Tại Đà Nẵng, người cao tuổi làm kinh tế giỏi giờ đây không còn là những câu chuyện đơn lẻ mà đã vượt khỏi khuôn khổ phong trào, trở thành một lực lượng lao động “phi tuổi tác”, có sức lan tỏa mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực kinh tế-xã hội. Song, bên cạnh những câu chuyện thành công, vẫn cần quan tâm hơn đến nhóm người cao tuổi đang có nhu cầu, khả năng lao động và khởi nghiệp.
Trong số hơn 134.325 người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng hiện nay, ước tính có hơn 25% đang tham gia vào thị trường lao động, trong đó có những người là chủ của doanh nghiệp doanh thu hàng trăm tỷ đồng và cả những người vẫn đang hăng hái khởi nghiệp.
“Gừng càng già càng cay”
“Vâng, bột thập nhị cốc Bà Thông xin nghe” - Tuy là lời chào quen thuộc của những người bán hàng, nhưng với bà Trần Thị Thông (75 tuổi, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng), đây còn là thành quả của một người phụ nữ dám khởi nghiệp ở tuổi... 72. Hơn thế, yếu tố dẫn đến ý định khởi nghiệp của bà không phải là ước muốn giàu sang hay áp lực mưu sinh, mà chính là câu chuyện vượt qua cái chết, mong muốn chia sẻ giá trị sức khoẻ đến cộng đồng.
Bà Thông chia sẻ: “Biến cố đến vào năm 2004 khi tôi biết tin mình bị ung thư, phải cắt bỏ 1 lá phổi và bác sĩ cũng nói khó sống được 2 năm. Nhưng tôi không đau khổ chịu thua số phận, tôi chọn tin vào những hạt ngũ cốc quen thuộc, tìm cách vực dậy sức khỏe từ nguồn dinh dưỡng tự nhiên này. Và điều kỳ diệu đã đến sau 5 năm, tóc bắt đầu mọc, sức khỏe dần ổn định. Thương hiệu bột thập nhị cốc bà Thông từ đó mà ra đời”.
Tiếng lành đồn xa. Sản phẩm được người dân lối xóm đón nhận, thổi bùng lên ý định khởi nghiệp ở độ tuổi 72 của bà Thông. Từ đây, bà bắt đầu một chương mới của cuộc đời. “Đơn giản là vì ngày xưa ông bà bảo “Hùm chết để da, người ta chết để tiếng”. Tôi muốn cuối đời có chút ích, đưa một loại sản phẩm giàu dinh dưỡng, có tác dụng hỗ trợ điều trị ung thư đến với những người không có điều kiện mua những sản phẩm đắt đỏ như sâm, yến... Khởi nghiệp cũng là một liều thuốc chống già”, bà Thông cho biết. Bình quân mỗi tháng, bà bán được 60 kg bột.
Thành công của sản phẩm không chỉ xuất phát từ nghị lực của bà Thông mà còn là sự phát huy tri thức, kinh nghiệm của người cao tuổi. 16 loại hạt ngũ cốc với những công dụng riêng biệt, nhờ vào kiến thức ngành y mà bà học được khi tham gia cách mạng và tích lũy trong đời. Ngay cả màu sắc trên bao bì sản phẩm, tấm danh thiếp cũng do bà đúc kết, sáng tạo từ chính những năm tháng bà miệt mài với ngành in ấn. “Tuổi tác cũng là một phần của trường đời. Trường đời để mình va chạm với thực tế. Và hiệu quả là những gì tôi đang làm hôm nay”, bà Thông nói.
Dù câu chuyện khởi nghiệp của bà Thông chỉ là một cá nhân nhỏ, nhưng lại phản ánh được những phẩm chất đang hội tụ ở hàng chục nghìn người cao tuổi thi đua sản xuất, làm kinh tế giỏi trên địa bàn thành phố; đó là lối sống mẫu mực, làm giàu chính đáng, tinh thần cống hiến, có kinh nghiệm phong phú và chí khí cao,... Nhưng trên tất cả, họ có khát vọng được cống hiến cho cộng đồng và đất nước ngay cả khi tóc bạc, da mồi.
Đâu đó trong lòng Đà Nẵng, những “cây cao bóng cả” vẫn đang “phá rào” tuổi tác, phát huy kinh nghiệm, trí tuệ cho những dự án xã hội, như ông Văn Phú Chính, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Tư vấn và phát triển kỹ thuật tài nguyên nước (WATEC). Ở tuổi 65, ông vẫn miệt mài với những dự án cảnh báo thiên tai đầy tâm huyết, góp phần bảo vệ an toàn cho người dân trong thiên tai.
