Khai thác lợi thế tự nhiên để làm giàu
Trên vùng đất trũng ở xã Phụng Hiệp, thành phố Cần Thơ, ông Trần Trung Hậu là một trong những nông dân đi đầu trong chuyển đổi mô hình. Năm năm trước, ông quyết định không gieo lúa nữa mà chuyển 20 công đất sang trồng sen kết hợp nuôi cá vào mùa nước nổi. “Làm lúa cực mà lời ít, trồng sen nhẹ chi phí, dễ chăm sóc hơn. Mỗi vụ tôi thu vài tấn gương sen, bán từ 7.000 đến 16.000 đồng/kg, lại có thêm cá khi nước rút”, ông Hậu chia sẻ. Nhờ đó, nguồn thu nhập của gia đình tăng đáng kể, đất canh tác cũng được cải tạo tốt hơn, hạn chế sâu bệnh cho vụ lúa sau.
Từ mô hình của ông Hậu, nhiều hộ nông dân khác cũng chuyển hướng theo tinh thần “thuận thiên”. Thay vì trồng lúa vụ ba rủi ro, bà con tận dụng ruộng để nuôi cá, trồng sen, hoa súng hoặc ấu, những loại cây, con phù hợp với điều kiện ngập nước. Các mô hình này cho lợi nhuận tăng 10-30 triệu đồng/ha mỗi năm, tùy quy mô và cách đầu tư.
Anh Nguyễn Việt Hùng ở xã Hiệp Hưng, thành phố Cần Thơ cho biết, vùng đất trũng nơi anh sinh sống trước kia làm lúa vụ ba thường không có lời do năng suất thấp, chi phí cao. Nay, anh chuyển sang thả cá trong ruộng, vừa tận dụng được nước lũ tự nhiên, vừa có thêm thu nhập. Nuôi cá đồng đơn giản, chỉ cần lưới bao quanh ruộng, không tốn tiền thức ăn vì cá ăn lúa chét, rơm rạ và sinh vật tự nhiên. Sau hơn ba tháng, cá đạt trọng lượng thương phẩm, cho lợi nhuận 15-20 triệu đồng/vụ, cao hơn trồng lúa rất nhiều.
Theo thống kê của ngành nông nghiệp, những năm gần đây, mô hình nuôi cá ruộng đã lan rộng khắp các xã vùng trũng. Người dân không còn bỏ ruộng hoang vào mùa nước nổi mà tận dụng làm ao nuôi, giúp tạo việc làm, tăng thu nhập và giảm áp lực về sản xuất vụ ba vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro do thời tiết bất ổn.
Chuyển đổi mô hình thích ứng khí hậu
Không chỉ ở lĩnh vực thủy sản, nông dân Cần Thơ cũng mạnh dạn chuyển đổi cây trồng phù hợp với thổ nhưỡng, nguồn nước và thị trường. Anh Võ Thanh Tùng ở xã Long Hưng là một thí dụ điển hình. “Trước tôi trồng mía, chuối nhưng năng suất thấp do đất nhiễm phèn. Ba năm nay, tôi chuyển sang trồng khóm MD2, thấy hiệu quả rõ rệt”, anh Tùng cho biết. Với năng suất trung bình 55-60 tấn/ha, giá bán từ 5.500-6.500 đồng/kg, mỗi năm anh thu về 80-100 triệu đồng sau khi trừ chi phí. Nhờ vậy, anh mở rộng diện tích trồng lên hơn 1 ha.
Có thể thấy, giống khóm MD2 hiện được khuyến khích phát triển tại nhiều xã của Cần Thơ. Cây phù hợp với vùng đất phèn, chịu hạn tốt, ít sâu bệnh và dễ tiêu thụ. Ngoài khóm, một số địa phương cũng mở rộng diện tích trồng mãng cầu xiêm, bưởi da xanh, sen lấy gương... vừa tạo sinh kế bền vững vừa đảm bảo an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn VietGAP.
Tại các khu vực thuộc tỉnh Hậu Giang cũ, phong trào nuôi cá trong ruộng lúa mùa lũ phát triển mạnh mẽ. Ông Nguyễn Phú Quẹo ở xã Xà Phiên cho hay, trước đây vụ giữa thường bỏ trống ruộng, nay tận dụng 4-5 tháng nước ngập để nuôi cá trê. Mô hình này vừa giúp cải tạo đất, vừa mang lại nguồn thu ổn định. Theo kế hoạch năm nay, khu vực sẽ mở rộng thêm 2.000 ha nuôi cá ruộng, nâng tổng diện tích lên hơn 7.500 ha, sản lượng ước gần 11.700 tấn với tổng vốn đầu tư khoảng 30 tỷ đồng.
Ngành nông nghiệp thành phố đánh giá, việc chuyển đổi này sẽ giúp người dân tránh được rủi ro từ sản xuất vụ ba và nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Ông Lê Văn Hải, chủ cơ sở cá giống tại xã Thạnh Hòa, thành phố Cần Thơ cho biết, để chuẩn bị cho mùa vụ mới, ông đã dự trữ gần 5 tấn cá giống gồm mè, rô phi, tai tượng, chép, thát lát, trê... “Năm nay bà con đặt hàng nhiều hơn, mỗi ngày tôi bán 40-50 kg cá giống, tăng hơn 20% so với trước”, ông chia sẻ. Vào thời điểm giữa tháng 10, giá con giống tăng nhẹ, dao động 80.000-200.000 đồng/kg nhưng vẫn hút hàng vì nhu cầu cao.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, việc giảm sản xuất lúa vụ ba và tăng diện tích nuôi thủy sản đang góp phần cơ cấu lại ngành nông nghiệp, nâng cao giá trị sản xuất trên cùng diện tích đất. Nhiều nông dân coi đây là hướng đi ổn định, ít rủi ro, phù hợp điều kiện khí hậu và nguồn nước của địa phương.
Ngoài lợi ích kinh tế, sản xuất “thuận thiên” còn mang lại hiệu quả môi trường rõ rệt. Việc giảm sử dụng phân, thuốc hóa học giúp đất đai phục hồi, nguồn nước sạch hơn, đồng ruộng trở thành môi trường sống tự nhiên cho nhiều loài thủy sinh. Cây trồng và vật nuôi phát triển hài hòa, tạo nên hệ sinh thái nông nghiệp bền vững. Các mô hình như sen-cá, lúa-cá, tôm-lúa, khóm-thủy sản đang được nhân rộng, vừa giúp tiết kiệm chi phí sản xuất, vừa nâng cao giá trị hàng hóa nông sản.
Thực tiễn ở Cần Thơ cho thấy, khi nông dân biết tận dụng đặc điểm tự nhiên của vùng đất vào mùa nước nổi, đất phèn, nguồn thủy sản phong phú, thì sản xuất nông nghiệp không còn là cuộc “chống chọi với thiên nhiên” mà trở thành quá trình sống hòa hợp.
