Hợp tác khoa học hướng vào các lĩnh vực chiến lược

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị yêu cầu khai phóng mạnh mẽ các nguồn lực bên ngoài, nhất là tri thức, công nghệ và nhân lực chất lượng cao, để bồi đắp năng lực nội sinh của đất nước.

Các nhà khoa học của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Viện Hàn lâm Khoa học Nga trong một chuyến khảo sát chung về đa dạng sinh học và hoá sinh biển.
Các nhà khoa học của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Viện Hàn lâm Khoa học Nga trong một chuyến khảo sát chung về đa dạng sinh học và hoá sinh biển.

Là tổ chức nghiên cứu khoa học-công nghệ hàng đầu quốc gia, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) luôn coi hợp tác và hội nhập quốc tế là hướng đi chiến lược.

Nâng cao năng lực nghiên cứu và đào tạo nhân lực

Phương châm xuyên suốt trong chiến lược đối ngoại khoa học-công nghệ của Viện Hàn lâm là hợp tác quốc tế để nâng cao trình độ nghiên cứu, đào tạo đội ngũ khoa học chất lượng cao, làm chủ công nghệ lõi và giải quyết những bài toán dài hạn của Việt Nam.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái, Phó Chủ tịch Thường trực, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, hoạt động hợp tác quốc tế không chỉ nhằm tiếp cận các kết quả nghiên cứu hay công nghệ hoàn chỉnh, mà quan trọng hơn là tham gia trực tiếp quá trình hình thành tri thức và nền tảng khoa học của công nghệ. Từ đó, các tổ chức nghiên cứu trong nước tiếp cận những nền tảng khoa học mà chưa thể đầu tư đầy đủ; tham gia mạng lưới các phòng thí nghiệm và nhóm nghiên cứu quốc tế giúp rút ngắn thời gian tích lũy tri thức; đồng thời đào tạo đội ngũ nhân lực khoa học thông qua các hoạt động nghiên cứu trong môi trường quốc tế, chất lượng cao, công nghệ hiện đại.

Như vậy, hợp tác quốc tế mang lại các sản phẩm nghiên cứu cụ thể, và quan trọng hơn là góp phần xây dựng năng lực khoa học-công nghệ nội sinh, yếu tố quyết định khả năng làm chủ công nghệ chiến lược trong dài hạn.

Một trong những dấu ấn nổi bật thể hiện rõ tinh thần Nghị quyết số 57 là việc Viện Hàn lâm duy trì và làm sâu sắc các quan hệ hợp tác truyền thống, đồng thời mở rộng hợp tác theo hướng gắn nghiên cứu hàn lâm với nhu cầu thực tiễn. Quan hệ hợp tác với Liên bang Nga là thí dụ điển hình. Trải qua hơn 70 năm, hợp tác khoa học Việt Nam-Nga đã góp phần hình thành đội ngũ trí thức đông đảo cho Việt Nam, nhất là trong các lĩnh vực toán học, vật lý, hóa học, sinh học và khoa học trái đất.

Mới đây, Viện Hàn lâm và Viện Hàn lâm Khoa học Nga đã ký lộ trình hợp tác nghiên cứu biển giai đoạn 2026-2035. Sự kiện này thể hiện tư duy hợp tác quốc tế hướng vào các lĩnh vực chiến lược, có tác động trực tiếp đến phát triển bền vững, bảo vệ tài nguyên, môi trường và chủ quyền quốc gia. Những chuyến khảo sát chung bằng tàu nghiên cứu khoa học, những bộ dữ liệu thu thập được về đa dạng sinh học, địa chất và hóa sinh biển là cơ sở khoa học quan trọng cho công tác quy hoạch và phát triển kinh tế biển của Việt Nam.

Phương châm xuyên suốt trong chiến lược đối ngoại khoa học-công nghệ của Viện Hàn lâm là hợp tác quốc tế để nâng cao trình độ nghiên cứu, đào tạo đội ngũ khoa học chất lượng cao, làm chủ công nghệ lõi và giải quyết những bài toán dài hạn của Việt Nam.

