"Văn học thời tôi" - góc nhìn tỉnh táo và nhân ái về văn chương đương đại

Mới đây, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Gia Thế - nhà nghiên cứu, phê bình văn học uy tín, người nhiều năm gắn bó với hoạt động đào tạo và đời sống văn chương - đã ra mắt cuốn sách tiểu luận-phê bình "Văn học thời tôi".

Cuốn sách tiểu luận-phê bình "Văn học thời tôi" của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Gia Thế.
Cuốn sách tiểu luận-phê bình "Văn học thời tôi" của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Gia Thế.

Nhiều năm gần đây, trong không gian sáng tác, phê bình văn học Việt Nam, tên tuổi Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Gia Thế (công tác tại Trường đại học Sư phạm Hà Nội 2) đã xuất hiện với phong cách và sự đóng góp đầy cá tính, nghiêm túc và trách nhiệm.

"Văn học thời tôi" gồm 32 bài viết được chia làm 2 phần chính, phản ánh 2 hướng quan tâm song song của tác giả: Những vấn đề lý luận-thực tiễn của văn chương đương đại và những gương mặt sáng tác tiêu biểu của thời kỳ đổi mới và hậu đổi mới.

Phần thứ nhất, tác giả tập trung vào các bài viết khái quát đời sống văn học, như: "Lý luận, phê bình văn học và những chuyển đổi", "Buồn vui đời sống văn học nhà trường", "Sinh hoạt văn chương trong đời sống đương đại", "Đương đại: một không gian văn học gần mà xa…", "Tư duy lý luận, phê bình mác-xít trong nghiên cứu văn học hiện nay", hay "Văn chương đang mất dần độc giả", "ChatGPT, viết, đọc và những chuyện khác"…

Phần thứ hai của sách gồm những chân dung, phác họa văn học, tác giả dành nhiều cảm tình và công phu cho các nhà văn, nhà thơ đương đại: Đoàn Minh Phượng, Lã Nguyên, Văn Giá, Hoàng Đăng Khoa, Đỗ Nguyên Thương, Lê Anh Hoài, Nguyễn Tiến Thanh, Bình Nguyên Trang, Hồ Minh Tâm, Hoàng Cúc, Như Bình, Trần Thắng, Thy Nguyên, Lữ Mai, Nguyễn Thị Kim Nhung, Trần Nhật Minh, Nguyễn Khắc Ngân Vi, Nguyễn Phú, Đỗ Anh Vũ, Chu Thị Minh Huệ, Nguyễn Thế Hoàng Linh, nhóm thơ Bình Định mới…

571422808-3205213412975415-3845885474597148625-n-1978.jpg
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Gia Thế.

Bằng lối viết vừa tinh tế, vừa khoa học, tác giả khắc họa diện mạo sáng tác của từng người, đồng thời phác thảo được bức tranh sinh động của văn học Việt Nam trong giai đoạn hội nhập với nhiều nỗ lực tìm kiếm tiếng nói riêng, khẳng định bản sắc cá nhân.

Nhận định về công trình công phu này, nhà báo-nhà thơ Trần Nhật Minh cho rằng: Đây là kết quả của hành trình lao động bền bỉ, lặng lẽ nhưng đầy nội lực của nhà phê bình, nhà giáo Phùng Gia Thế - người đang "vào guồng" với phong độ chín muồi, tự tin và tỉnh táo. Tác giả khẳng định mình qua những cuốn sách đằm sâu và nhiều suy tư.

Theo nhà báo Trần Nhật Minh, tập tiểu luận, phê bình vừa đủ về dung lượng nhưng dày về tình cảm và học thuật. Cách viết của Phùng Gia Thế là sự hòa quyện của "bốn con người trong một": nhà phê bình nghiêm cẩn, nhà giáo duyên dáng, nhà báo nhanh nhạy và nhà văn tinh tế. Chính sự đan cài đó khiến văn bản vừa hàn lâm, vừa sinh động, vừa gần gũi.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Gia Thế viết bằng một thái độ ứng xử đẹp với chữ và với người; quan tâm đến từng tác giả, tác phẩm bằng con mắt khoa học nhưng cũng với tấm lòng bạn hữu-"phê bình có tình". Điều đó khiến công trình đậm tính đối thoại, khích lệ sáng tạo. Nhà thơ Trần Nhật Minh đánh giá đây là lối phê bình "đọc thấy ấm", khác hẳn lối khen chê cực đoan thường gặp.

z4558029821161-7e9ec7d0a75c85ea6-1691051859229-3552.jpg
Nhà giáo, nhà phê bình Phùng Gia Thế (thứ hai từ trái sang) trong buổi ra mắt tập tiểu luận-phê bình "Hiểm địa văn chương".

