sắc dân tộc

Tiến sĩ Ngô Phương Lan: Đề cao giá trị của bản sắc dân tộc

Nói về những điểm mới của Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa, Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Phó Trưởng Tiểu ban Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật, Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, một trong những điều bà tâm đắc nhất là Nghị quyết đã nhấn mạnh và đề cao giá trị của bản sắc dân tộc.

Nhà văn Bùi Anh Tấn: Nỗi sợ lớn nhất với nhà văn là không viết được

Nhà văn Bùi Anh Tấn: Nỗi sợ lớn nhất với nhà văn là không viết được

Chúng tôi gặp ông một chiều cuối năm tại trụ sở Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Ông đang ngồi suy tư bên những “con chữ” mà ông đã dày công theo đuổi nhiều năm qua – một cuốn tiểu thuyết về lịch sử Việt Nam hàng trăm năm trước. “Rất khó, nhưng khó mấy cũng làm”, ông cười.

Nghệ thuật biểu diễn: Từ “quảng trường cảm xúc” đến công nghiệp văn hóa

Nghệ thuật biểu diễn: Từ “quảng trường cảm xúc” đến công nghiệp văn hóa

Năm 2025 được nhìn nhận là giai đoạn chuyển động mạnh mẽ của đời sống nghệ thuật biểu diễn nước ta. Trong dòng chảy chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, lĩnh vực này ghi nhận những bước tiến rõ rệt cả về quy mô tổ chức, công nghệ dàn dựng, sức tiêu thụ thị trường lẫn độ lan tỏa trên không gian mạng.

[Podcast] Vì sao người Việt đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi?

[Podcast] Vì sao người Việt đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi?

Câu thành ngữ “Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” không chỉ phản ánh một tập quán dân gian quen thuộc, mà còn hàm chứa những triết lý sâu sắc về tiết kiệm, gìn giữ nghĩa tình và làm mới cuộc sống. Qua đó, người Việt gửi gắm khát vọng hướng tới một năm mới hài hòa, đủ đầy và viên mãn.

Xem phim Việt giữa lòng Paris

Xem phim Việt giữa lòng Paris

Nền nghệ thuật thứ 7 không những phát triển mà nó còn trở thành một hoạt động văn hóa mang tính nhân loại. Minh chứng nhỏ cho sự phát triển đó chính là buổi mở màn tuần lễ phim Việt Nam tại Paris trong tiếng vỗ tay của hơn 2.700 khán giả tại rạp Le Grand Rex.

"Nhâm Nhi Tết Bính Ngọ" của Nhà xuất bản Kim Đồng.

Những phong vị sách Tết

Năm nay, các nhà xuất bản, đơn vị phát hành cho ra rất nhiều ấn phẩm Tết phong phú, dành cho các đối tượng độc giả đa dạng, nhiều lứa tuổi.