Hay như bà Hồ Thị Thắng, Giám đốc Công ty xuất nhập khẩu Phước Đức Thắng, dù ở tuổi 72 vẫn miệt mài với guồng quay kinh doanh không chỉ vì lợi nhuận kinh tế, mà còn “để kiếm tiền trả ơn cho đời và đi làm từ thiện”.
Thêm động lực cho kinh tế người cao tuổi
Theo Chủ tịch Hội Người cao tuổi thành phố Đà Nẵng Phạm Quý, hiện thành phố có khoảng 3.040 hộ người cao tuổi đạt danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi trên lĩnh vực nông nghiệp ở các cấp; trên 10% tổng số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp-xây dựng là người cao tuổi đăng ký đại diện pháp luật doanh nghiệp; hơn 800 hộ người cao tuổi là chủ cơ sở hoặc quản lý chủ chốt của hộ cá thể sản xuất công nghiệp- tiểu thủ công nghiệp; hơn 1.194 doanh nghiệp và 3.042 hộ kinh doanh cá thể trên lĩnh vực thương mại-dịch vụ có pháp nhân chủ doanh nghiệp, chủ cơ sở là người cao tuổi. Những con số này minh chứng rằng, người cao tuổi tại Đà Nẵng đang là lực lượng lao động đóng góp tích cực cho nền kinh tế.
Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, người già ở đô thị cũng đang gặp những khó khăn, thách thức nhất định trong tìm kiếm việc làm, nhất là trong lĩnh vực khởi nghiệp.
Ông Phạm Quý cho biết: “Bên cạnh những kết quả đáng phấn khởi trong phong trào thi đua Người cao tuổi làm kinh tế giỏi, số lượng người cao tuổi khởi nghiệp trên địa bàn thành phố hiện nay rất hạn chế, chủ yếu là trong lĩnh vực nông nghiệp”.
Bà Trần Thị Thông chia sẻ: “Một trong những khó khăn khi khởi nghiệp ở độ tuổi này là khó tìm kiếm cơ hội được đầu tư, vì người ta thường e ngại về yếu tố tuổi tác, thời gian cống hiến còn lại của mình”.
Cơ cấu kinh tế đô thị hiện nay đang tập trung vào các lĩnh vực phi nông nghiệp, vốn đòi hỏi sự nhanh nhạy về công nghệ và khả năng thích ứng cao. Vô hình trung, điều này tạo ra những rào cản mang tính đặc thù như: Tuổi tác, kỹ năng số, sức khỏe,... cho người cao tuổi trong việc tiếp cận cơ hội việc làm và khởi nghiệp.
Ngay như các hộ kinh doanh bán buôn truyền thống của người cao tuổi ở các khu phố, chợ truyền thống và các hợp tác xã thương mại-dịch vụ cũng đang bị cạnh tranh gay gắt bởi các mô hình kinh doanh bán buôn hiện đại.
Mặt khác, nhiều hộ người cao tuổi tham gia sản xuất công nghiệp-tiểu thủ công nghiệp còn gặp khó khăn về vốn và việc tiếp cận nguồn vốn vay của ngân hàng do tâm lý lo ngại rủi ro từ phía các tổ chức tín dụng. “Các chính sách đã nêu trong Chương trình hành động quốc gia về người cao tuổi và Kế hoạch thực hiện của Ủy ban nhân dân thành phố vẫn còn nhiều hạn chế trong tổ chức thực hiện trên thực tế”, ông Phạm Quý cho hay.
Khảo sát việc thực hiện các chính sách và chương trình hỗ trợ cho người cao tuổi của Đà Nẵng hiện nay cho thấy, thành phố có hệ thống an sinh xã hội đủ mạnh mẽ, đáp ứng các nhu cầu cơ bản về y tế, phúc lợi và hỗ trợ đời sống cho người cao tuổi, tạo ra một mạng lưới an toàn để người cao tuổi an tâm sinh sống và đóng góp cho xã hội.
Tuy nhiên, trong thời gian qua, các chính sách và chương trình hỗ trợ trực tiếp của Trung ương và địa phương nhằm trao quyền kinh tế cho người cao tuổi có nhu cầu, khả năng lao động có việc làm và khởi nghiệp chưa được xây dựng và triển khai một cách rõ ràng và cụ thể, dù đã có mục tiêu riêng biệt cho nhóm dân số này.
Điều này đang tạo ra một khoảng trống chính sách, khi bỏ qua những nhu cầu và khả năng tiếp tục đóng góp kinh nghiệm, trí tuệ và sự cống hiến của người cao tuổi cho sự phát triển kinh tế, nhất là trong bối cảnh thời kỳ già hóa dân số diễn ra nhanh chóng.