Điểm nổi bật nhà báo Trần Nhật Minh nhấn mạnh là "mã" - khái niệm đặc trưng trong tư duy phê bình của Phùng Gia Thế. Theo đó, tác giả đi tìm "mã người", "mã tác phẩm", "mã sống", "mã viết"... để giải mã văn chương và con người sáng tạo. Cách tiếp cận này giúp tác giả phản ánh những chân dung rộng hơn đặt trong không gian rộng dài của văn học đương đại.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Gia Thế là gương mặt tiêu biểu của thế hệ học giả có sự hòa quyện giữa phẩm chất của người thầy và bản lĩnh của người viết muốn đối thoại với văn chương. Điểm dễ nhận ra ở ông là cách kiến tạo giọng điệu, quan điểm riêng. Tác giả viết không để khẳng định quyền năng của người phê bình mà sâu sắc khơi gợi niềm tin vào chữ, vào người viết và sức sống của sáng tạo.

Những đóng góp với: "Những dấu hiệu của chủ nghĩa hậu hiện đại trong văn xuôi Việt Nam đương đại" (chuyên luận, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 2016); "Văn học Việt Nam sau 1986-Phê bình và đối thoại" (tiểu luận phê bình, Nhà xuất bản Văn học, 2016); "Văn học và giới nữ-Một số vấn đề về lý luận và lịch sử" (biên soạn, Nhà xuất bản Thế giới, 2016); "Hiểm địa văn chương" (tiểu luận-phê bình, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2023) và mới nhất là "Văn học thời tôi", thể hiện chuỗi hành trình tư duy phê bình viết để hiểu, sẻ chia và đi tới cùng.

Phùng Gia Thế không chủ trương "lý thuyết hóa văn chương", dù ông rất am hiểu lý thuyết hiện đại. Ở tác giả, phê bình không tách khỏi đời sống; mỗi bài viết đều là một nhịp cầu giữa nghiên cứu và sáng tạo, giữa giảng đường và thực tiễn văn học. Ông là cây bút đủ khả năng dung hòa hai cấp độ-học thuật và phổ thông để những bài viết bảo đảm giá trị chuyên môn, tiếp nhận. Sự thông minh, tinh tế trong ngôn ngữ, tính linh hoạt về lập luận và tinh thần nhân văn trong quan điểm đã tạo nên phong cách riêng, nhiều khi đó như hình thức trò chuyện tri âm.

488845765-2987368781426547-6703441443080206603-n-2263.jpg
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Gia Thế là người thầy được nhiều thế hệ học trò sư phạm kính trọng.

Bên cạnh vai trò nghiên cứu, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Gia Thế còn là người thầy có vai trò quan trọng trong câu chuyện truyền cảm hứng đọc và viết cho nhiều thế hệ sinh viên ngành sư phạm. Trên giảng đường, ông giúp sinh viên hiểu về phê bình văn học để từ đó nâng cao học thuật, kỷ luật và quan trọng hơn hết là tình yêu văn chương. Trong đời sống, ông hướng tới mong muốn mở ra những đối thoại tử tế, bởi "phê bình mà không có đối thoại thì chỉ còn là lời độc thoại".

Trong giới viết, ai từng gặp Phùng Gia Thế đều nhớ nụ cười hiền và giọng nói ấm áp, thân tình. Ông thường có mặt trong những cuộc gặp gỡ văn chương bằng tình cảm chân thành, cởi mở và nhân hậu. Từ những buổi tọa đàm phê bình, những bàn tròn học thuật, cho đến những cuộc hẹn thân tình, ông dành thời gian lắng nghe nhiều, luôn khiến người đối diện cảm thấy được tôn trọng.