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là trụ cột xuyên suốt trong hoạt động đối ngoại khoa học của Viện Hàn lâm. Nghị quyết số 57 đặt ra yêu cầu xây dựng đội ngũ nhân lực khoa học đủ mạnh, có khả năng tiếp cận và làm chủ tri thức mới. Thông qua hợp tác với các viện nghiên cứu và trường đại học hàng đầu trên thế giới, Viện Hàn lâm đã và đang đào tạo hàng trăm nghiên cứu sinh, thực tập sinh khoa học mỗi năm. Nhiều cán bộ khoa học được đào tạo ở nước ngoài đã trở thành chuyên gia đầu ngành, chủ nhiệm các chương trình khoa học cấp quốc gia, đóng vai trò nòng cốt trong các nhóm nghiên cứu mạnh.

Hợp tác với các đối tác Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức và nhiều quốc gia khác cũng tập trung vào những lĩnh vực mà Việt Nam có nhu cầu cấp thiết và có khả năng tiếp nhận, phát triển, như công nghệ sinh học, vật liệu mới, trí tuệ nhân tạo ứng dụng trong khoa học tự nhiên, công nghệ môi trường và y sinh. Mô hình hợp tác gắn đào tạo với phòng thí nghiệm, gắn nghiên cứu với dự án cụ thể đang giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu hàn lâm và ứng dụng thực tiễn.

Hợp tác quốc tế của Viện Hàn lâm đã mở rộng mạnh mẽ trong khu vực. Các chương trình hợp tác với Bộ Công nghệ và Truyền thông Lào trong lĩnh vực dữ liệu, cảnh báo thiên tai, đào tạo nhân lực công nghệ thông tin là minh chứng cho hợp tác khoa học gắn với trách nhiệm khu vực, góp phần nâng cao năng lực ứng phó rủi ro, phát triển bền vững và tăng cường tình hữu nghị giữa các quốc gia.

Viện Hàn lâm còn từng bước tham gia sâu hơn vào các mạng lưới khoa học quốc tế, các tổ chức hàn lâm khu vực và toàn cầu. Việc các nhà khoa học của Viện Hàn lâm được bầu làm viện sĩ, giữ vị trí trong các hội đồng khoa học quốc tế không chỉ là vinh dự cá nhân mà còn góp phần nâng cao vị thế khoa học của Việt Nam.

Cần đột phá cơ chế thu hút nhân lực quốc tế

Có thể thấy, hoạt động hội nhập khoa học-công nghệ của Viện Hàn lâm hiện vẫn thiếu cơ chế thu hút nhân lực quốc tế và cả chuyên gia Việt kiều về làm việc lâu dài tại Viện. Theo các nhà khoa học, việc dịch chuyển nhân lực và ý tưởng là yếu tố quyết định chất lượng nghiên cứu. Thực tế ở các nước phát triển cho thấy, nghiên cứu sinh và sau tiến sĩ là lực lượng quan trọng ở hầu hết các nước, nhiều phòng thí nghiệm có tỷ lệ chuyên gia quốc tế cao, nhờ vậy luôn có ý tưởng mới và cập nhật nhanh xu hướng.

Trong bối cảnh đó, cần có cơ chế để chuyên gia nước ngoài, kiều bào và các nhà khoa học trẻ có thể làm việc chính thức tại Viện Hàn lâm, được trả thù lao tương xứng, tham gia nhóm nghiên cứu, thậm chí đảm nhiệm vai trò quản lý khoa học ở một số mô hình tiên tiến. Một số chuyên gia nước ngoài đã tham gia hỗ trợ hoạt động khoa học tại Viện Hàn lâm theo hình thức cộng tác, tình nguyện hoặc làm việc ngắn hạn, song quy mô còn ít và thiếu ràng buộc. Việc thiếu cơ chế dài hạn khiến các chương trình hợp tác đào tạo quốc tế chủ yếu dừng ở các khóa ngắn hạn, chưa hình thành được các chương trình lâu dài như mô hình ở các viện nghiên cứu tiên tiến.