Là nhà giáo, nhà nghiên cứu, nhưng trên hết, Phùng Gia Thế là nhân tố kết nối, quảng giao mà không khoa trương, thân thiết mà không xuề xòa... để tất cả những cuộc trò chuyện hay những trang viết đều mở ra sự chân thành về chữ nghĩa, nghề nghiệp, đời sống. Chính bởi lẽ đó, bạn viết dù là văn nghệ sĩ gạo cội hay cây bút trẻ đều gặp ở anh tâm thế đồng hành trong sự lắng nghe, khích lệ. Viết về "văn học thời tôi", tác giả cũng lặng lẽ sống, cống hiến giữa thời văn học ấy, nơi những mối giao cảm trở thành nguồn năng lượng cho hành trình đáng tin cậy.

Có thể nói, hành trình của Phùng Gia Thế là hành trình của một người làm học thuật bằng tình yêu, và làm phê bình bằng nhân cách. Ông bước qua những “hiểm địa” của văn chương để khẳng định ý nghĩa của phê bình văn học khi hướng đến con người và làm sáng lên phẩm chất người trong văn học.

Có thể bạn quan tâm

Đưa âm nhạc hàn lâm ra khỏi "tháp ngà" tráng lệ.

Đưa âm nhạc hàn lâm ra khỏi "tháp ngà" tráng lệ

Chiều 16/5, không gian đậm chất di sản của Bảo tàng Văn học Việt Nam đã trở thành điểm giao thoa độc đáo giữa văn chương và âm nhạc cổ điển qua chương trình giao lưu “Âm nhạc thay đổi cuộc sống”.

Đại diện Nhà xuất bản Kim Đồng tặng hoa cho tác giả Thibault và khách mời. (Ảnh: LINH BẢO)

“Từ nhà anh về nhà em”-Hành trình của tình yêu và sự sẻ chia

“Từ nhà anh về nhà em” không chỉ là hành trình 16.000km đạp xe xuyên Âu-Á đầy thú vị của cặp đôi Pháp-Việt, cuốn sách còn mang đến cho độc giả nhiều trải nghiệm về thiên nhiên, văn hóa và con người trên thế giới, cũng như khơi dậy niềm cảm hứng cho người trẻ muốn bước ra khỏi vùng an toàn của chính mình.

Junior Kajbhunditt trong vai Đường Tăng. (Ảnh: Galaxy)

Trình chiếu “Tây Du Ký” phiên bản Thái Lan

Thầy trò Đường Tăng đi thỉnh kinh, nhưng lại rơi xuống đất nước Thái Lan hiện đại và làm nên một cuộc “đại náo”. Đó là câu chuyện “Tây Du Ký đại náo” – dị bản “Tây Du Ký” pha trộn yếu tố xuyên không, hài hước và hiện đại của điện ảnh Thái Lan, được giới thiệu tới khán giả Việt vào cuối tháng 5 này.

Chỉ với 208 câu thơ lục bát giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cuốn sách Lịch sử nước ta đã tái hiện hành trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc bằng cách kể gần gũi, giàu cảm xúc.

Lịch sử nước ta: Bài học yêu nước từ những vần thơ giản dị

Với diện mạo mới giàu tính trực quan và hình ảnh sinh động, cuốn sách Lịch sử nước ta do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản, phát hành, hứa hẹn trở thành người bạn đồng hành gần gũi của bạn đọc, đặc biệt là các em nhỏ trong hành trình tìm hiểu lịch sử, nuôi dưỡng tình yêu và lòng tự hào về lịch sử dân tộc.

Mỗi năm, Khu Di tích quốc gia Kim Liên (xã Kim Liên, Nghệ An) đón hơn hai triệu lượt người trong nước và khách quốc tế về thăm viếng.

Kim Liên mùa ngát hương sen

Mỗi dịp tháng 5, người dân từ khắp mọi miền Tổ quốc lại tụ về xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An. Cách đây 136 năm, mảnh đất này đã sinh ra người con ưu tú, Anh hùng dân tộc Hồ Chí Minh - Người đã làm “rạng rỡ dân tộc ta, nhân dân ta, non sông đất nước ta”.

Ông Công Ngọc Dũng kể những câu chuyện về Bác Hồ với cô trò Trường tiểu học Phú Thượng khi các em học sinh học tiết học Lịch sử địa phương tại di tích Nhà cụ Nguyễn Thị An.

Bài học lịch sử theo mỗi bước chân Bác

Hà Nội có hàng trăm địa chỉ gắn với cuộc đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những nơi Bác đến, những người Bác gặp, những câu chuyện Bác nói cùng đồng bào... là những bài học quý báu về đạo đức cách mạng. Cấp ủy, chính quyền, nhân dân Thủ đô luôn trân trọng gìn giữ những di tích ấy, để những bài học còn mãi đến mai sau.

Phụ nữ Mường ở Giang Mỗ luyện tập biểu diễn chiêng Mường bên nhà sàn cổ. (Ảnh: BẢO LONG)

Vang vọng chiêng Mường

Trưa ở bản Giang Mỗ (xã Thung Nai, tỉnh Phú Thọ), nắng rải lớp vàng óng dài qua thung lũng lúa. Trong sự tĩnh lặng, tiếng chiêng Mường vang vọng trong gió núi, giúp người dân bản địa ngày ngày nỗ lực bảo tồn văn hóa, tạo sức hút trong du lịch cộng đồng, thu hút khách thập phương.

Dù có nhiều nỗ lực, sân khấu thử nghiệm vẫn khó khăn trong việc tìm chỗ đứng trên thị trường. Vở kịch “Sơn hà” của Sân khấu Sen Việt tham gia Liên hoan Quốc tế Sân khấu thử nghiệm năm 2025. (Ảnh: Ban tổ chức)

Khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa

Ngày 24/4 vừa qua, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam với nhiều nội dung đột phá, trong đó cho phép thí điểm thành lập Quỹ văn hóa, nghệ thuật theo mô hình hợp tác công tư.

Trong không gian sáng tạo của “Họa ánh kỳ mộng”, các em nhỏ say mê tái hiện sắc màu truyện dân gian qua từng nét chì.

Đưa truyện dân gian đến gần thiếu nhi qua hội họa sáng tạo

Nằm trong khuôn khổ dự án “Kỳ mộng dân gian”, sự kiện “Họa ánh kỳ mộng” đang diễn ra tại Hà Nội, mang đến không gian trải nghiệm sáng tạo để các em nhỏ tiếp cận truyện dân gian Việt Nam thông qua kể chuyện và hội họa. Hoạt động góp phần mở ra cách lan tỏa mới đối với các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại.

MV "Vó ngựa trên mây" của Nghệ sĩ Ưu tú Dương Thùy Anh được quay tại nhiều địa điểm đẹp trên cao nguyên đá Hà Giang (Tuyên Quang).

Nghệ sĩ Ưu tú Dương Thùy Anh ra MV mới quảng bá thanh âm dân tộc

Trong xu hướng làm mới âm nhạc truyền thống bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại và công nghệ số, Nghệ sĩ Ưu tú Dương Thùy Anh tiếp tục giới thiệu dự án âm nhạc “Vó ngựa trên mây”, nơi tiếng đàn nhị vang lên giữa non sông hùng vĩ, đưa nhạc cụ dân tộc bước ra khỏi những giới hạn để đến gần hơn với công chúng đương đại.

Vẻ đẹp con tàu qua ảnh chụp của nhà thơ Đặng Hiếu Dân.

Đặng Hiếu Dân - nhà thơ lặng thầm trên chuyến tàu thi ca

Hòa vào nhịp chuyển động của những đường ray và tiếng còi tàu nối dài đất nước, nhà thơ Đặng Hiếu Dân cũng lặng lẽ với hành trình của thi ca. Thơ anh mang vẻ đẹp từ tâm hồn kỹ sư giàu cảm xúc, đau đáu về những chuyến tàu chở theo ký ức, quê hương và chiều sâu văn hóa.