Từ thực tiễn này, Viện Hàn lâm đề xuất coi thu hút nhân lực quốc tế là một đột phá để triển khai Nghị quyết số 57, đồng thời cần hoàn thiện quy định đặc thù cho tổ chức khoa học-công nghệ, cho phép tuyển dụng linh hoạt và sử dụng kinh phí nghiên cứu để chi trả nhân lực theo dự án. Khi có điều kiện mời chuyên gia quốc tế đến làm việc, các nhóm nghiên cứu sẽ được nâng cấp nhanh về trình độ, tăng khả năng công bố, mở rộng mạng lưới hợp tác và rút ngắn khoảng cách hội nhập.

Trong giai đoạn tới, khi Nghị quyết số 57 tiếp tục được triển khai sâu rộng, vai trò của Viện Hàn lâm trong hợp tác quốc tế sẽ càng trở nên quan trọng. Với uy tín khoa học, mạng lưới đối tác rộng khắp và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thập niên, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát huy vai trò nòng cốt trong việc tiếp thu tinh hoa khoa học thế giới và khẳng định trí tuệ Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm

Sản xuất AI Camera của MK Vision tại Khu công nghiệp Thăng Long Vĩnh Phúc, Bình Xuyên, tỉnh Phú Thọ.

Khơi thông nguồn lực thúc đẩy công nghệ chiến lược

Nghị quyết số 57-NQ/TW đang tạo động lực thúc đẩy phát triển các công nghệ chiến lược, với nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), robot, thiết bị bay không người lái (UAV) hay công nghệ sinh học đã sẵn sàng bước vào giai đoạn ứng dụng. Song để tạo đột phá, Việt Nam vẫn cần khơi thông các nút thắt về thể chế...

Nhân viên Công ty cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam sử dụng nền tảng ứng dụng AI hỗ trợ tra cứu, phân tích và rà soát pháp lý.

AI hỗ trợ rà soát pháp lý

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong rà soát pháp lý đang trở thành xu hướng tại nhiều cơ quan, doanh nghiệp. Không chỉ giúp rút ngắn thời gian tra cứu, đối chiếu, công nghệ này còn hỗ trợ phát hiện sớm những nội dung mâu thuẫn, chồng chéo, nâng cao chất lượng văn bản và hiệu quả tuân thủ pháp luật.

Sử dụng drone phun thuốc bảo vệ thực vật cho lúa tại Công ty cổ phần thiết bị bay AgriDrone Việt Nam. (Ảnh AgriDrone Việt Nam)

Tối ưu hóa hiệu quả thiết bị không người lái trong nông nghiệp

Việc ứng dụng thiết bị không người lái (drone/UAV) trong sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam đang có bước phát triển nhanh, từng bước chuyển từ thí điểm sang ứng dụng thực tiễn trên diện rộng. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng một giải pháp đồng bộ giữa sản phẩm, thiết bị và quy trình sử dụng nhằm tối ưu hóa hiệu quả của drone.

Hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại của Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) phục vụ đào tạo và nghiên cứu công nghệ bán dẫn. (Ảnh VNU)

Khoa học cơ bản và năng lực tự chủ quốc gia

Trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu, khoa học cơ bản ngày càng trở thành nền tảng của công nghệ lõi và năng lực tự chủ quốc gia. Tuy nhiên, để tri thức khoa học thật sự chuyển hóa thành sức cạnh tranh, yêu cầu đặt ra là xây dựng một hệ sinh thái nghiên cứu có chiều sâu...

Sản phẩm nghi vấn giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng của Công ty trách nhiệm hữu hạn Thương mại và xuất nhập khẩu Lộc Thành bị Hải quan cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp (tỉnh Tây Ninh) thu giữ.

Ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Công tác chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện nay không còn đơn thuần chỉ bảo vệ một nhãn hiệu mà là câu chuyện bảo vệ năng lực cạnh tranh quốc gia, an ninh kinh tế trong thời đại mà giá trị của nền kinh tế tập trung ở trí tuệ, dữ liệu và sáng tạo.

Lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa cùng lãnh đạo Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam thực hiện nghi thức ký kết thỏa thuận hợp tác. (ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Phát huy hạ tầng bưu chính, tạo động lực mới cho chuyển đổi số, cải cách hành chính ở Khánh Hòa

Ngày 10/7, tại Nha Trang, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa và Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam đã ký kết thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2030, mở ra bước phát triển mới trong việc khai thác đồng bộ hạ tầng bưu chính phục vụ cải cách hành chính, chuyển đổi số, thương mại điện tử, logistics và các dịch vụ công ích trên địa bàn tỉnh.

Toàn cảnh hội thảo. (Ảnh: BÍCH LIÊN)

Đề xuất đãi ngộ 300 triệu đồng/tháng cho Tổng công trình sư

Dự thảo Thông tư quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược đề xuất mức thu nhập tối đa 300 triệu đồng/tháng đối với Tổng công trình sư. Đây được xem là bước đi đột phá nhằm xây dựng cơ chế đãi ngộ đủ sức cạnh tranh để thu hút, giữ chân nhân tài, từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược.

Các học viên thực hành khai thác và phân tích dữ liệu mở của NASA dưới sự hướng dẫn của cố vấn.

Khơi dậy tư duy khoa học cho học sinh từ dữ liệu mở của NASA

Ngày 8/7, Trại hè Khám phá dữ liệu mở 2026 (NASA Open Data Camp 2026) khai mạc tại Trung tâm Hoa Kỳ Hà Nội, mang đến cơ hội để 80 học sinh từ 14 đến 17 tuổi tiếp cận với nguồndữ liệu mở của Cơ quan hàng không và vũ trụ Hoa Kỳ (NASA), đồng thời rèn luyện tư duy khoa học và kỹ năng giải quyết vấn đề dựa trên dữ liệu.

Các đại biểu tham quan tại VCCA 2025. (Ảnh: Ban Tổ chức cung cấp)

Robot, AI và drone Make in Vietnam trước cơ hội bứt phá

Không chỉ là diễn đàn khoa học, Hội nghị khoa học và Triển lãm quốc tế về Điều khiển và tự động hóa lần thứ 8 (VCCA 2026) hướng tới mục tiêu kết nối nhà khoa học với doanh nghiệp, thúc đẩy thương mại hóa các công nghệ chiến lược như robot, AI, drone và tự động hóa thông minh.

Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Khơi thông nguồn lực thể chế để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực bứt phá

Trong kỷ nguyên phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, yêu cầu cấp thiết đặt ra là xây dựng một hệ thống pháp luật thực sự kiến tạo phát triển, nơi thể chế không còn là điểm nghẽn mà trở thành động lực giải phóng mọi nguồn lực, khơi dậy và phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo của con người Việt Nam.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu chỉ đạo tại Lễ kỷ niệm.

Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam và sứ mệnh dẫn dắt ngành hạt nhân Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Sáng 7/7, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (VinAtom) tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập (26/4/1976-26/4/2026), đánh dấu chặng đường nửa thế kỷ xây dựng, phát triển và cống hiến cho ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đến dự và phát biểu chỉ đạo tại Lễ kỷ niệm.

Khách tham quan triển lãm Vietnam ETE & Greenergy Expo 2025.

Sắp diễn ra Triển lãm quốc tế về công nghệ, thiết bị điện và sản phẩm tiết kiệm năng lượng

Triển lãm quốc tế lần thứ 19 về công nghệ, thiết bị điện (Vietnam ETE 2026) và sản phẩm tiết kiệm năng lượng, năng lượng xanh (Greenergy Expo 2026) sẽ diễn ra tại Trung tâm Triển lãm Quốc tế ICE Hà Nội từ ngày 7 đến 9/10, kỳ vọng thu hút khoảng 20 nghìn lượt khách tới tham quan, làm việc và kết nối giao thương.